<img class="alignnone wp-image-2444" src="https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/05/filozofia1-jaspers-rec-fa-05-2020-728x1024.jpg" alt="" width="320" height="450" />

„Gdyby filozofia jako ryzyko wnikania w niedostępną podstawę pewności człowieka o sobie samym miała być nauką, musiałaby prowadzić do błędów charakterystycznych dla pospolitej prawdy. Filozofii co prawda chodzi o to, by pojąć, co przedmiotem wiedzy musi być w sposób konieczny, ale ani nie powtarza ona tego, co okazało się poznawalne w naukach, ani nie wkracza w grono tychże nauk z własnym przedmiotem i podobnym jak one zamiarem. Od filozofowania nie oczekujemy podobnego zadowolenia, jakie przynosi nam rzeczowa wiedza o przedmiotach tego świata. Będziemy w niej poszukiwali i wymagali od niej czegoś więcej: myśli przekształcającej moją świadomość własnego bytu dzięki pobudzeniu, które pozwala znaleźć siebie w podstawowych popędach, powodujących, że działając jako bycie tu oto, staję się tym, czym jestem. A tego nie zdoła osiągnąć żadna wiedza obiektywna”.

Te zdania to początek przedmowy, którą napisał w 1931 Karl Jaspers do pierwszego tomu podstawowego dzieła noszącego po prostu tytuł Filozofia, które ukazało się po niemal dziewięćdziesięciu latach w polskim przekładzie Mirosława Żelaznego, poprzedzone wnikliwym wprowadzeniem tłumacza, w Wydawnictwie Naukowym UMK w Toruniu. Księga monumentalna – ponad pięćset stron formatu B5, a to dopiero pierwsza z trzech części Jaspersowskiej Filozofii. „Pisząc swą Filozofię, Jaspers nie tworzy jedynej słusznej filozofii, ale daje odpowiedź na cztery charakterystyczne dla każdego myślenia filozoficznego pytania: Co mogę wiedzieć? Co powinienem robić? Czego się mogę spodziewać? Kim jest człowiek? Sformułowanie tych pytań (…) przypisuje się Kantowi. Ich symbolami, określanymi w terminologii Jaspersa mianem szyfrów, są idee: świata, duszy i Boga”.

Pierwsza część Filozofii, nazwana przez Jaspersa (Filozoficzną) Orientacją w świecie, poprzedzona w omawianym tomie czteroczęściowym wprowadzeniem dotyczy świata, czyli całości przedmiotów, które są nam dane. Termin „orientacja” rozumiany jest tu szerzej niż po prostu poznanie – jest to warunek zajścia poznania, możliwość oderwania się od percepcji i stworzenia uogólnień pojęciowych przedmiotów za pomocą tzw. świadomości uogólniającej; „w procesie poznania konkretne zjawiska przetwarza się w idee, kategorie, pojęcia, te zaś syntetyzuje się w ramach teorii, łączonych następnie tak długo, jak tylko się da w teorie wyższego rzędu”.

Na Orientację w świecie składa się siedem rozdziałów: Świat, Granice orientacji w świecie, Systematyka nauk, Zamykająca się orientacja w świecie (Pozytywizm i idealizm), Źródło filozofii, Formy bycia tu oto filozofii i Filozofia w samoodróżnianiu – już ich tytuły dają możliwość odtworzenia czy przynajmniej wyobrażenia sobie głównego kierunku myśli autora. Nie sposób oczywiście streścić w krótkim tekście niniejszej recenzji zawartości dzieła; to jedynie nieadekwatna zapowiedź, w której zupełnie nie widać, że Jaspers to obok Heideggera największy niemiecki filozof egzystencjalny. Żeby więc jednak połączyć tę prezentację z myślą egzystencjalistyczną, zacytujmy, co pisze we wprowadzeniu tłumacz: „w życiu ludzkim muszą wystąpić sytuacje graniczne: walka, śmierć i wina. W trzecim tomie Filozofii Jaspers wprowadził łączące je wszystkie słowo Schreitern, które przetłumaczyłem na język polski jako krach (…) Świadomość faktu, że wszystkie nasze dzieła przemijają na naszych oczach, a w końcu przeminą zupełnie, że każde życie (…) kończy się śmiercią, że wymrą nasze dzieci…. Jaki miałby być [zatem] jego [życia] cel? (…) Jaspers zdając sobie sprawę, że »woda transcendencji« w tym świecie nie jest nam dostępna w wystarczających ilościach, uważa, że czasami jest nam jednak zaofiarowany jej łyk” jako szyfr transcendencji. Może to dobra, choć, trzeba przyznać, trudna lektura na czas zarazy?
<div class="signature">

Marek Lechniak

</div>
Karl JASPERS, Filozofia. Tom 1: Filozoficzna orientacja w świecie, tłum. Mirosław Żelazny, red. nauk. Mirosław Żelazny i Roman Specht, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2019, seria: Klasyka Filozofii.