Choć sąd zarejestrował organizację 17 lutego 1981 roku, to kluczowym momentem w historii jej powstania były wydarzenia rozgrywające się w Gdańsku sześć miesięcy wcześniej. 27 sierpnia 1980 roku, w ślad za żądaniami strajkujących robotników, swoje postulaty ogłosili także studenci. Chodziło m.in. o przywrócenie autonomii szkołom wyższym, ograniczenie cenzury i ilości zajęć w studium wojskowym oraz przede wszystkim powołania organizacji studenckiej, która połączy wszystkie regionalne komitety studenckie wspólnym statutem i będzie całkowicie niezależna od władzy państwowej.

Już 2 września 1980 r. powołany zostaje Tymczasowy Komitet Założycielski Niezależnego Zrzeszenia Studentów Polskich Uniwersytetu Gdańskiego. Ale za początek NZS uznaje się datę 22 września, kiedy na Politechnice Warszawskiej dochodzi do spotkania przedstawicieli regionalnych komitetów z całej Polski. Niespełna miesiąc później odbył się pierwszy Zjazd Delegatów Komitetów Założycielskich Niezależnych Organizacji Studenckich. Podczas niego uchwalono projekt statutu oraz wyłoniono Ogólnopolski Komitet Założycielski, w skład którego weszli: Mirosław Augustyn, Piotr Bikont, Wojciech Bogaczyk, Stefan Cieśla, Jacek Czaputowicz, Teodor Klincewicz, Barbara Kozłowska, Maciej Kuroń, Krzysztof Osiński, Leszek Przysiężny i Marek Sadowski.

W styczniu 1981 r. „enzetesiacy” z Łodzi rozpoczęli najdłuższy strajk okupacyjny w Europie. Przez 29 dni zajmowali budynek Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego, domagając się m.in. rejestracji NZS-u, zniesienia przymusu nauczania języka rosyjskiego i przedmiotów indoktrynacyjnych, zniesienia cenzury w wydawnictwach naukowych, prawa do swobodnego wyjazdu za granicę oraz uwolnienia więźniów politycznych i ukarania winnych stłumienia protestów robotniczych w grudniu 1970 r. „Solidarne czekanie”, w którym uczestniczyło 10 tys. osób, zmusiło władze komunistyczne do rejestracji NZS. W marcu 1981 roku duszpasterzem NZS został ksiądz Józef Maj, który pełni tę funkcję do dziś.

Przez siedem lat, od 1982 do 1989 roku, organizacja działała nielegalnie (do 1986 r. w podziemiu). Ponowna rejestracja nastąpiła 22 września 1989 roku. To właśnie w obawie przed władzami komunistycznymi w początkowych latach działalności nie zbierano danych o członkach NZS. Działalność w organizacji wiązała się z drastycznymi konsekwencjami, których studenci woleli uniknąć. Trudno więc oszacować, ilu z nich w ciągu tych czterech dekad posiadało legitymację NZS. Z archiwalnych danych wynika, że w maju 1981 roku do zrzeszenia należało 80 tys. osób. Aktualnie do NZS należy 1500 członków, a tysiąc kolejnych osób jest sympatykami. Liczba ta utrzymuje się od kilku lat.

Na czele NZS stało dotąd 26 przewodniczących z 20 uczelni, najczęściej z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (4) i Uniwersytetu Warszawskiego (3). Pierwszym czteroosobowym Zarządem Krajowym kierował Jarosław Guzy z Uniwersytetu Jagiellońskiego, a jego zastępcami byli: Leszek Przysiężny, Teodor Klincewicz, Wojciech Walczak. W NZS rozpoczynali kariery m.in. Paweł Piskorski (przewodniczący w kadencji 1990/1991) czy Adam Bielan (1996–1998).

Najliczniejszy, dziewięcioosobowy Zarząd Krajowy piastuje funkcje w obecnej kadencji 2019/20. Przewodniczącą jest Patrycja Serafin, studentka międzynarodowych stosunków gospodarczych drugiego stopnia na Wydziale Ekonomicznym Uniwersytetu Gdańskiego. W trakcie roku Zarząd Krajowy obraduje średnio 60 razy. Wyliczono, że statystyczny członek władz NZS odbywa rocznie 13 wyjazdów, spędza 78 godzin w pociągu i – jak żartobliwie mówią w NZS – hoduje 102 siwe włosy.

NZS działa obecnie na 29 uczelniach, w tym m.in. we wszystkich uniwersytetach ekonomicznych, jednym medycznym (w Białymstoku), dziewięciu uczelniach technicznych oraz w PWSZ w Tarnowie. Najwięcej aktywistów jest na Uniwersytecie Warszawskim (108 członków i 182 sympatyków), w Szkole Głównej Handlowej (125 + 104) oraz na Uniwersytecie Gdańskim (84 + 77).

Uczelniane NZS-y cieszą się dużą autonomią, co oznacza możliwość realizowania przez nie swoich projektów, ale nie brakuje także inicjatyw ogólnopolskich. Jedną z najstarszych jest Wampiriada (zainaugurowana w 2000 r., od 2002 r. jako projekt krajowy). W ostatniej, jesiennej, odsłonie akcji oddawania krwi na 20 uczelniach zebrano 3371 donacji, czyli 1517 litrów krwi.

Akademickie Centrum Edukacji Ekologicznej przeprowadza akcję „Studenci Sadzą Las”. W trakcie kilku wyjazdów w roku akademickim 2018/2019 około 240 „enzetesiaków” posadziło ponad 13,5 tys. drzewek. Od chwili zainicjowania akcji w 2005 roku posadzono już ponad 202 tys. drzewek.

Od 11 lat organizowany jest konkurs „Studencki Nobel”, którego celem jest uhonorowanie żaków wyróżniających się swoją ambicją i zaangażowaniem w dziewięciu kategoriach. W ub.r. napłynęło 150 zgłoszeń.

NZS przeprowadza też KOnkurs KOnstrukcji Studenckiej KOKOS, wyłaniający najbardziej utalentowanych konstruktorów spośród studentów najlepszych polskich uczelni technicznych. W ubiegłorocznym startowało 36 projektów. Ponadto: Ogólnopolski Konkurs Fotografii Studenckiej, Drogowskazy Kariery – program edukacyjny podnoszący kompetencje studentów oraz ich konkurencyjność na rynku pracy, a także nieodpłatne spotkania, pokazy i warsztaty filmowe w ramach projektu „Prawie kino”. Organizacja dba też o integrację swoich członków. W 2003 i 2007 odbyły się pielgrzymki do Rzymu, a w ub.r. zorganizowano wycieczkę promem do Szwecji, w której uczestniczyło 250 osób.

Cztery lata temu NZS, wraz z PSRP, odegrał ważną rolę w ujawnieniu próby fałszerstwa podczas wyborów elektorów studenckich na Wydziale Zarządzania Politechniki Częstochowskiej.
<div class="signature">

Mariusz Karwowski


</div>
<div class="frame">

<img class="alignnone wp-image-2097" src="https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/logo40-nowe-3.png" alt="" width="241" height="98" />

Obchody będą przebiegać pod hasłem „NZS – Pokolenia Przemian”. Zainauguruje je II Bal Alumnów (22 lutego w Arkadach Kubickiego). Przez cały luty na warszawskiej „Patelni” eksponowany jest mural przedstawiający historię i działania NZS. Obrazuje przemiany, jakie zaszły w Polsce od 1980 roku. Jedną z uwiecznionych postaci jest Staszek Pyjas, który stał się symbolem młodzieżowego ruchu opozycyjnego. Realizacją projektu Grzegorza Adacha zajęło się Good Looking Studio. Od kwietnia do czerwca na dworcach kolejowych większych ośrodków akademickich pojawi się objazdowa wystawa prezentująca historię NZS. Powstała przy wsparciu merytorycznym IPN. W październiku w Warszawie zaplanowano koncert wieńczący obchody. To trzecie takie wydarzenie zorganizowane z okazji rocznicy powstania NZS. Poprzednie, pięć i dziesięć lat temu, odbyły się na Rynku Głównym w Krakowie i na Placu Defilad w Warszawie. Zagrali wówczas m.in.: Fish Emade, The Dumplings, Maciej Maleńczuk, Elektryczne Gitary, Oddział Zamknięty, O.S.T.R., Organek.

</div>