INSERT INTO `wp_posts` VALUES (2075,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','<h2>Nie jesteśmy krajem, który pozwala na miękkie wejście w życie codzienne. Przybysz nie odczuwa przyjazdu do Polski i na nasz uniwersytet jako czegoś bezproblemowego i komfortowego; napotyka wciąż za dużo trudności, formalności. Im więcej ich stwarzamy, tym szybciej przyjezdni się zniechęcają.</h2>\n[caption id=\"attachment_2003\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2003\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/miedzy-marzeniem-a-rzeczywistoscia-fa-02-2020-2-1024x780.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"780\" /> Fot. NAWA[/caption]\n\n<strong><b>Jak jest skonstruowana Rada NAWA? </b></strong>\n\nRada Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej jest organem ustawowym. Ustawa z 2017 r. określa zarówno jej skład, jak i funkcje. Tworzy ją dziesięć osób: przewodniczący i dziewięciu członków. Przewodniczący i jego zastępca są przedstawicielami ministra nauki i szkolnictwa wyższego. Mamy też w składzie przedstawicieli środowiska akademickiego: Rady Głównej, KRASP, Parlamentu Studentów RP i Krajowej Reprezentacji Doktorantów, a dodatkowo ministerstw: spraw zagranicznych, rozwoju, finansów i Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.\n\n<strong><b>Kto wyłania przewodniczącego? </b></strong>\n\nJest powoływany przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego po konsultacjach środowiskowych.\n\n<strong><b>Jakie są relacje Rady NAWA z dyrekcją NAWA? </b></strong>\n\nRada ma kilka uprawnień. Zasadnicze związane jest z opiniowaniem planu finansowego i planu działania NAWA na rok następny oraz opiniowaniem sprawozdania z działalności za rok poprzedni. Opinie rady muszą być przedłożone MNiSW. To właśnie one są fundamentem rozumienia działań rady. W nich dokonuje się ewaluacja dotychczasowej pracy agencji oraz rewizja jej planów i sposobów działania. W 2019 roku mieliśmy po raz pierwszy do czynienia z sytuacją, gdy opiniowany był pełny rok działalności NAWA. Sprawozdanie za cały rok 2018 i nasza opinia były podstawą wskazanych przez ministerstwo rekomendacji dla agencji, głównie dotyczących konsolidacji oferty programowej, wyraźniejszego profilowania oferty i jej powiązania z programami MNiSW oraz ofertami innych agencji grantowych.\n\n<strong><b>Co jest podstawą działania NAWA? </b></strong>\n\nUstawa oraz zarys strategii. Wprawdzie ewaluatorzy dotychczasowej działalności NAWA wskazywali konieczność przygotowania strategii właściwej, niemniej jeszcze rok temu jej stworzenie byłoby nieodpowiedzialne. Polska nauka i szkolnictwo wyższe są w procesie reform i wdrażania nowych programów. W tej sytuacji tworzenie w 2018 lub 2019 roku strategii, która miałaby determinować działalność NAWA na lata 2020-25, byłoby nieroztropne. Zarys strategii wystarczająco określa kierunek działania agencji, a wynika z zapotrzebowania i analiz, jakie mieliśmy do dyspozycji w czasie, gdy NAWA powstawała. W tej chwili jesteśmy już w trakcie prac nad strategią. Proces ten jeszcze potrwa, ponieważ wciąż spływają do nas dane na temat różnych wskaźników, które są ważne z punktu widzenia zadań i stylu działania NAWA, a przede wszystkim środowiska i instytucji akademickich.\n\n<strong><b>Ciekawi mnie pozycja Rady NAWA w stosunku do dyrekcji agencji, a to w kontekście tego, jak są umocowane i jak odmienne pełnią role rady NCN i NCBR.</b></strong>\n\nJesteśmy pośrodku kompetencji rad tych dwóch agencji. Dyrektor NAWA nie jest zależny personalnie od rady. Nasz wpływ na proces jego wyłaniania jest minimalny – to przede wszystkim udział w procesie konsultacji. Ustawa o powołaniu Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej określa wyraźnie, że dyrektora nominuje premier na wniosek ministra ds. nauki i szkolnictwa wyższego. Jak mówiłem, Rada NAWA posługuje się opiniami. Nasze opinie są częścią procesu kształtowania oferty programowej i regulaminów poszczególnych programów, a także działań wewnętrznych agencji. Zgodnie z uprawnieniami rada może zwrócić się w każdej chwili o informacje dotyczące bieżącej działalności agencji, by poddać analizie i przedyskutować aktualny stan. To niezwykle silny instrument oddziaływania na funkcjonowanie agencji także w sensie organizacyjno-zarządczym. Rada wychodzi też z inicjatywą programową. W tej chwili pracujemy nad programem STER wspomagającym szkoły doktorskie. Ujrzy on światło dzienne w okolicach marca, kwietnia. Program zapewni wielostronne wsparcie dla szkół doktorskich, począwszy od programu stypendialnego, w tym dla cudzoziemców, a skończywszy na wsparciu mobilności międzynarodowej doktorantów i realizacji doktoratów na poziomie międzynarodowym. W tym programie znajdą się budżety wyjazdowe oraz środki na udostępnianie wyników badań.\n\n<strong><b>Jaki budżet tego programu państwo przewidują? </b></strong>\n\nWstępna propozycja zakłada milion złotych na dwa lata dla jednej szkoły. Przewidujemy, że laureatami pierwszego konkursu zostanie dziesięć szkół – a mamy ich w kraju ponad sto, a więc będzie to około 8% całej infrastruktury kształcenia doktorantów w Polsce. Co więcej, po dwóch latach można będzie przedłużyć udział w programie na kolejne dwa lata. Takie rozwiązanie powiązane jest ze ścieżką kształcenia i oceny doktoranta: po dwóch latach musi przejść on obowiązkową ocenę okresową. My też po dwóch latach będziemy ewaluować program w kontekście konkretnego beneficjenta i decydować, czy powinien być dalej realizowany.\n\n<strong><b>Co jest we wspomnianym zarysie strategii NAWA i jak sobie pan wyobraża docelową strategię?</b></strong>\n\nZarys strategii opiera się na czterech punktach: wzmocnieniu doskonałości naukowej, umiędzynarodowieniu polskich uczelni i instytucji naukowych, promocji Polski jako kraju atrakcyjnych możliwości edukacyjnych i naukowych oraz promocji języka polskiego i kultury polskiej. Podstawowe jej filary to umiędzynarodowienie kształcenia i doskonałość naukowa. Wokół tego ogniskujemy nasze działania. Pamiętajmy też, że NAWA nie powstała w próżni instytucjonalnej. W odniesieniu do programów studenckich kontynuuje działalność Biura Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej. NAWA rozwija ofertę dla szerszej grupy studentów zagranicznych. W obszarze dydaktyki dużą rolę odgrywają uczelnie, które wspieramy w tworzeniu programów kształcenia w języku angielskim oraz z partnerami zagranicznymi (program KATAMARAN).\n\nWarto zauważyć przy tej okazji, że różne kraje pełnią różne funkcje w kształceniu akademickim: jedne są krajami docelowymi, na pewno takie role pełnią brytyjskie Oksford czy Cambridge, a inne krajami transferowymi. Jedne są atrakcyjne na poziomie studiów pierwszego stopnia, inne gdy chodzi o studia zaawansowane i kształcenie doktorantów. Niezwykle istotne jest to, by odpowiedzieć sobie na pytanie, gdzie jest umiejscowiony nasz system i nasze uczelnie. Czy mamy na to pomysł? Czy znamy już nasze miejsce, a może potrzebujemy je określić? Nie ulega wątpliwości, że potrzebny jest nam pogłębiony raport na temat potencjału kształcenia na poziomie międzynarodowym. To umożliwi podjęcie decyzji w co warto zainwestować ograniczone przecież środki. NAWA dzisiaj wspiera swoimi programami studenckimi młodzież polonijną oraz osoby, które chcą studiować nauki techniczne (programy Łukasiewicza i Banacha). W tych ostatnich z pewnością mamy olbrzymie sukcesy w kształceniu. Pytanie brzmi, czy w innych obszarach – naukach o życiu, naukach społecznych i humanistycznych – też możemy odnosić sukcesy i kształcić efektywnie studentów z zagranicy.\n\nW sumie to samo dotyczy działalności naukowej. Truizmem jest twierdzenie, że państwo polskie nie jest tak bogate, by inwestować jednakowo we wszystkie ponad 40 dyscyplin. Powstaje więc pytanie o kryteria selekcji. Oczekiwałbym, że w wyniku działania programu IDUB i RID dojdzie do wzmocnienia poszczególnych dyscyplin (choć we wnioskach wprost się o tym nie wspomina). NAWA zdecydowanie będzie współtworzyć warunki do wzmocnienia dziedzin i dyscyplin.\n\n<strong><b>Jak można to zrobić, mając tak niewielki budżet? </b></strong>\n\nTo są środki, które wspierają, uzupełniają, ale nie zastępują. Uczelnie muszą sobie z tego zdać sprawę. Czasami nie trzeba wiele, aby uzyskać znacznie więcej.\n\n<strong><b>Sugeruje pan, że korzyści z NAWA będą niewspółmiernie duże w stosunku do zainwestowanych środków?</b></strong>\n\nStwierdzenie, że „niewspółmiernie duże”, jest podchwytliwe. Paradoks polega na tym, że te skutki już są. Część uczelni ma dziś środki z inicjatyw doskonałości – badawczej i regionalnej. We wnioskach musiały wpisać umiędzynarodowienie. Z mojej perspektywy jest jasne, że są tam pieniądze na to zadanie, a my tylko dokładamy coś do budżetów uczelnianych. To wygląda inaczej niż w przypadku badań naukowych, gdzie praktycznie całe środki płyną z zewnątrz. Agencja nie zastępuje strumieni finansowych, ale je uzupełnia. Ostatecznym odbiorcą naszych środków i programów jest badacz albo student określonej instytucji akademickiej, a w programach instytucjonalnych – uczelnia. Nie ulega wątpliwości, że suma środków tych instytucji oraz NAWA może stworzyć nowe możliwości.\n\n<strong><b>Jakie to są możliwości? </b></strong>\n\nOlbrzymim sukcesem okazał się Program Akademickie Partnerstwa Międzynarodowe. Jest to program o dużej elastyczności, gdy chodzi o możliwe do sfinansowania zadania, i jednocześnie silnie stawiający na tworzenie międzynarodowych sieci badawczych, wspólne aktywności akademickie, publikowanie, kształcenie. Mamy też mniejszy program, np. im. Stanisława Ulama dla postdoków. Od początku bardzo go wspierałem. Nasze programy powstają w wyniku interakcji, dyskusji, jaka odbywa się między środowiskiem akademickim i ministerstwem a NAWA, i właśnie tak było w przypadku programu Ulama. Pierwsza, nieliczna grupa obcokrajowców ze stopniem doktora daje polskim uczelniom wyraźny sygnał dotyczący zmiany struktury zatrudnienia oraz wdrażania do naszego systemu obcokrajowców. Cały świat funkcjonuje na postdokach i jest to system efektywny. Nasze uczelnie też już tego potrzebują, mimo że wciąż pokutuje przekonanie o potrzebie stałego zatrudnienia. Patrząc na program Ulama, wiem, że w ciągu trzech-czterech lat ta grupa będzie liczyła kilkaset osób. O ile w skali kraju nie wydaje się to znaczącą liczbą, o tyle w poszczególnych jednostkach zmieni się postrzeganie tego rodzaju zatrudnienia, przyjmie się pewien charakter pracy, sposób myślenia o nauce, o efektywności naukowej, o roli języka angielskiego.\n\n<strong><b>Uderzyła mnie bardzo rozbudowana oferta w ciągu raptem dwóch lat istnienia NAWA.</b></strong>\n\nTo zdanie zawiera dwie przesłanki: negatywną i pozytywną. Z jednej strony sugeruje rozproszenie środków, a z drugiej – różnorodność oferty. W tej chwili NAWA ma ok. 200 mln zł rocznego budżetu, łącznie ze środkami europejskimi z Programu Operacyjnego Wiedza, Edukacja, Rozwój. Dzięki tym pieniądzom możemy sprofilować różne potrzeby. Przez pierwszy okres chcemy je diagnozować. Ankiety nie wystarczą do tego, żeby z pewnością wiedzieć, co jest potrzebne. Lepiej zaproponować różnorodne programy i rozpoznać pole bojem. Zatem mamy bardzo szeroką ofertę dzięki POWER, głównie nastawionemu na ofertę kształceniową i wsparcie instytucji akademickich.\n\n<strong><b>Kiedy poznamy wyniki tego testu? </b></strong>\n\nPerspektywa unijna zamyka się nam wkrótce. Podsumujemy wtedy ten eksperyment i zastanowimy się, czy dalej inwestować środki w niektóre programy. Dziś wiemy, że uczelnie są z tych pieniędzy zadowolone. Pytanie brzmi jednak, czy nie czas na to, by uczelnie przejęły w całości odpowiedzialność finansową za pewne działania, które dziś finansujemy z NAWA.\n\n<strong><b>Kto wymyślił nazwy programów? </b></strong>\n\nPracownicy NAWA. Zmierzamy do ich modyfikacji. Nazwy odimienne pozostaną, ale będą dopełnieniem nazw opisujących program od strony celu. Beneficjent musi wiedzieć, co to za program, do czego służy. Nazwa związana z postacią jest istotna z punktu widzenia promocji polskiej nauki, ale nie z punktu widzenia istoty wsparcia finansowego. Nastąpią zatem pewne zmiany w nazewnictwie, ale nie zerwiemy z nazwiskami słynnych polskich uczonych. Nazwa musi nieść informację.\n\n<strong><b>Program Polskie Powroty kojarzy mi się z FNP. </b></strong>\n\nRzeczywiście. Nie odkryliśmy Ameryki, nie zrobiliśmy niczego nowego, tylko przejęliśmy pewien dobry i potrzebny pomysł. Są na jego temat różne opinie; jakość tych wniosków się poprawia. Na początku mieliśmy pewne zastrzeżenia. Mamy też poczucie, że następuje nasycenie. Jednak jeszcze przez kilka lat program pozostanie w ofercie i będziemy go uważnie obserwować. Warto powiedzieć o rzeczy, która rzadko się przebija. To dotyczy wszystkich programów, w których beneficjent przyjeżdża z zagranicy. Decydującym, wręcz krytycznym elementem jest otoczenie – sytuacja osobisto-społeczna obcokrajowca po przyjeździe do Polski. Niestety, nie jesteśmy krajem, który pozwala na miękkie wejście w życie codzienne. Przybysz nie odczuwa przyjazdu do Polski i na nasz uniwersytet jako czegoś bezproblemowego i komfortowego; napotyka wciąż za dużo trudności, formalności. Im więcej ich stwarzamy, tym szybciej przyjezdni się zniechęcają. Sposób załatwiania spraw na uczelniach, w urzędach, wynajęcia mieszkania, zdobycia prawa jazdy – to wszystko jest bardzo trudne, a w przypadku prawa jazdy wręcz absurdalnie trudne. A przecież nasi goście z zagranicy chcą żyć normalnie. Człowiek zderza się z bezdusznym, niezrozumiałym systemem. My się przyzwyczailiśmy, ale obcokrajowcy to dostrzegają. A przecież nie chcemy myśleć o tych ludziach jako kimś, kto się pojawi i zniknie. To są osoby o najwyższym statusie intelektualnym i kulturowym, które niosą w świat wiedzę o naszym kraju, rekomendują go lub nie – do pracy, do zdobywania wykształcenia. Ich dobre doświadczenia mogą nam bardzo pomóc, a złe bardzo zaszkodzić.\n\n<strong><b>Kiedy NAWA dostanie strategię? </b></strong>\n\nJeszcze w tym roku. Jak tylko otrzymamy dane, które pozwolą ją sensownie zbudować.\n\n<strong><b>Co jeszcze czeka agencję w najbliższym czasie? </b></strong>\n\nKonsolidacja programów. Po testach spróbujemy przeanalizować kategorie beneficjentów i inne wskaźniki. Na tej podstawie ograniczymy liczbę programów tak, aby system był klarowny, ale żeby nie ograniczyć możliwości, które dają polskiej nauce i szkolnictwu wyższemu.\n\n<strong><b>Czy budżet NAWA powinien wzrosnąć? </b></strong>\n\nTo pytanie retoryczne. Pieniądze trzeba jednak wydawać sensownie. Paradoksalnie – można też przeinwestować.\n\n<strong><b>Do jakiego poziomu powinno wzrosnąć finansowanie? </b></strong>\n\nDziś już widzimy, że chodzi o 300 milionów w perspektywie czterech, pięciu lat.\n<div class=\"signature\">\n\nRozmawiał Piotr Kieraciński\n\n</div>\n<div class=\"frame\">\n\nDr hab. <b>Sebastian Tomasz Kołodziejczyk</b>, prof. UJ (ur. w 1973 r.), jest szefem Zakładu Ontologii w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kieruje także Szkołą Doktorską Nauk Humanistycznych UJ. Od 01 października 2017 roku jest przewodniczącym Rady Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Należy do Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego, Polskiego Towarzystwa Filozofii Religii, jest zastępcą przewodniczącego Central European Society for Philosophy of Religion (był przewodniczącym w latach 2008-2011 i 2012-2013). Studiował filozofię oraz teologię na Uniwersytecie Jagiellońskim, Papieskiej Akademii Teologicznej i na University of Bristol (UK). Od roku 2000 do 2002 na studiach doktorskich w University of Bristol, a potem w University of Oxford. W latach 2008-2011 przebywał na stażach podoktorskich w City University of New York oraz Universite de Geneve. Na stronie UJ tak napisał o sobie: „Jestem doktorem habilitowanym nauk humanistycznych w zakresie filozofii, której jestem wielkim entuzjastą, podobnie jak i idei Uniwersytetu jako instytucji badawczej, dydaktycznej i wychowawczej. Moimi Mistrzami są prof. Władysław Stróżewski, prof. Jan Woleński, prof. C.J.F. Williams. Jestem autorem licznych publikacji, redaktorem serii «Przewodniki po filozofii» i czasopisma «Polish Journal of Philosophy» (…). Lubię muzykę Bacha, Mozarta i Chopina, ale też Queen, King Crimson i The Police. Kibicuję kolarzom szosowym (i piłkarzom oraz siatkarzom) i sam próbuję swych sił na bicyklu. Jestem amatorem fotografii (bez retuszu) i średniowiecznej historii Polski”.\n\n</div>','Między marzeniem a rzeczywistością ','','publish','closed','closed','','miedzy-marzeniem-a-rzeczywistoscia%e2%80%a9','','','2020-02-19 08:27:08','2020-02-19 07:27:08','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/miedzy-marzeniem-a-rzeczywistoscia%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2153,1,'2020-03-17 13:03:22','2020-03-17 12:03:22','','jak-alternatywnie-oczyscic-scieki-fa-02-2020','','inherit','open','closed','','jak-alternatywnie-oczyscic-scieki-fa-02-2020','','','2020-03-17 13:03:22','2020-03-17 12:03:22','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/jak-alternatywnie-oczyscic-scieki-fa-02-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2076,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','<h2>Wokół planów nowelizacji Ustawy 2.0.</h2>\n[caption id=\"attachment_2014\" align=\"alignnone\" width=\"678\"]<img class=\"size-full wp-image-2014\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/wolnosc-wypowiedzi-czy-wolnosc-od-dysktyminacji-fa-02-2020-678x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"678\" height=\"1024\" /> Fot. Stefan Ciechan[/caption]\n<h2>O tym, że osoby o poglądach konserwatywnych czy bardziej religijne mogą się czuć wyobcowane na polskich uczelniach, przekonaliśmy się również prowadząc badania nad psychologicznymi konsekwencjami obecności symboli religijnych w przestrzeni publicznej.</h2>\n„W ostatnich miesiącach nasila się zjawisko, którego nie waham się nazwać ideologiczną cenzurą na uczelniach. (…) Tam, gdzie się knebluje usta, tam się kończy prawda. Tam już nie ma miejsca na uniwersytet. Tam po prostu pojawia się przestrzeń do dyktatu” – ogłosił na styczniowej konferencji prasowej minister nauki i szkolnictwa wyższego Jarosław Gowin, prezentując założenia nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W projektowanej nowelizacji wśród podstaw systemu szkolnictwa wyższego i nauki dodano „wolność wyrażania poglądów” oraz nałożono na rektorów obowiązek zapewnienia ochrony wolności słowa. Na straży wolności słowa na uczelni ma stać komisja ds. wolności w systemie szkolnictwa wyższego i nauki, w której składzie największą liczbę członków powołać ma minister nauki (cztery osoby), a pozostałych powołują reprezentacje środowiska naukowego (trzy osoby), studentów (jedna osoba) i doktorantów (jedna osoba).\n\nUzasadnieniem proponowanych zmian w ustawie była niedawna procedura dyscyplinarna na Uniwersytecie Śląskim, którą wszczęto na wniosek rzecznika dyscyplinarnego tej instytucji po otrzymaniu informacji o tym, że wykładowczyni tej uczelni przedstawiała w trakcie zajęć wypowiedzi o charakterze homofobicznym i dyskryminującym. Minister Gowin zapowiedział zmiany w ustawie w trakcie trwania procedury dyscyplinarnej, jednocześnie wyrażając swoje zaniepokojenie samym faktem wszczęcia takiej procedury. Podobne wypowiedzi z ust ministra pojawiły się już wcześniej – w trakcie procedury wyjaśniającej w sprawie zbliżonych zarzutów o homofobię, sformułowanych wobec wykładowcy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. W obu wypadkach publiczne wystąpienia ministra miały miejsce przed orzeczeniem jakichkolwiek kar przez komisje dyscyplinarne.\n<h3>Urażanie konkretnej grupy mniejszościowej</h3>\nZarówno publiczne wypowiedzi, jak i działania ministra nauki w ostatnich tygodniach zdają się opierać na przekonaniu, że na polskich uczelniach istnieją poważne ograniczenia wolności głoszenia poglądów konserwatywnych. W obu przypadkach mieliśmy jednak do czynienia z procedurami dyscyplinarnymi, których przedmiotem nie był konserwatywny charakter wypowiedzi, lecz urażanie konkretnej grupy mniejszościowej, jaką są osoby nieheteroseksualne. Studenci Uniwersytetu Śląskiego przytaczali takie wypowiedzi wykładowczyni jak: „normalna rodzina zawsze składa się z mężczyzny i kobiety” czy „osoby homoseksualne to coś gorszego”, natomiast w artykule toruńskiego naukowca, który stał się podstawą postępowania wyjaśniającego, nazywano orientację nieheteroseksualną (LGBT) „tęczową zarazą”, porównując do śmiertelnych chorób zakaźnych.\n\nKwestia wykluczenia głosów konserwatywnych na współczesnych uczelniach nie jest problemem wydumanym. Dotyczy to w szczególności nauk społecznych i humanistycznych, w których pluralizm światopoglądowy jest szczególnie istotny. Różnorodność polityczna, obecność rozmaitych – czasem stojących ze sobą w konflikcie – światopoglądów i opcji politycznych sprzyja złożoności myślenia i zdolności do przyjmowania perspektywy innego człowieka. Badania przebiegu dyskusji grupowych na amerykańskich uczelniach wykazały, że największą zdolność do złożonego myślenia wykazywały te zespoły, które były zróżnicowane zarówno rasowo (pracowali w nich studenci biali i czarni), jak i światopoglądowo (byli w nich konserwatyści i liberałowie). Badania z zakresu psychologii organizacji zdają się sugerować, że różnorodność światopoglądów ma jeszcze większy wpływ na efektywność organizacji aniżeli różnorodność w jakimkolwiek wymiarze demograficznym – dotyczy to raczej organizacji nastawionych na rozwój i poznanie, niż takich, w których celem jest wykorzystanie istniejących rozwiązań określonych problemów.\n\nProblem niesprzyjającego konserwatystom klimatu na wydziałach nauk społecznych, o którym wspominał minister Gowin, był często przedmiotem refleksji badaczy, np. w 2015 roku poświęcono mu specjalny numer czasopisma „Behavioral and Brain Sciences”. Po przeprowadzeniu systematycznej analizy grup niedoreprezentowanych wśród kadry akademickiej amerykańskich uczelni, Musa Al-Gharbi z Uniwersytet Columbia wykazał, że na uczelniach jest zdecydowanie mniej kobiet, czarnych, Latynosów, ale też chrześcijan i konserwatystów, niż w ogólnej populacji Stanów Zjednoczonych. Gdy przyjrzał się specyficznie obszarowi nauk społecznych, zauważył, że kobiety nie są w nim niedoreprezentowane, a jedyne trzy grupy, których zdecydowanie brakuje, to czarni, Latynosi i konserwatyści. Dla odmiany liberałów, ateistów i Azjatów na wydziałach nauk społecznych jest więcej niż w ogólnej populacji amerykańskiej. Badając jedną dziedzinę, jaką jest amerykańska psychologia społeczna, holenderscy badacze Yoel Inbar i Joris Lammers zauważyli, że absolutna większość naukowców pracujących w tym obszarze określa siebie jako osoby liberalne, zarówno w wymiarze ekonomicznym, społecznym, jak i w odniesieniu do polityki międzynarodowej. Przeprowadzone przez mój zespół kilka lat temu badania psychologów z Polski, Węgier, Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii potwierdziły wnioski Inbara i Lammersa. Wśród naukowców ze wszystkich tych państw dominują osoby określające się jako lewicowe, a prawicowcy stanowią zdecydowaną mniejszość. Polska nie jest tu wyjątkiem.\n\nO tym, że osoby o poglądach konserwatywnych czy bardziej religijne mogą się czuć wyobcowane na polskich uczelniach, przekonaliśmy się również prowadząc wspólnie z Jarosławem Klebaniukiem z Uniwersytetu Wrocławskiego badania nad psychologicznymi konsekwencjami obecności symboli religijnych w przestrzeni publicznej. Zauważyliśmy wtedy, że studenci religijni mają w trakcie pobytu na uczelni gorszy nastrój niż studenci-ateiści, a ich nastrój zdaje się poprawiać wówczas, gdy w przestrzeni publicznej pojawi się jakiś symbol religijny. Zdaje się to sugerować, że uczelnia jest dla nich miejscem zdominowanym przez światopogląd świecko-liberalny, odległy od wartości, które wyznają.\n<h3>Uczelnie miejscem wolnej ekspresji</h3>\nOmawiane powyżej badanie Inbara i Lammersa wykazało, że 82% spośród psychologów o poglądach konserwatywnych deklarowało istnienie nieprzyjaznego klimatu, w którym trudno im wyrazić swoje przekonania. Efektem może być ucieczka osób o przekonaniach konserwatywnych z uniwersytetów, a w szczególności z wydziałów nauk społecznych, gdzie ich poglądy są szczególnie nieakceptowane. Mając świadomość tego problemu, warto uczynić uczelnie miejscem wolnej ekspresji poglądów i przekonań politycznych, tak długo, jak nie są to poglądy nawołujące do dyskryminacji. Nie może się to odbywać oczywiście w ramach zajęć dydaktycznych i tworzyć wrażenia, że jakiekolwiek polityczne poglądy mają charakter normy, a wszelkie odmienne przekonania polityczne są nieakceptowalne. Podobnie w wypadku studentów należy dopuszczać wszelkie formy ich aktywności politycznej, o ile tylko nie zagrażają one wartościom różnorodności (nie propagują ideologii dyskryminujących kogoś ze względu na pochodzenie etniczne, narodowe, płeć czy orientację) oraz nie stoją w sprzeczności z nauką. Uczelnia otwarta na odmienność może rozwijać się bardziej dynamicznie niż homogeniczna wspólnota osób o identycznych przekonaniach. Warto jednak podkreślić, że zagadnienia te powinny być przedmiotem troski samej uczelni i autonomicznego środowiska akademickiego. Ingerencje polityków w tym obszarze są trudne do zaakceptowania.\n\nIstotą obu omówionych na początku postępowań dyscyplinarnych był dylemat pomiędzy pełną wolnością ekspresji przekonań politycznych a prawem mniejszości studiujących i pracujących na uczelniach. Słuchając wypowiedzi ministra Gowina można było odnieść wrażenie, że absolutyzując wolność wypowiedzi, nie jest on gotów dostrzec tego dylematu. Gwarantując wolność wypowiedzi w granicach polskiego prawa zdaje się on ignorować fakt, że polskie prawo (art. 257 kodeksu karnego) chroni przed znieważeniem mniejszości narodowe, etniczne, rasowe czy wyznaniowe, jednak ochroną taką nie są objęte mniejszości seksualne.\n<h3>Zespoły różnorodne pracują efektywniej</h3>\nNiezależnie od aktualnego stanu prawnego, osobom nieheteroseksualnym na uczelniach należny jest szacunek i stworzenie warunków studiowania wolnych od wszelkich przejawów dyskryminacji. Jest to również w interesie samych uczelni. W głośnej przed kilku laty książce Richarda Floridy Narodziny klasy kreatywnej przedstawiono dobrze udokumentowaną tezę, że głównym czynnikiem rozwoju gospodarczego współczesnych miast jest istnienie specyficznej grupy pracowników, których Florida nazwał „klasą kreatywną”. Są to naukowcy, artyści, pracownicy wolnych zawodów i pracownicy biznesu z doświadczeniem pracy naukowej. Analizując najszybciej rozwijające się miasta, doszedł do wniosku, że innowacyjność łączy się z otwartością danego ośrodka miejskiego na różnorodność (nazywał ją „indeksem bohemy”, „indeksem różnorodności” bądź wręcz „Gej-indeksem”). Zauważył, że miasta różnorodne, w których ścierają się różne idee i współistnieją ze sobą rozmaite grupy etniczne czy społeczne, stają się atrakcyjne dla innowatorów. Członkowie klasy kreatywnej wybierają do życia takie miejsca, w których większa jest akceptacja dla różnorodności. Zatrudnienie wybitnego lekarza, informatyka czy projektanta jest dużo łatwiejsze, gdy firma znajduje się w Berlinie, Nowym Jorku, Londynie bądź San Francisco, a zdecydowanie trudniejsze w miejscach niesprzyjających różnorodności.\n\nLiczne badania psychologiczne wykazują, że zespoły różnorodne (składające się z osób o różnych tożsamościach, zróżnicowanych kulturowo czy językowo) pracują efektywniej, generują bardziej racjonalne rozwiązania, wykazują się wyższym poziomem kreatywności. Różnorodność przekłada się bezpośrednio na efektywność, w tym na efektywność akademicką mierzoną choćby jakością publikacji naukowych.\n\nlskim uniwersytetom może nie tylko sprzyjać dyskryminacji werbalnej mniejszości seksualnych, może również utrudniać funkcjonowanie studentów zagranicznych czy mniejszości etnicznych na polskich uczelniach. Przeprowadzone w 2018 roku badanie ponad tysiąca cudzoziemców studiujących w Warszawie wykazało, że 59% z nich w czasie pobytu w Polsce doświadczyło zachowań dyskryminujących ze strony Polaków. Często zachowania te miały miejsce na uczelni. Sprawcami byli nieraz wykładowcy. Warto przytoczyć kilka pojawiających się w wywiadach wypowiedzi zagranicznych studentów: „Do mojej koleżanki z grupy wykładowca powiedział: Wracaj do swojego kraju!”, „Podczas dyżuru wykładowca zapytał: Po co wy ze Wschodu ciągle przyjeżdżacie do Polski?”, „W domu studenckim pracownicy recepcji są bardzo nieuprzejmi, traktują nas niesprawiedliwie, wydają się rasistami. Wyprowadziłem się. Wiedziałem, że recepcjonista mówi trochę po angielsku, ale nie chciał, ponieważ moja koleżanka miała na sobie hidżab”). Studenci zagraniczni, którzy częściej spotykali się z dyskryminującymi wypowiedziami, mieli w efekcie gorszy nastrój, a nawet częstsze zaburzenia lękowe.\n\nOfiarami werbalnej dyskryminacji na uczelniach coraz częściej padają kobiety. Raport przygotowany przez zespół Centrum Badań nad Uprzedzeniami UW dla Rzecznika Praw Obywatelskich wykazał, że ponad 40% polskich studentek słyszało na uczelni dyskryminujące komentarze na temat wyglądu, życia prywatnego czy seksualności, a 24% doświadczyło niechcianego kontaktu fizycznego (obejmowanie, całowanie).\n\nPowszechność tych zjawisk uświadamia, jak często wolność słowa na uczelni może być nadużywana do głoszenia treści seksistowskich, rasistowskich czy homofobicznych. Istnieją jednak na uczelniach instytucje i procedury, które mają na celu ochronę kobiet, mniejszości seksualnych, mniejszości etnicznych czy studentów zagranicznych. Wprowadzona nowelizacja ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym może poważnie zagrozić ich skutecznemu funkcjonowaniu.\n<h3>Komisje do spraw wypowiedzi</h3>\nNa Uniwersytecie Warszawskim w 2010 roku powołano Komisję Rektorską ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji, która zajmuje się monitorowaniem sytuacji w zakresie równego traktowania (ze względu na płeć, wiek, rasę, wyznanie, niepełnosprawność i orientację seksualną), rozwiązywaniem problemów związanych z przypadkami dyskryminacji oraz udzielaniem pomocy osobom dotkniętym dyskryminacją. Komisja posiada internetowy system zgłoszeń (umożliwiający anonimowość) i reagując na przypadki dyskryminacji informuje kierowników jednostek uniwersyteckich (czasem wywierając nacisk, gdy dyskryminacja ma charakter strukturalny), występuje do organów uczelni z wnioskami o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, bierze też udział w mediacjach pomiędzy stronami konfliktów. Informacja o istnieniu komisji jest przekazywana studentom rozpoczynającym studia, dzięki czemu wiedzą oni, gdzie można się zwrócić, gdy dochodzi do zachowań czy wypowiedzi dyskryminujących. Podobne komisje lub zespoły funkcjonują też na innych uczelniach (m.in. Zespół Roboczy ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji na Uniwersytecie Łódzkim czy Stała Komisja Rektorska ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji na Uniwersytecie Przyrodniczym we Wrocławiu).\n\nNa wielu uczelniach prowadzone są regularne szkolenia antydyskryminacyjne. Są one stosunkowo powszechne na uczelniach amerykańskich. Na Uniwersytecie Virginii wszyscy pracownicy zobligowani są do odbycia co dwa lata kursu z zakresu przeciwdziałania oraz ograniczania dyskryminacji i innych form dokuczliwości. Kurs ten można odbyć w formie elektronicznej bądź w formie zajęć stacjonarnych. Uczestnicy zajęć dowiadują się, jak rozpoznać dyskryminację bądź molestowanie, jak reagować w sytuacjach, gdy tego typu zachowania zauważy się w otoczeniu oraz jakie są możliwości zgłaszania niewłaściwych zachowań przełożonym. W trakcie szkolenia uczestnicy zapoznają się też z zasadami antydyskryminacyjnymi obowiązującymi na uniwersytecie i mają możliwość pobrania materiałów edukacyjnych dotyczących kwestii uprzedzeń i dyskryminacji. Na Uniwersytecie Oklahomy szkolenie takie jest obowiązkowe przynajmniej raz w wypadku każdego nowo zatrudnionego pracownika (zwykle w ciągu 30 dni od zatrudnienia).\n\nRównież na Uniwersytecie Warszawskim wprowadzono e-learningowy „Kurs na Równość – Przeciwdziałanie dyskryminacji na UW” dla studentów i pracowników, który zawiera praktyczne informacje dotyczące nierównego traktowania i dyskryminacji. Kurs ten został stworzony przez naukowców z Centrum Badań nad Uprzedzeniami UW i obejmuje wiedzę z zakresu dyskryminacji i jej konsekwencji, podejmuje temat równości płci i rozwija podstawowe umiejętności reagowania w przypadku dyskryminacji.\n\nUkończenie szkolenia antydyskryminacyjnego powinno się stać obowiązkiem każdej osoby przyjmowanej do pracy i rozpoczynającej studia na uczelni (na wzór szkoleń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, z zakresu podstaw ochrony własności intelektualnej czy szkoleń bibliotecznych). Łatwość realizacji takich szkoleń za pomocą platform e-learningowych powinna sprzyjać upowszechnieniu się ich w codziennej praktyce szkół wyższych.\n<h3>Poradnik języka niedyskryminującego</h3>\nDyskryminacja werbalna bierze się nie tylko ze źle rozumianej wolności słowa. Często jest wynikiem zwykłej niewiedzy. Czasem w sposób zupełnie nieświadomy przekazujemy w naszych wypowiedziach komunikaty wykluczające kobiety, mniejszości czy obcokrajowców, sugerując, co jest normą, a co do normy nie należy. W krajach mierzących się z dyskryminacją rdzennej ludności dość wcześnie wprowadzono na uczelniach zasady posługiwania się niedyskryminującym językiem. W Australii czy Nowej Zelandii tego typu poradniki językowe funkcjonują na wielu uczelniach. Często nazywane są wskazówkami włączającego języka, a zatem takiego, który przekazuje szacunek dla różnorodności i jest pozbawiony stereotypizacji czy fraz i słów powodujących uczucie wykluczenia u osób należących do grup mniejszościowych.\n\nW ostatnich miesiącach językoznawcy z Uniwersytetu Warszawskiego opracowali poradnik języka niedyskryminującego dla swojej uczelni. Obejmuje on wskazówki dotyczące zwracania się do członków społeczności akademickiej (np. unikanie generycznych form męskich – „studenci i studentki” zamiast „studenci”), mówienia o grupach mniejszościowych (np. „osoby homoseksualne” zamiast „homoseksualiści”, „osoby z niepełnosprawnością” a nie „kalecy”, „muzułmanie” a nie np. „islamiści”). Choć wiele tych wyborów językowych wydaje się dość oczywistymi, to jednak doświadczenia komisji antydyskryminacyjnych działających na polskich uczelniach wskazują, że wcale takimi nie są, a do komisji spływa wiele skarg na wykładowców, studentów czy pracowników domów akademickich, którzy zwracają się w sposób niewłaściwy do innych członków społeczności akademickiej.\n\nOpisane powyżej działania to kilka przykładów dobrych praktyk, które mają na celu uczynienie uczelni miejscem przyjaznym dla wszystkich pracowników i studentów niezależnie od ich płci, narodowości czy orientacji psychoseksualnej. Uczelnie powinny być też otwarte na ludzi o różnych poglądach, zarówno lewicowych, jak i prawicowych. Troska o otwartość światopoglądową nie może jednak oznaczać wolności do obrażania i dyskryminowania. A wszelkie działania organów państwowych muszą uwzględniać autonomię uczelni w kształtowaniu skutecznych działań antydyskryminacyjnych. Jest to również warunkiem rozwoju i efektywności naukowej polskich uniwersytetów.\n<div class=\"signature\">\n\n(Artykuł stanowi rozwinięcie tez zaprezentowanych w książce Uniwersytet XXI wieku. Między uniwersytetem Humboldta a uniwersytetem badawczym pod redakcją J.M. Brzezińskiego i T. Wallasa, która ukaże się nakładem wydawnictwa UAM.)\n\n</div>\n<div class=\"signature\">\n\nDr hab. Michał Bilewicz, prof. UW, psycholog społeczny, kierownik Centrum Badań nad Uprzedzeniami UW oraz wykładowca na Wydziale Psychologii UW.\n\n</div>','Wolność wypowiedzi  czy wolność  od dyskryminacji?','','publish','closed','closed','','wolnosc-wypowiedzi-%e2%80%a8czy-wolnosc-%e2%80%a8od-dyskryminacji','','','2020-02-19 08:27:17','2020-02-19 07:27:17','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/wolnosc-wypowiedzi-%e2%80%a8czy-wolnosc-%e2%80%a8od-dyskryminacji/',0,'rrp_magazine','',0),(2094,37,'2020-02-14 13:24:27','2020-02-14 12:24:27','','Zamówienie pojedynczego artykułu','','private','closed','closed','','zamowienie-pojedynczego-artykulu-4','','','2020-02-14 13:24:27','2020-02-14 12:24:27','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/rrp_order/zamowienie-pojedynczego-artykulu-4/',0,'rrp_order','',0),(2095,1,'2020-02-17 08:37:01','2020-02-17 07:37:01','','fb','','inherit','open','closed','','fb','','','2020-02-17 08:37:01','2020-02-17 07:37:01','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/fb.png',0,'attachment','image/png',0),(2096,1,'2020-02-17 08:37:02','2020-02-17 07:37:02','','twitter','','inherit','open','closed','','twitter','','','2020-02-17 08:37:02','2020-02-17 07:37:02','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/twitter.png',0,'attachment','image/png',0),(2077,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','<img class=\" wp-image-1975\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/czytelnia-czasopism-gu-us-fa-02-2020-724x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"239\" height=\"338\" />\n<h3>Zaczyna się od pomysłu</h3>\nW październiku ub.r. rozpoczęła się trzecia edycja zainicjowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego programu „Doktorat wdrożeniowy”. Fundamentem, na którym opiera się idea przedsięwzięcia, jest „tworzenie odpowiednich warunków do bliskiej współpracy instytucji szkolnictwa wyższego i podmiotów naukowych z reprezentantami otoczenia społeczno-gospodarczego”. Innymi słowy chodzi o to, by nowatorski pomysł przyszłego doktoranta przekształcić w konkretne rozwiązanie, które znajdzie następnie praktyczne zastosowanie w różnego rodzaju działalności, czy to przemysłowej, czy usługowej.\n\nUniwersytet Śląski jest podmiotem, który realizuje 11 tego typu doktoratów, informuje „Gazeta Uniwersytecka UŚ” (nr 3/2019). Zdaniem dr hab. Iwony Jelonek z Instytutu Nauk o Ziemi Wydziału Przyrodniczego UŚ, która jest uczelnianym koordynatorem przedsięwzięcia, osoby wybierające ten rodzaj naukowej aktywności mogą czuć satysfakcję z tego, że stają się świadkami przekształcania się w rzeczywistość koncepcji istniejącej do tej pory jedynie w sferze ich intelektu. Jednocześnie osoby takie stanowią doskonałą motywację dla wszystkich, którzy aspiracje sięgają naprawdę wysoko. Realizowanie procesu kształcenia poprzez uczestnictwo w programie „Doktorat wdrożeniowy” jawi się więc jako możliwość zarówno zdobycia kolejnego stopnia naukowego, jak i współtworzenia nowego obrazu środowiska społeczno-gospodarczego.\n\n<img class=\" wp-image-1976\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/czytelnia-czasopism-mdw-wum-fa-02-2020-724x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"240\" height=\"340\" />\n<h3>Biobankujmy!</h3>\nKilka lat temu tygodnik „The Times” zaliczył biobankowanie do 10 idei, które mają potencjał, by zmienić świat. O tym, dlaczego tego rodzaju koncepcja jest istotna, szczególnie z punktu widzenia rozwoju medycyny, a także o meandrach jej funkcjonowania w naszym kraju, opowiada prof. dr hab. n. med. Małgorzata Lewandowska-Szumieł, kierownik Laboratorium Badawczego-Banku Komórek WUM, w rozmowie z czasopismem Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego „Medycyna Dydaktyka Wychowanie” (nr 11/2019).\n\nPodmiot zarządzany przez interlokutorkę formalnie powstał w związku z realizacją projektu „Potencjał terapeutyczny mezenchymalnych komórek macierzystych, testowany w próbach klinicznych oraz in vitro – uzasadnienie dla bankowania scharakteryzowanych komórek”. Podobnie, jak działające na całym świecie banki komórek, tak i warszawska jednostka powołana została do wypełnienia zadań charakterystycznych dla tego rodzaju podmiotów. A te zobowiązane są zarówno do biobankowania, jak i przechowywania w postaci komórek materiału biologicznego pochodzącego od dawców, a także do wykorzystywania komórek w celu przygotowania leku.\n\nJak podkreśla prof. Lewandowska-Szumieł, istnienie tego rodzaju placówek stanowi z pewnością przyszłość współczesnej medycyny, dążącej niezmiennie do uzyskania nowej jakości skomplikowanego procesu leczenia. Cieniem na obrazie tego innowacyjnego i bardzo potrzebnego przedsięwzięcia kładzie się jednak aspekt finansowy. Utrzymanie laboratorium wraz ze znajdującą się infrastrukturą wymaga bowiem zainwestowania sporych nakładów, bez których niemożliwe jest spełnienie najwyższych, wymaganych w takich przypadkach standardów jakości.\n\nIdea biobankowania zalicza się, jak widać, do koncepcji na tyle istotnych, chociażby z punktu widzenia rozwoju nauk medycznych, że pozostaje, zdaniem rozmówczyni, mieć nadzieję, iż uda się pokonać wszelkie istniejące bariery i pozyskać odpowiednie środki, by można było kontynuować rozpoczęte przedsięwzięcie.<img class=\" wp-image-1974\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/czytelnia-czasopism-ga-wat-fa-02-2020-724x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"242\" height=\"342\" />\n<h3>Kolejna inicjatywa wystartowała</h3>\nWojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego wzbogaciła się o nową jednostkę organizacyjną. Na mocy zarządzenia rektora powołano bowiem do życia Szkołę Doktorską WAT. Podjęte przez władze uczelni działanie stanowiło odpowiedź na wymogi nałożone przez Ustawę 2.0, której zapisy stanowią, że kształcenie doktorów odbywać się ma w obrębie szkół doktorskich.\n\nSzczegóły funkcjonowania nowego podmiotu zaprezentowane zostały na łamach „Głosu Akademickiego” (nr 6-7-8-9/2019). Z opublikowanego tekstu dowiedzieć się można, że SDR WAT prowadzić będzie kształcenie w ramach siedmiu dyscyplin naukowych: automatyki, elektroniki i elektrotechniki, informatyki technicznej i telekomunikacji, inżynierii lądowej i transportu, inżynierii materiałowej oraz inżynierii mechanicznej, nauk o bezpieczeństwie i wreszcie nauk chemicznych. Cały proces kształcenia obejmie 8 semestrów, a proces dydaktyczny złożony będzie z obowiązkowego dla wszystkich doktorantów modułu podstawowego, ze związanych z poszczególnymi dyscyplinami modułów fakultatywnych oraz z praktyk zawodowych. Nowością jest wprowadzenie śródokresowej oceny realizacji indywidualnego planu badawczego doktoranta, którą przeprowadzi uczelnia w 3-osobowym składzie, w tym z udziałem osoby spoza uczelni.\n\nW całej przyjętej koncepcji zaplanowane zostały odmienne niż dotychczasowe metody pracy. Tradycyjne formy kształcenia zastąpione zostaną bowiem przez seminaria oraz warsztaty. Każde z podjętych działań ma na celu przekształcenie klasycznego modelu studiowania w partnerską relację tworzoną przez promotora i młodego badacza, będącego w tym przypadku doktorantem.\n<div class=\"signature\">\n\nAneta Zawadzka\n\n</div>','Czytelnia czasopism ','','publish','closed','closed','','czytelnia-czasopism%e2%80%a9','','','2020-02-17 09:31:04','2020-02-17 08:31:04','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/czytelnia-czasopism%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2147,1,'2020-03-17 13:02:49','2020-03-17 12:02:49','','ekscey-i-mrzonki-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','ekscey-i-mrzonki-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:02:49','2020-03-17 12:02:49','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/ekscey-i-mrzonki-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2078,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','<h2>Popularyzacja wiedzy wśród dzieci i młodzieży jest z mojego punktu widzenia trudniejsza niż pisanie książek dla dorosłych. Nigdy nie ma gwarancji, że dobrze wyczuję, jak skomunikować się z młodym odbiorcą.</h2>\n[caption id=\"attachment_2009\" align=\"alignnone\" width=\"655\"]<img class=\"size-full wp-image-2009\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/ta-najtrudniejsza-popularyzacja-fa-02-2020-655x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"655\" height=\"1024\" /> Fot. Stefan Ciechan[/caption]\n\nGrzegorz Turnau w piosence Szli tędy ludzie, stanowiącej adaptację wiersza Bolesława Leśmiana Ludzie z pośmiertnie (w 1938 roku) wydanego tomu Dziejba leśna, śpiewa w dodanym przez siebie fragmencie: „Oni o nas, a my o nich / Nic nie wiemy – tylko tyle / Że bywają nagłe zmierzchy / I przychodzą pewne chwile”. Ten cytat dobrze opisuje relacje między autorem a redaktorem w sytuacji, gdy żaden z nich nie znajduje się ani przez moment w skórze tego drugiego i „nie wie, jak to jest”. Autorom nieposiadającym przygotowania edytorskiego zdarza się – np. z racji humanistycznego wykształcenia – redagować cudze teksty i bywa wówczas, że świadomie lub nieświadomie starają się nakłonić autora do przyjęcia zarówno swojego punktu widzenia, jak i stylu (widywałem takie sytuacje przy pracy nad publikacjami naukowymi z obszaru neofilologii i historii).\n\nPrzekroczenie magicznej granicy w drugą stronę bywa jeszcze bardziej pouczające. Zdarza się, że redaktor przypomni sobie niespełnione ambicje z czasów studiów (niczym Adaś Miauczyński w Dniu świra: „Zdawało się nam, że przyjęto nas do szkoły poetów…”) albo po prostu otrzyma zlecenie na napisanie książki. Szczególnie ciekawym doświadczeniem jest wówczas pisanie, a następnie przerabianie we współpracy z redaktorem, książki dla dzieci lub młodzieży, mającej na celu popularyzację wśród młodych czytelników jakiejś dziedziny wiedzy. Zderzają się wówczas nie dwa woluminy wiedzy fachowej, ale wyobrażenia i przekonania, które z natury nie są intersubiektywne, a jednocześnie potrafią być naprawdę głęboko zakorzenione. Nie są bynajmniej pozaracjonalne (a nawet jeśli, to w tym kontekście nie jest to zarzut), po prostu nie zawsze dają się uzasadnić.\n<h3>Dziecko tego nie zrozumie</h3>\nNa czym konkretnie zasadza się problem? Miałem ostatnio okazję jedną taką popularyzatorską książkę dla młodych czytelników pisać (o tym, jak powstaje książka), a drugą redagować (o astronomii) i kłopot był tak naprawdę z tym samym, tyle że obserwowałem go z dwóch stron: jaki poziom skomplikowania – zarówno przekazywanej wiedzy, jak i języka – jest optymalny dla odbiorcy? Kiedy dziecko tego nie zrozumie, a kiedy tekst ma zbyt potoczny charakter, niepasujący do, było nie było, popularnonaukowego charakteru publikacji? Spotykają się tu dwie intuicje, gdy jest to problem nie do odtworzenia w warunkach laboratoryjnych. Prowadzone są wprawdzie badania naukowe nad czynnikami warunkującymi zrozumiałość tekstu dla różnych grup odbiorców i opracowano szereg narzędzi pozwalających do pewnego stopnia mierzyć taką zrozumiałość i wyrażać wyniki takich pomiarów liczbowo, ale na razie nierealne jest, by badania przeprowadzać z każdą wydawaną książką – prowadzenie wydawnictwa byłoby wówczas nieopłacalne. Pozostaje zatem bazować na tym, co się autorowi i wydawcy nomen omen wydaje. Jeden się upiera, że „dziecko tego nie zrozumie”, drugi zarzuca mu, że nie docenia dzieci. Uzasadnienie? Zapowietrzenie. Ale to nie znaczy, że któryś z nich nie ma racji lub że prawda nie leży pośrodku.\n\nCzęściej jest tak, że redaktorzy mają niższe mniemanie o możliwościach intelektualnych młodych odbiorców, ale warto, by autorzy pamiętali, że nie wynika to ze złego zdania o młodym pokoleniu w ogólności. Są dwa źródła takiego podejścia: doświadczenie oraz fakt, że redaktor nie jest związany (intelektualnie, ale i emocjonalnie) ani z danym obszarem wiedzy, ani z danym tekstem. Doświadczenie może wynikać zarówno z faktu, że redaktor pracował już wcześniej nad podobnymi publikacjami, ale i z tego, że sam ma dzieci (nie ironizuję – osoba, która redagowała dwie moje publikacje dla dziesięciolatków, sama ma dwójkę dzieci i to wyraźnie procentowało podczas współpracy). Być może do redakcji lub personalnie do redaktora docierały wcześniej uwagi np. od rodziców młodych czytelników, którzy mimo zachęt rzucali takie książki w kąt, gdyż nie rozumieli znaczących partii tekstu. Być może sam redaktor „testował” te publikacje na swoich pociechach (jeśli były w odpowiednim wieku) i testy wypadły negatywnie\n<h3>To wszystko są rzeczy ważne</h3>\nNatomiast dystans do tekstu sprawia, że redaktor lepiej widzi jego niedociągnięcia. Dlaczego pierwsze wersje takich publikacji często są zbyt trudne dla odbiorców? Widzę tu trzy nakładające się przyczyny. Po pierwsze – jeśli dostatecznie dobrze się na czymś znamy – obojętnie, czy chodzi o fizykę kwantową, czy naprawę rowerów – pewne kwestie stają się dla nas oczywiste. W bardziej ekstremalnej wersji autor się upiera, że pewnych rzeczy w ogóle nie ma sensu wyjaśniać, bo są oczywiste (ale nie dla dziesięciolatka), w mniej skrajnej – że trzeba zawrzeć jeszcze to i to, i tamto, bo to wszystko są rzeczy ważne (nikt nie neguje, że są, ale dla młodego odbiorcy to może być po prostu zbyt wysoki level).\n\nTen ostatni problem ujawnił się podczas redagowania przeze mnie publikacji popularyzującej astronomię. Nie jestem w tej dziedzinie specjalistą i moim zadaniem była głównie językowa obróbka tekstu, ale poproszono mnie też o ocenę stopnia jego trudności. Tymczasem kłopot pojawił się na poziomie znacznie bardziej podstawowym – objętości. Autor stworzył nie książeczkę, lecz dzieło o objętości kilkakrotnie przekraczającej zadaną. Utrzymywał, że to już absolutne minimum do opanowania podstaw astronomii. Był bliski zerwania umowy, zdawał się nie rozumieć, że to książeczka dla dziesięciolatków, a nie kurs dla liceów. Dopóki pisał o planetach i ich księżycach, nic nie zapowiadało katastrofy. Ale gdy nie przyjmował do wiadomości, że cały osobny rozdział o punkcie Langrange’a to za dużo, ja i drugi redaktor byliśmy bezradni. Prace nad książką trwają i w kontaktach z autorem przyjęliśmy taktykę przypominania mu praktycznie za każdym razem, że zadana objętość jest wartością graniczną, której z przyczyn od nas niezależnych nie możemy przekroczyć. Możemy naginać deadline (co w branży wydawniczej i tak jest świętokradztwem), ale nie objętość książki. Ten argument zawsze działa, jednak mamy kaca moralnego, bo to dość niska piłka.\n\nPo drugie, czasem jest tak, że dany autor ma już pewne doświadczenie w popularyzacji swojej dziedziny wiedzy wśród dzieci i młodzieży, ale dotąd stykał się głównie z młodymi ludźmi bardzo nią zainteresowanymi i posiadającymi już pewne przygotowanie, podczas gdy przygotowywana publikacja jest przeznaczona dla szerszego grona odbiorców. Ocena co już jest poziomem zaawansowanym, a co jeszcze podstawowym, nie jest łatwa. Bardziej doświadczeni redaktorzy mówili mi, że problem ten można spotkać przede wszystkim przy publikacjach popularyzujących matematykę, fizykę lub chemię, gdyż w tych obszarach różnych propozycji dla młodocianych geeków jest najwięcej i naukowiec-popularyzator może stykać się głównie z taką młodzieżą.\n<h3>Czym są strony widzące</h3>\nPo trzecie, czasem trudno wyjaśnić laikowi pewne zagadnienia lub pojęcia bez odwoływania się do innych pojęć, które także mogą mu być nieznane. Nie dotyczy to wyłącznie dziedzin tak skomplikowanych, jak fizyka jądrowa – sam boleśnie tego doświadczyłem, pisząc książkę o tym, jak powstaje książka. Okazało się, że wyjaśnienie komuś, kto pierwszy raz styka się z problematyką edytorską, czym są strony widzące lub register, wcale nie jest takie proste, jeśli ma to być tekst, a nie demonstracja na żywo. Podobnie było z omawianiem różnych rodzajów marginesów w książce – w którymś momencie zdecydowałem się skrócić odnośny rozdział, ponieważ zdałem sobie sprawę, że nawet najmądrzejsze dziecko ma dużą szansę się w nim zgubić. Gdyby nie wskazówki redaktora, mogłem skończyć jak prelegent na wykładzie upowszechniającym wiedzę o marksizmie, który zorganizowano kiedyś dla mieszkańców Białego Dunajca. Zaprzyjaźniona gaździna wspominała: „Ceper z Krakowa godoł barzo długo i mądrze, alem nic z tego nie zrozumioła”.\n\nPróbując umknąć z paszczy Scylli zbyt wysokiego poziomu zaawansowania, autorzy wpadają jednak nie raz na Charybdę upraszczania ponad miarę i wyjaśniania różnych kwestii na sposób i językiem wujka tłumaczącego coś bratankowi u cioci na imieninach. Czyhają tu trzy niebezpieczeństwa. Pierwsze – młody czytelnik może się zwyczajnie poczuć niepoważnie traktowany. Wynika to zarówno z bardziej niż kiedyś podmiotowego traktowania dzieci, ale i z tego, że „dziecko” może oznaczać odbiorcę zarówno ośmioletniego, jak i dwunastoletniego. A różnica jest tu fundamentalna. Komunikat do ośmiolatków można jeszcze zacząć od: „A teraz, drogie dzieci, wujek Mietek wytłumaczy wam, co to jest Pas Kuipera”. Zaczynanie w ten sposób komunikatu do dwunastolatków nie ma z captatio benevolentiae nic wspólnego. Młodzież określa chyba tego typu sytuację mianem samozaorania. Drugie niebezpieczeństwo – w pogoni za pewnością, że tekst jest zrozumiały, zagadnienie można tak strywializować, że młody odbiorca nabierze o nim błędnego mniemania, które w przyszłości trudno będzie wykorzenić. Między dopuszczalnym uproszczeniem a uproszczeniem przeinaczającym jest jednak istotna różnica. Trzecie – publikacja popularyzująca, nawet przeznaczona dla dzieci, to jednak nie książeczka z bajkami. Nie chodzi tu wyłącznie o kwestie stylistyczne; nie jestem osamotniony w przekonaniu, że młodych ludzi trzeba jednak stopniowo wdrażać w to, że nie zawsze jest możliwa nauka przez zabawę, i że nie wszystko można podać w lekkostrawnej formie. Żeby się czegoś nauczyć, trzeba to zrozumieć, a w tym celu trzeba jednak choć trochę się wysilić. Niektórzy ludzie mają współcześnie takie oczekiwania również w dorosłym życiu: żeby zawsze było miło i przyjemnie. Tymczasem nieraz widywałem dzieci, które czuły się poważnie traktowane właśnie dlatego, że dorośli stawiali przed nimi wyzwania.\n\nPopularyzacja wiedzy wśród dzieci i młodzieży jest z mojego punktu widzenia trudniejsza niż pisanie książek dla dorosłych. Nigdy nie ma gwarancji, że dobrze wyczuję, jak skomunikować się z młodym odbiorcą. Dlatego się cieszę, że współpracuję z profesjonalistami. Jeśli będę jako autor otwarty na ich sugestie, jest szansa, że nastąpi efekt synergii i mój wyobrażony mały czytelnik uzna, iż to, jak powstaje książka, interesuje go i chce wiedzieć więcej, już od ludzi mądrzejszych niż ja.','Ta najtrudniejsza popularyzacja','','publish','closed','closed','','ta-najtrudniejsza-popularyzacja','','','2020-02-19 08:27:38','2020-02-19 07:27:38','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/ta-najtrudniejsza-popularyzacja/',0,'rrp_magazine','',0),(2079,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','[caption id=\"attachment_2010\" align=\"alignnone\" width=\"301\"]<img class=\" wp-image-2010\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/tolerancja-poblazanie-czy-poszanowanie-fa-02-2020-2-1024x795.jpg\" alt=\"\" width=\"301\" height=\"234\" /> Fot. Stefan Ciechan[/caption]\n\nSłowo tolerancja może być rozumiane dwojako. Może oznaczać pobłażanie dla odmiennych zachowań, upodobań, wierzeń lub odnoszenie się do nich z szacunkiem. Pobłażanie może mieć konotacje obyczajowo neutralne lub negatywne. Szacunek wyłącznie pozytywne.\n\nMożna być pobłażliwym dla kogoś, kto kłamie, oszukuje, kradnie, a zarazem stawiać siebie wyżej, a nawet pogardzać nim. Nie można szanować odmienności etnicznych, rasowych, religijnych, seksualnych, a równocześnie być przekonanym o swojej wyższości. Wynika to z racjonalnych, a nie – jak się na ogół sądzi – moralnych przesłanek. W pierwszym przypadku chodzi o właściwości lub zachowania, na które możemy mieć wpływ. W drugim ich wybór jest poza zasięgiem naszych możliwości. Nikt nie może wybrać sobie koloru skóry, kraju pochodzenia czy orientacji seksualnej.\n\nZ wypowiedzi niektórych polityków, a także duchownych, wynika, że często nie dostrzegają oni różnicy między pobłażliwością a szacunkiem dla odmienności lub wręcz utożsamiają tolerancję wyłącznie z pobłażliwością. Jest to problem nie tylko natury semantycznej, ale także doniosły w skutkach społecznych. Pobłażliwość nie wyklucza przeświadczenia, że istnieje tylko jeden słuszny światopogląd, model życia, system wartości. Zwykle towarzyszy temu pokusa nawracania na jedynie słuszną drogę postępowania, co jest ze swej istoty społecznie konfliktogenne.\n\nAby zrozumieć, że tolerancja jest kategorią intelektualną, a nie moralną, wystarczy uzmysłowić sobie, że gdyby Karol Wojtyła urodził się w Arabii Saudyjskiej, to byłby zapewne muzułmaninem, a nie świętym Kościoła katolickiego.\n\nWychowanie do tolerancji nie może się ograniczać do jej apoteozy, jako właściwości znamiennej dla jednostek szlachetnych i wielkodusznych. Musi ono również wskazywać na źródła nietolerancji, które tkwią przede wszystkim w deficytach wiedzy i inteligencji. Obskurantyzm jako taki można napiętnować. Ludzie ograniczeni umysłowo wymagają rewalidacji i rehabilitacji jak każdy inny przypadek niepełnosprawności. W języku nauk pedagogicznych oznacza to reedukację, która jest zawsze bardziej kosztowna i mniej skuteczna od edukacji.','Tolerancja – pobłażanie czy poszanowanie','','publish','closed','closed','','tolerancja-poblazanie-czy-poszanowanie%e2%80%a9','','','2020-02-19 08:28:09','2020-02-19 07:28:09','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/tolerancja-poblazanie-czy-poszanowanie%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2080,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','<h2>Z kujawskiego gniazda w Toruniu, gdzie w miejskiej przestrzeni są dzisiaj widome znaki pamięci o nich, wyszli ludzie o różnych zainteresowaniach, różnej rangi osiągnięciach, zawsze jednak były to, powtarzam kolejny raz, osiągnięcia pionierskie i pierwszoplanowe.</h2>\n[caption id=\"attachment_1983\" align=\"alignnone\" width=\"657\"]<img class=\"size-full wp-image-1983\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/hoyerowie-leon-szuman-fa-02-2020-3-657x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"657\" height=\"1024\" /> Leon Szuman,<br />Źródło: potoruniu.blogspot.pl[/caption]\n\nW szeroko rozgałęzionej kujawskiej rodzinie uczonych, głównie przyrodniczych specjalności, jest także linia humanistów– społeczników, reprezentowana przez osoby zasłużone powszechnej edukacji pionierskimi przedsięwzięciami. Poznając cały obszar zainteresowań i działań tych przedstawicieli wielkopolskiej inteligencji, przekonujemy się kolejny raz, jak pokolenia żyjące w przełomowych momentach historii umiały trafnie i szybko reagować na aktualne potrzeby ogółu.\n<div style=\"text-align: center;\">* * *</div>\nPoprzez małżeństwo Julii Hoyer z Idzim Szumanem skoligaciły się dwie rodziny, łącząc i dopełniając nurty tradycji, której sednem była w obu przypadkach ciekawość – zaspokajana przez wykształcenie – i aktywność publiczna przynosząca zamierzone, zawsze obfite owoce.\n<h3>Lekarz poeta</h3>\nW pierwszym pokoleniu wykształconych Szumanów znaczącą postacią był Leon, urodzony w roku 1852 na Kujawach. Po studiach medycznych we Wrocławiu i uzyskaniu doktoratu w roku 1879 wrócił w rodzinne strony, zamieszkał w Toruniu, będąc tam wówczas drugim polskim lekarzem. Zawarte rok później małżeństwo z Eugenią Gumpert doczekało się siedmiorga dzieci, które przyszło wychowywać siostrze ich zmarłej matki, drugiej żonie doktora Szumana. Ważny to fakt w rodzinnych dziejach, bowiem w drugim pokoleniu pojawiły się osoby znaczące dla spraw publicznych i zasłużone nauce, a macocha miała na to dobry wpływ.\n\nW 1893 roku cieszący się wielkim uznaniem na całym Pomorzu lekarz otworzył własną klinikę przy toruńskiej ulicy, która dziś nosi imię Leona Szumana. Tam też zamieszkała cała rodzina. Specjalnością doktora była chirurgia, wykonywał pionierskie w tamtych czasach, ratujące życie operacje żołądka, jelit. Historycy miasta i biografowie zapisali fakt, iż ubogich pacjentów leczono w klinice Szumana za darmo.\n\nNowatorskie koncepcje chirurgiczne doktor opierał na studiowaniu postępów tej dziedziny w innych krajach, a rezultaty własnych doświadczeń opublikował w kilkudziesięciu pracach. Propagował wiedzę naukową i zainteresowanie nią w kręgu Towarzystwa Naukowego w Toruniu, którego był aktywnym członkiem, a w roku 1866 został prezesem, by po kilku latach zrezygnować z zaszczytnej funkcji, kolidującej, jak uważał, ze służbą pacjentom.\n\nCzas i energię dzielił Leon Szuman między zajęcia, zdawałoby się, odległe swoją naturą i przeznaczeniem. Zdaje się tak dzisiaj potomnym, ale współcześni mu Polacy cenili zarówno jego talenty lekarskie, jak i poetyckie. Toruński chirurg pisał bowiem wiersze (opublikował kilka tomików), a pieśń Leć orle biały często śpiewano w międzywojennej Polsce.\n\n„Leć orle biały nad polską ziemię, Chroń twymi skrzydły piastowskie plemię. I ponad szare Giewontu skały, I ponad Bałtyk leć orle biały”.\n\nMała próbka tej poezji (pierwsza z kilku zwrotek) trafniej mówi o tym, jaką wersję patriotyzmu miał zapisaną w umyśle i w sercu toruński lekarz poeta. Romantyczną w stylistyce, ale jeśli zestawić słowa pieśni z codziennym wysiłkiem przy łóżku chorego, leczonego awangardowymi metodami, widać jak rozległą wrażliwością odznaczało się to pokolenie żyjące w niewoli, a działające dla przyszłej wolności. Leon Szuman doczekał niepodległości, zmarł w roku 1920.\n\n[caption id=\"attachment_1984\" align=\"alignnone\" width=\"768\"]<img class=\"size-full wp-image-1984\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/hoyerowie-stefan-boleslaw-szuman-fa-02-2020-3-768x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"768\" height=\"1024\" /> Stefan Bolesław Szuman,<br />Źródło: biografik.up.krakow.pl[/caption]\n<h3>Analogia (z przewagą sztuki)</h3>\nStefan Bolesław, jedno z młodszych jego dzieci, urodzony w 1889 roku, był serdecznie zżyty z macochą, która wspierała go w nauce gry na fortepianie i skrzypcach. Naukę przedmiotów ogólnych pobierał w pruskiej szkole, poświęcając więcej czasu malarstwu i grafice, do których miał talent oraz zamiłowanie. Posłuszny ojcu, poszedł jego śladem na studia lekarskie we Wrocławiu, kontynuując je w Monachium, by ukończyć we Włoszech, w roku 1913. Ten ostatni etap był sposobnością do zaspokajania zainteresowań artystycznych młodego Polaka, który następnie podjął pracę w Monachijskim Instytucie Patologicznym.\n\nW czasie pierwszej wojny światowej, wcielony do armii niemieckiej, został ciężko ranny. W roku 1919 przedostał się do rodzinnego Torunia i wziął udział w powstaniu wielkopolskim, pomnażając rejestr polskich patriotów o cudzoziemskich nazwiskach, przybyszów z różnych krain, ludzi zwykle bogatszych w dodatkowe wątki tradycji. W roku 1920 otrzymał Krzyż Walecznych.\n\nPo śmierci ojca Stefan nie objął jego kliniki ani zajęć chirurga, mając do tego pretekst w postaci utraty amputowanego palca i rzeczywisty powód, jakim było podjęcie upragnionych studiów filozofii i estetyki na Uniwersytecie Poznańskim oraz plastycznych w Szkole Sztuk Zdobniczych. Zgłębianie dziedzin humanistycznych Stefan Szuman zamknął studiami psychologicznymi, uzyskując w roku 1927 doktorat na podstawie pracy Sztuka dziecka. Psychologia twórczości rysunkowej dzieci. Równocześnie pracował zarobkowo w zawodzie lekarza szkolnego i wizytatora higieny oraz wychowania fizycznego Poznańskiego Kuratorium.\n\nKariera akademicka w umiłowanej specjalności potoczyła się szybko. Po habilitacji Stefan Szuman odbył podróże naukowe do Niemiec i Szwajcarii, po czym w roku 1928 powołał do życia Katedrę Psychologii Wychowawczej na Uniwersytecie Jagiellońskim. W roku 1934 otrzymał w tej uczelni tytuł profesora zwyczajnego, a w 1939 został członkiem PAU.\n\nPodczas drugiej wojny światowej uczestniczył w tajnym nauczaniu, działając w AK jako lekarz. Po wojnie wrócił na Uniwersytet Jagielloński, gdzie w latach 1948/49 jego wykładów z charakterologii słuchał Karol Wojtyła. Biografowie upatrują wpływu Szumana na poglądy Jana Pawła II, dotyczących stosunku człowieka do śmierci.\n\nProfesor wykładał również w krakowskiej Wyższej Szkole Pedagogicznej – której został rektorem – wprowadzając tam kierunki związane z psychologią twórczości, sztuką dziecka, metodami jej rozwijania. W obszarze tej bardzo szeroko rozumianej problematyki działał w Towarzystwach Naukowych: filozoficznym, psychologicznym i psychiatrycznym, a także w Komitecie Nauk Psychologicznych PAN i Związku Nauczycielstwa Polskiego. Opublikował dwieście prac naukowych. Zmarł w roku 1972, pozostawiając, jak ojciec, pionierskie zasługi w ukształtowaniu interdyscyplinarnej dziedziny poznania, jaką jest różnoraka twórczość dziecięca.\n\n[caption id=\"attachment_1985\" align=\"alignnone\" width=\"705\"]<img class=\"size-full wp-image-1985\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/hoyerowie-wanda-szuman-fa-02-2020-3-705x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"705\" height=\"1024\" /> Wanda Szuman,<br />Źródło: torun.pl[/caption]\n<h3>Prekursorka</h3>\nNajmłodsza córka toruńskiego lekarza poety, urodzona w 1890 roku Wanda Szuman, być może odziedziczyła, a na pewno wyniosła z domu, społeczną wrażliwość i zaangażowanie w działania pilnie społeczeństwu potrzebne. Sama o tym mówiła skromnie: „Nie dokonałam żadnych nadzwyczajnych rzeczy – ja tylko nie zmarnowałam życia”.\n\nW rodzinnym mieście, pod zaborem pruskim, groziło jej wyrzucenie ze szkoły za mówienie w czasie przerwy po polsku, wobec tego wyjechała do Krakowa, a we Lwowie ukończyła słynne gimnazjum sióstr Sacre-Coeur, by znów znaleźć się w krakowskim Seminarium dla Nauczycieli Szkół Ludowych. Ukończywszy je w roku 1911, wróciła do Torunia i zaczęła tajne nauczanie dzieci, przede wszystkim robotniczych, języka polskiego oraz religii.\n\nPoczątkiem szerszej aktywności oświatowej i zarazem patriotycznej Wandy Szuman od roku 1914 była działalność w „Wełniance”, jednej z organizacji kobiecych okresu wojny, zaopatrujących żołnierzy w rękawiczki, szaliki i skarpety, którą założyła razem z Heleną Steinbornową. „Wełnianka” miała program o wiele szerszy, niż wynikałoby to z nazwy – obejmujący naukę języka i historii Polski, dyskusje, przedstawienia teatralne, wspólne śpiewanie narodowych pieśni.\n\nPod koniec pierwszej wojny światowej Wanda Szuman pracowała nad przygotowaniem warunków dla szkolnictwa polskiego na Pomorzu. W październiku 1918 roku została członkiem zarządu toruńskiej filii Powszechnego Towarzystwa Pedagogicznego w Poznaniu. Po zakończeniu wojny była przewodniczącą Polskiej Rady Ludowej z siedzibą w Toruniu, później w Poznaniu.\n\nTrudno tu wyliczyć wszystkie funkcje pełnione, wszystkie inicjatywy urzeczywistniane przez prekursorkę nowoczesnej powszechnej oświaty w niepodległej Polsce. Musiały w tamtych czasach obejmować pracę nad programami nauczania, organizacją szkół, przygotowywaniem dla nich nauczycieli i… zdobywaniem środków na wszystkie te przedsięwzięcia. „Narodowy Dzień Pracy” przyniósł fundusze na otwarcie w roku 1919 Seminarium Nauczycielskiego w Toruniu. Wykonywaniu wszystkich tych zadań zasłużyła się ogromnie Komisja Szkolna, której wiele energii poświęcała Wanda Szuman.\n\nW tym samym czasie włączyła się w akcję „Ratujcie dzieci”, której przewodniczyła Helena Paderewska, i wspólnie z bratem Henrykiem, księdzem, założyła Pomorskie Towarzystwo Opieki nad Dziećmi, zajmujące się pomaganiem sierotom i dzieciom z ubogich rodzin w codziennym życiu i w edukacji. Towarzystwo utworzyło stopniowo placówki poświęcone żywieniu, opiece lekarskiej, odpoczynkowi, wychowaniu.\n\nPośród rozlicznych absorbujących zajęć Wanda Szuman znalazła czas na rozwój naukowy w pasjonującym ją zakresie. W latach 1921-23 studiowała w warszawskim Państwowym Instytucie Pedagogicznym, spotykając tam wybitnych przedstawicieli pedagogiki specjalnej: Marię Grzegorzewską i Janusza Korczaka, którzy stali się jej mistrzami, a później współpracownikami. Sama zajęła się szczególnie zagadnieniami sieroctwa i sieroctwa społecznego żywotnymi po wojnie. Roczne stypendium ministerialne (1925) wykorzystała na poznawanie systemów opieki nad dziećmi we Francji, Belgii i Anglii. Poznane tam rozwiązania i rodzime doświadczenia opublikowała w szeregu prac naukowych i upowszechniała w wykładach, m.in. na zorganizowanych w Warszawie Państwowych Kursach Służby Społecznej.\n\nLata drugiej wojny światowej wypełniła Wandzie Szuman ta sama i tak samo wytężona praca oraz działalność – w konspiracji. Po wojnie, za zgodą rodziny, przekazała toruński budynek, gdzie mieściła się klinika jej ojca i mieszkanie, na Liceum Wychowawczyń Przedszkoli, którym kierowała do momentu wyrzucenia jej z pracy przez komunistyczne władze, o czym dowiedziała się z prasy.\n\nPo przejściu na emeryturę w roku 1952 poświęciła się niemal zupełnie pracy naukowej, prowadząc badania w szpitalach dziecięcych, sanatoriach, placówkach opiekuńczych, gdzie wprowadziła jako pierwsza, psychoterapię. Szczególnym przypadkiem było badanie, na zlecenie PAN, rozwoju dwóch chłopców utrzymywanych przez pierwsze lata dzieciństwa w skrajnej izolacji. Pomagała w ich wychowywaniu i wyrównywaniu zahamowań intelektualnych oraz emocjonalnych. Z oboma utrzymywała serdeczne kontakty do końca życia.\n\nW drugiej połowie lat pięćdziesiątych Wanda Szuman zajęła się zagadnieniami twórczości rysunkowej dzieci niewidomych, współpracując m.in. z zakładem w Laskach. I znowu, jak w wielu innych obszarach swoich badań, dokonała prekursorskich ustaleń i zaproponowała praktyczne metody działania, zabiegając o ich upowszechnienie u władz. Pracowała do końca życia w roku 1972.\n<div style=\"text-align: center;\">* * *</div>\nZ kujawskiego gniazda w Toruniu, gdzie w miejskiej przestrzeni są dzisiaj widome znaki pamięci o nich, wyszli ludzie o różnych zainteresowaniach, różnej rangi osiągnięciach, zawsze jednak były to, powtarzam kolejny raz, osiągnięcia pionierskie i pierwszoplanowe. Takich potrzebowało pogranicze epok: rozbiorowej i niepodległościowej, ale w historii narodów rzadko i krótko bywają okresy potrzeb w pełni zaspokojonych. Dlatego wzory takich rodzin trzeba pamiętać.','Hoyerowie, Wernerowie, Szumanowie Cz. 2 Różnorodność talentów','','publish','closed','closed','','hoyerowie-wernerowie-szumanowie%e2%80%a9cz-2-roznorodnosc-talentow','','','2020-02-19 08:27:44','2020-02-19 07:27:44','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/hoyerowie-wernerowie-szumanowie%e2%80%a9cz-2-roznorodnosc-talentow/',0,'rrp_magazine','',0),(2152,1,'2020-03-17 13:03:21','2020-03-17 12:03:21','','naukowe-leki-i-nadzieje-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','naukowe-leki-i-nadzieje-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:21','2020-03-17 12:03:21','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/naukowe-leki-i-nadzieje-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2081,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','<h2>Chcemy, aby wszystkie kierunki pracy i poglądów w naszym Towarzystwie ku jednemu zmierzały celowi: ku wyświetleniu prawdy. Drogą ku temu jest naukowy krytycym.</h2>\n[caption id=\"attachment_1980\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-1980\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/filozofia-scisla-czy-wlasciwa-fot-stefan-ciechan-fa-01-2020-1024x622.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"622\" /> Fot. Stefan Ciechan[/caption]\n\nDyskurs o filozofii nigdy się nie skończy i zachowuje też wartość aktualną. Filozofia zawsze żyła minionymi, prawda że genialnymi, ustaleniami. Jak stwierdził ks. Jędrzej Kitowicz (Opis obyczajów i zwyczajów za panowania Augusta III 1840): „W akademiach kto się promował do godności doktora filozofii, musiał przysięgać, jako inaczej nie będzie trzymał i uczył tylko juxta mentem divi Thomae; ci tedy, którzy się trzymali zdania Arystotelesa, zwali się peripatetici, a którzy św. Tomasza, zwali się thomistae”. Gdy upadła dominacja jednej doktryny, pojawiło się ich multum. Słabym rozwiązaniem tego problemu stała się eklektyka. Uprawiał ją w Akademii Krakowskiej Franciszek Matawowski. Była to, jak pisał w autobiografii Jan Śniadecki: „filozofia, która ze wszystkich sekt wybierała to, co było dobrego, do żadnej się nie przywiązując”. W rozprawie O filozofii (1819) Jan Śniadecki definiował: „filozofia to nauka prawego myślenia i życia, w ciągłej praktyce okazywana”. Jest „dostojnem i najważniejszem zatrudnieniem człowieka około wydoskonalenia samego siebie”.\n\nWedług Friedricha Wilhelma Josepha Schellinga (Vorlesungen über die Methode des akademischen Studiums 1803, tłum. z jęz. niemieckiego Piotr Dehnel): „szczegółowe kształcenie w celu zdobycia konkretnego zawodu musi poprzedzać poznanie organicznej całości nauk. Ten, kto poświęca się jakiejś określonej nauce, musi poznać miejsce, które zajmuje ona w tej całości, i szczególnego ducha, który ją ożywia, tak jak i rodzaj wykształcenia, dzięki któremu włącza się w harmonijną budowlę całości, a więc także sposób, w jaki on sam musi tę naukę traktować, aby pomyśleć o niej nie jak niewolnik, ale jak człowiek wolny, i ujmować ją w duchu owej całości”.\n\nKlasyczną definicję celu filozofii ustalił św. Tomasz z Akwinu (De caelo et mundo): „studium filozofii uprawiane jest nie po to, aby się dowiedzieć, co ludzie sądzili, lecz po to, aby stwierdzić, jaka jest prawda o rzeczach”. Józef Jankowski w Rozprawie o znakomitszych nieprzyiaciołach filozofii i powodach, jakie mieć mogli do iey uwłaczania („Rocznik Towarzystwa Naukowego z Uniwersytetem Krakowskim połączonego”, tom VI, 1821) definiował filozofię jako „zbiór prawideł prowadzących do odkrycia prawdy i działania zgodne z rozumem”. Działania idą w dwu kierunkach: „myśleć i chcieć. Zamiarem przedmiotowym pierwszego iest prawda, drugiego moralność”. Pojawia się przy tym „archytektoniczny powab uporządkowania systematycznego swych mniemań, następnie utworzenia z nich umiejętności”. Na koniec przejawiają się „różne systemy filozoficzne (…). Przywiązanie wiernych wyznawców ktoregokolwiek systematu nie było zawsze płodem uroienia, które trwałość zamieniła w upór; ale często skutkiem żywego przekonania, które z zupełney wiary, lub z wolnego, lecz błędliwego dochodzenia powstało (…) często moc przekonania więcey zawisła od wielkości zaufania, niżeli od ważności dowodów”. W efekcie dzieje filozofii łączyły się z „niezliczoną liczbą męczenników prawdy”.\n\nNa mocy postanowienia cesarskiego z 29 września 1850 roku – i odpowiedniego rozporządzenia wykonawczego Ministerstwa Wyznań i Oświaty (z 1 X 1850) – zniesiono propedeutyczny charakter studiów filozoficznych (co nazywano reformą ministra Leo Thuna). Wydział filozoficzny zrównano z pozostałymi fakultetami, których studenci nie musieli już zaliczać pierwszych lat studiów filozoficznych. Propedeutyczne zadania przeniesiono na ośmioletnie gimnazja, w których naukę wieńczyła matura, wymagana do rozpoczęcia studiów na uniwersytecie (Prusy 1812, Austria 1849). Na poziomie gimnazjalnym, a tym bardziej na poziomie codzienności, rola filozofii przygasła. Jak napisał Kazimierz Kaszewski (Nauka logiki i jej korzyści, „Tygodnik Illustrowany” nr 113, 1861): „filozofia powstrzymywana pogardą, nienawiścią, wstrętem czy obojętnością ogółu, nie wyszła poza zakres książki lub maleńkiego kółka czytających”.\n\nWitold Rubczyński wystąpił z odczytem publikowanym pod egidą Towarzystwa Filozoficznego w Krakowie („Stosunek filozofii do nauk szczegółowych” 1911). Kładł nacisk na teorię poznania, a nie teorię bytu. Twierdził „iż życiu umysłowemu groziłaby zupełna anarchia, gdyby nie było możliwem wytworzenie i należyte uzasadnienie takiej teoryi, któraby wszystkie do poszczególnych działów odnoszące się usiłowania poznawcze ściśle rozgraniczała i ustosunkowywała”. Rzecz to konieczna nie tylko „dla demarkacyi nauk poszczególnych, ale także do zakreślenia ich wspólnego celu i prawideł ich współpracownictwa”. Oparciem dla epistemologii mogłaby być „psychologia względnie logika”. Taka filozofia „może zasłużyć na miano naukowej lub ścisłej” i zastąpiłaby „dawną metafizykę”. W miejsce „narzucania treści, czyli uprzedzeń o rzeczywistości” pojawi się „poddawanie nowych form, nowych sposobów szykowania doświadczeń”. Filozofia „zaniechałaby dwuznacznej roli exploatatorki cudzej pracy, zawsze niepewnej”.\n\nPojęcie <b>filozofii ścisłej</b> określał Hugo Steinhaus (Wspomnienia i zapiski, Londyn 1992) jako „żargon wymyślony przez lwowskich biurokratów uniwersyteckich”; opowiadał się za pojęciem <b>filozofia właściwa,</b> różniącej się „od filozofii obejmującej wydział”.\n\nW mowie otwierającej prace Polskiego Towarzystwa Filozoficznego (12 II 1904) Kazimierz Twardowski wskazywał, że Towarzystwo „nie będzie służyło żadnemu kierunkowi filozoficznemu wyłącznie, albowiem pragnie objąć sobą wszelkie kierunki. Chce być wolne od wszelkiej jednostronności, chce być jak najbardziej wszechstronnym. Jedynym dogmatem Towarzystwa będzie przekonanie, że dogmatyzm jest największym wrogiem wszelkiej pracy naukowej. Chcemy, aby wszystkie kierunki pracy i poglądów w naszym Towarzystwie ku jednemu zmierzały celowi: ku wyświetleniu prawdy. Drogą ku temu jest naukowy krytycym”.\n\nW ujęciu Władysława Tatarkiewicza (<em>Byłem po prostu zbieraczem – ostatnia rozmowa… poprowadzona przez Tadeusza Sznajderskiego</em>, „Polityka” nr 15, 1980) filozofia „to dyscyplina orientująca człowieka w jego życiu i w rzeczywistości go otaczającej. Dająca ramy rozumienia świata i siebie”. Filozofia „winna przygotowywać do rozumienia świata, a nie na płaszczyźnie niewzruszalnych pewników i niepodważalnych twierdzeń orzekać o nim. Powinna spełniać rolę propedeutyki, a nie decydowania”.','Filozofia ścisła czy właściwa? ','','publish','closed','closed','','filozofia-scisla-czy-wlasciwa%e2%80%a9','','','2020-02-19 08:27:49','2020-02-19 07:27:49','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/filozofia-scisla-czy-wlasciwa%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2082,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','<h2>Pod koniec XX w. w wojnach patentowych pojawiły się trolle patentowe, czyli firmy lub osoby, które wykorzystując kupione od innych patenty na niestosowane wynalazki, pozywały do sądu o naruszenie patentów, żądając opłat licencyjnych lub odszkodowań.</h2>\n[caption id=\"attachment_2032\" align=\"alignnone\" width=\"781\"]<img class=\"size-full wp-image-2032\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/o-wojnach-patentowych-fa-02-2020-781x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"781\" height=\"1024\" /> Rys. Sławomir Makal[/caption]\n\nW artykule dotyczącym stosowania wynalazków w technice i życiu codziennym, opublikowanym w „Forum Akademickim” nr 7/8 2019, przedstawiłem problemy, z jakimi stykają się wynalazcy i innowatorzy na drodze tworzenia innowacji. Wydawać by się mogło, że osiągnięcie sukcesu rynkowego w postaci produktu zaspokajającego konkretną potrzebę ludzką lub przedsiębiorstwa powinno być zakończeniem tego procesu i pozostaje tylko odcinanie kuponów, czyli zbieranie zysków od udanego przedsięwzięcia. Nic bardziej mylnego. Historia wielu wynalazków przekształconych w innowacje uczy nas, że często dochodzi do sporów o naruszenie wcześniej udzielonych patentów na podobne rozwiązania, sporów, które toczyły się niejednokrotnie wiele lat przed sądami. Takie procesy nazywamy obecnie wojnami patentowymi, chociaż tego rodzaju spory miały miejsce już w XIX wieku, w czasach kiedy w Ameryce Płn. i Zachodniej Europie przebiegała pierwsza rewolucja przemysłowa. Nierzadko składane są także wnioski o unieważnienie udzielonego patentu.\n\nDo najbardziej znanych, historycznie najwcześniejszych wojen patentowych zalicza się np. spory między wynalazcą telefonu, którym był A.G. Bell, a kilkoma wynalazcami, którzy rościli sobie prawa do pierwszeństwa wynalazku telefonu. Telefon Bella (wynalazek zgłoszony w 1876 r. w Urzędzie Patentowym USA) był już praktycznie stosowany od półtora roku, kiedy zaczęła się wojna patentowa, która trwała wiele lat i objęła 600 procesów sądowych. Najpoważniejszym konkurentem był amerykański koncern Western Union, który wykorzystywał wynalazek E. Graya o nazwie „urządzenie mówiące” (speaking device), zgłoszony w Urzędzie Patentowym USA dwie godziny po zgłoszeniu wynalazku przez A.G. Bella. Ostatecznie Urząd Patentowy USA uznał w 1884 r., że twórcą i właścicielem patentu na wynalazek telefonu umożliwiającego rozmowy na odległość jest Aleksander G. Bell.\n\nInnym przykładem wojny patentowej z początku XX wieku był spór pomiędzy braćmi Wright i G. Curtissem. Bracia Wright zbudowali samolot i wykonali na nim pierwszy lot w 1903 r., a w 1906 r. uzyskali patent (US 821393) na maszynę latającą (ang. Flying Machine). Istotną częścią ich samolotu przedstawioną w opisie patentowym i zastrzeżeniach był układ stabilizacji lotu w trzech kierunkach. Inny amerykański wynalazca, konstruktor i przedsiębiorca Glenn H. Curtiss, działający w branży lotniczej, który jako pilot dokonał w 1910 r. pierwszego w historii lotu samolotem z Albany do Nowego Jorku na odległość ok. 220 km z dwoma lądowaniami w celu tankowania paliwa i otrzymał w 1911 r. amerykański patent na urządzenie stabilizujące lot (ang. aileron) zastosowane w samolocie jego konstrukcji, został przez braci Wright oskarżony o naruszenie ich patentu. Zażądali oni opłat za wykorzystanie ich rozwiązania. Spór w sądzie trwał kilka lat i ostatecznie w 1914 r. sąd apelacyjny utrzymał korzystny dla braci Wright wyrok, ale G. Curtiss nadal odmawiał opłat na drodze prawnej.\n\nPo śmierci Wilbura Wrighta i sprzedaży przez jego brata Orville’a praw wyłącznych do wynalazku maszyny latającej (za milion dolarów) firmie Wright-Martin Corporation kontynuowała ona spory o naruszenia patentu i żądania opłat za korzystanie z opatentowanego rozwiązania od innych producentów samolotów, podobnie jak Glenn Curtiss Company.\n\nWojny patentowe zapoczątkowane przez braci Wright zahamowały na jakiś czas rozwój przemysłu lotniczego w USA i spowodowały interwencję rządu amerykańskiego ze względu na przystąpienie do I wojny światowej. Po jej zakończeniu w 1918 r. skończyła się również wojna patentowa w dziedzinie układów kontroli lotu samolotu, a w międzyczasie stracił ważność (wygasł) patent braci Wright. Jednakże ich wizerunek został zdemolowany, a działania zostały przez niektórych określone jako pierwowzór trolli patentowych. Wykorzystywali oni szeroki zakres zastrzeżeń patentowych w opisie patentowym do blokowania różnych wynalazków układów kontroli lotu, które w istocie rzeczy były ulepszeniami ich rozwiązania (jak np. aileron, czyli lotka w skrzydle, G. Curtissa), przez co przyczynili się do opóźnienia rozwoju lotnictwa w USA w porównaniu z krajami europejskimi.\n\nht sami się w nią uwikłali, natomiast wynalazca żarówki T.A. Edison uniknął wojny patentowej, kupując za 5000 dolarów (równowartość ok. 130 tys. obecnie) patent kanadyjskiego wynalazcy H. Woodwarda z 1876 r., który dotyczył również żarówki (improvement of electric light). Edison zgłosił swój wynalazek w 1879 r., a patent na żarówkę (electric lamp) otrzymał w 1880 r. Prawdopodobnie wiedział o sporach sądowych A.G. Bella i postanowił uniknąć sporów o naruszenie patentu H. Woodwarda, stając się jego właścicielem. W istocie rzeczy rozwiązanie Edisona było rozwinięciem i ulepszeniem żarówki Woodwarda, a jego żarówka, w porównaniu do znanych wcześniej rozwiązań, odznaczała się dużą trwałością, niskim zużyciem energii elektrycznej oraz niskim kosztem produkcji.\n<h3>Apple i Samsung</h3>\nWojny patentowe nasiliły się wraz z nastaniem ery komputeryzacji, smartfonów, cyfryzacji (digital age) w latach dziewięćdziesiątych XX w. Spory te dotyczyły m.in. smartfonów, programów antywirusowych, cyfrowych aparatów fotograficznych, technologii one-click ordering itp. Jedną z najbardziej znanych, spektakularnych wojen patentowych był spór między firmami Apple i Samsung, zapoczątkowany w 2011 r., kiedy Apple oskarżyła Samsunga o naruszenie jej patentów dotyczących cech budowy (design) i oprogramowania (software) smartfona IPhone wytwarzanego i sprzedawanego w USA i żądała zakazu sprzedaży smartfonów Samsunga w USA. Spór przed sądami w USA trwał siedem lat i zakończył się ostatecznie w 2018 r. porozumieniem obu stron. Sąd uznał, że Samsung naruszył patenty Apple, kopiując niektóre rozwiązania, i przyznał firmie Apple odszkodowanie w wysokości 539 milionów dolarów. Samsung początkowo odwołał się od tego wyroku, ale strony porozumiały się (prawdopodobnie na temat kwoty odszkodowania) przed rozprawą w sądzie. Samsung nie stracił prawa do sprzedaży smartfonów Galaxy w USA, natomiast w rezultacie wojny patentowej ucierpiał wizerunek firmy Apple, ponieważ została oskarżona o patent trolling.\n\nInnym przykładem współczesnej wojny patentowej był spór między amerykańską firmą Eastman Kodak Company i japońską firmą Sony. W 2004 r., po zerwaniu rozmów na temat licencji, Kodak pozwał Sony do sądu o naruszenie jego dziesięciu patentów dotyczących cyfrowych aparatów fotograficznych, a w odpowiedzi Sony pozwało Kodaka również o naruszenie dziesięciu jej patentów. Spór zakończył się w sądzie w 2007 r. ugodą stron i wzajemnym zezwoleniem na wykorzystywanie stosowanych rozwiązań. Natomiast na rynku Kodak poniósł porażkę i w 2012 r. zbankrutował, a Sony utrzymał się na rynku cyfrowych aparatów fotograficznych. Kodak już w latach siedemdziesiątych XX w. rozpoczął prace nad fotografią cyfrową i w 1975 r. powstał prototyp pierwszego na świecie cyfrowego aparatu fotograficznego, a w 1978 r. pracownicy Kodaka, Steven J. Sassons i Gareth A. Lloyd, otrzymali patent na to urządzenie. Jednak Kodak nie zainwestował w rozwój aparatów cyfrowych, tylko postawił na wytwarzanie filmów do fotografii klasycznej, co jeszcze do początku XXI w. zapewniało firmie duże dochody. Inne firmy, takie jak np. Sony i Canon, rozwinęły technologię fotografii cyfrowej, tak że w XXI w. cyfrowe aparaty fotograficzne zdominowały rynek, odsyłając filmy i klasyczne aparaty do lamusa historii, co spowodowało upadłość Kodaka w 2012 r.\n<h3>Bardzo kosztowna obrona</h3>\nPod koniec XX w. w wojnach patentowych pojawiły się trolle patentowe, czyli firmy lub osoby, które wykorzystując patenty na wynalazki (głównie niestosowane) kupione od innych firm lub osób fizycznych, pozywały do sądu o naruszenie patentów, żądając opłat licencyjnych lub odszkodowań. Ze względu na koszty sądowe i konieczność zatrudnienia prawników lub rzeczników patentowych obrona w sądzie przed atakiem trolli patentowych, a także innych firm, jest bardzo kosztowna i wielu firm na to po prostu nie stać.\n\nRóżne są metody przeciwdziałania i obrony przed działaniami trolli patentowych, ale istnieją również poglądy oparte na doświadczeniach, że wygranymi w wojnach patentowych są tylko prawnicy (również rzecznicy patentowi). Działania w celu utrudnienia i ograniczenia patent trollingu są również podejmowane przez rządy wielu krajów ze względu na ich szkodliwy wpływ na innowacyjność.\n\nWydaje się, że skuteczną metodą obrony przed trollami patentowymi może być między innymi wniosek o unieważnienie patentów, które są podstawą pozwu o naruszenie zgodnie z art. 89 u. 1,2 ustawy Prawo własności przemysłowej. W przypadku patentów, które nie są stosowane, można też zastosować np. artykuł 5 kodeksu cywilnego (A. Oryl, IP Trolling: można się przed nim bronić, „Rzeczpospolita”, 28 kwietnia 2016 r.), który stanowi, że: „nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”.\n\nPonieważ patent jest prawem wyłącznym do korzystania z wynalazku, na który został udzielony w celach zawodowych lub zarobkowych na terenie państwa, które wydało decyzję o udzieleniu patentu, to używanie tego prawa w sposób niezgodny z przeznaczeniem, uczciwą konkurencją i zasadami społecznej odpowiedzialności biznesu może być uznane za nadużycie prawa.\n\nWydaje się, że ciekawe może być porównanie wojen patentowych historycznie najstarszych, z drugiej połowy XIX w. i początkowych dekad XX w., z tymi z końca XX w. i początków XXI w. Cele tych sporów, określanych jako wojny patentowe, były dawniej i obecnie te same. W tych przypadkach wiadomo, że chodziło i chodzi o pieniądze, przy czym źródłami pieniędzy są wynagrodzenia twórców z tytułu wykorzystywania patentu do produkcji lub świadczenia usług, odszkodowania za korzystanie z patentu bez licencji oraz opłaty licencyjne.\n\nWydaje się, że zasadnicza różnica między dawnymi i współczesnymi wojnami patentowymi polega na tym, że obecnie wytwarzane produkty oraz świadczone usługi są bardziej złożone i skomplikowane, co powoduje, iż np. na jeden typ smartfona można udzielić setek tysięcy patentów i to różnym właścicielom. Natomiast takie produkty jak żarówka Edisona czy telefon Bella były objęte jednym patentem. Ta sytuacja z jednej strony ułatwia pozwy o naruszenie patentu, a z drugiej utrudnia rozstrzygnięcie sądowi, ponieważ bardzo trudno ocenić, jaką wartość, a ściślej jaką część wartości, całego produktu ma jego część, której dotyczą dany patent lub patenty, co jest podstawą do oceny należnego ewentualnie odszkodowania. Ten fakt stworzył pole działania dla trolli patentowych, wykorzystujących posiadane, przeważnie zakupione patenty, z których same nie korzystają w celach produkcyjnych lub świadczenia usług, ale próbują zyskać korzyści finansowe przez pozwy do sądu o naruszenie posiadanych patentów. I właśnie działalność trolli patentowych stanowi istotną różnicę między dawnymi i współczesnymi wojnami patentowymi, ponieważ dawniej, w XIX w. i w pierwszych dekadach XX w., wojny patentowe toczyły się między stronami, które chciały korzystać ze swoich patentów zgodnie z ich przeznaczeniem do wytwarzania innowacyjnych produktów.\n<div class=\"signature\">\n\nDr inż. Jerzy Adelt, UTW Politechniki Warszawskiej\n\n</div>','O wojnach  patentowych ','','publish','closed','closed','','o-wojnach-%e2%80%a8patentowych%e2%80%a9','','','2020-02-19 08:27:55','2020-02-19 07:27:55','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/o-wojnach-%e2%80%a8patentowych%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2083,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','<h2>Obniżający się poziom debaty, zaostrzające się spory z użyciem nieetycznych środków językowych prowadzą do wykluczania pewnych grup ludzi – już nie z debaty politycznej, ale z życia społecznego! To mnie naprawdę przeraża.</h2>\n[caption id=\"attachment_2040\" align=\"alignnone\" width=\"1002\"]<img class=\"size-full wp-image-2040\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/robi-sie-pozno-fa-02-2020-2-1002x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"1002\" height=\"1024\" /> Fot. Źródło: kongresobywatelski.pl[/caption]\n\n<strong><b>Proszę przypomnieć genezę i początki działań na rzecz etyki słowa, dokładniej: poprawy poziomu etycznego debaty publicznej i w ogóle porozumiewania się w sprawach dotyczących wspólnoty obywateli.</b></strong>\n\nProblemy, które dziś włączamy w obszar etyki komunikacji, poruszano już w latach pięćdziesiątych, analizując język propagandy niemieckiej. Pojęcie „etyki słowa” zaproponowała profesor Jadwiga Puzynina w roku 1981, podczas wystąpienia w Instytucie Języka Polskiego UW. Określiła tym mianem nowy zakres badań językoznawczych, obejmujących zagadnienia prawdy w wypowiedzi, celowego wprowadzania w błąd oraz zaufania do rozmówcy. Propozycję przyjęto z zainteresowaniem, ale i sceptycyzmem dotyczącym braku narzędzi do takich badań w obrębie językoznawstwa strukturalnego.\n\n<strong><b>Badania jednak się zaczęły? </b></strong>\n\nTak. Zaczęły się badania dotyczące uczciwego – a właściwie nieuczciwego, bo to badano – komunikowania się. W roku 1980 profesor Michał Głowiński wygłosił w PEN Clubie referat o nowomowie, a w roku 1981 odbyła się w UJ konferencja naukowa na ten temat.\n\n<strong><b>O ile wiem, rozważania Michała Głowińskiego o nowomowie wywołały szerszą dyskusję w kręgach akademickich.</b></strong>\n\nOwszem. Przypomnę, że w roku 1990 ukazała się jego książka Nowomowa po polsku, jedna z kilku najważniejszych publikacji na ten temat. Dotyczyły one okresu PRL. A w roku 1995, na odbywającym się wtedy Forum Kultury Słowa, profesor Puzynina i profesor Anna Pajdzińska we wspólnym referacie sformułowały podstawowe zasady etyki słowa.\n\n<strong><b>Wprowadzając do obiegu naukowego to pojęcie. </b></strong>\n\nOkreślając zarazem jego zakres. I to jest, jeśli można tak powiedzieć, metryka urodzenia etyki słowa jako specjalności humanistycznej. Językoznawcy zaczęli poruszać takie problemy jak manipulacja, perswazja, agresja i inne – w operowaniu słowem. Ukazało się sporo artykułów, a mnie udało się zebrać typy nieetycznych zachowań słownych w przestrzeni publicznej, rządzące nimi zasady, a także sformułować teoretyczne podstawy etyki komunikacji w książce Słowa i ludzie. Wprowadzenie do etyki słowa, która ukazała się w roku 2013. W tym samym roku założyłam pracownię naukową Obserwatorium Etyki Słowa, gromadzącą m.in. językoznawców, socjologów, politologów, psychologów z kilku uczelni. Dyskutujemy na seminariach, a owocem tych dyskusji są dotychczas trzy książki i szereg artykułów. Obszar naszych zainteresowań jest rozległy, działają na nim różni specjaliści, prowadząc badania interdyscyplinarne. Tylko w takich warunkach można poznawać to, co nazywamy etyką słowa czy etyką komunikacji, i ustanawiać kryteria praktycznego postępowania w tym zakresie.\n\n<strong><b>Jeśli dobrze się orientuję, profesor Puzyninie bardzo zależało na społecznym funkcjonowaniu etyki słowa. Prace naukowe stworzyły do tego podstawę.</b></strong>\n\nPrzyniosły potrzebne definicje zjawisk występujących w życiu publicznym i rozpoznanie aktualnej sytuacji. Toteż w roku 2016, z inicjatywy profesor Puzyniny, powstał w Radzie Języka Polskiego PAN Zespół Etyki Słowa pod jej przewodnictwem.\n\n<strong><b>Który w czerwcu 2019 roku przekształcił się w Komisję Etyki Komunikacji PAU. Pani została wybrana na jej przewodniczącą, a profesor Puzynina została przewodniczącą honorową. Zaczął się nowy rozdział. Co będzie głównym nurtem działania? </b></strong>\n\nNa pewno będziemy kontynuować starania o wprowadzenie obowiązkowych zajęć z etyki komunikacji do programu wszystkich kierunków studiów. One muszą uświadomić, na czym polega szkodliwość nieetycznych zachowań w komunikowaniu się i, co ważniejsze, pokazać, że można się spierać skutecznie bez obrażania drugiego człowieka, że pogardliwe epitety nie ważą w dyskusji więcej niż argumenty.\n\n<strong><b>Wydaje mi się, że takie zajęcia nietrudno dostosować do profilu różnych kierunków studiów, a wiedza o etyce komunikacji i umiejętności etycznego komunikowania się są potrzebne absolwentom wszystkich kierunków, choć niektórym (studentom medycyny czy pedagogiki) bardziej niż innym.</b></strong>\n\nOczywiście, tym którym w pracy zawodowej przyjdzie kontaktować się z wieloma bardzo różnymi osobami, te drugie szybko okażą się niezbędne. Tu dodam, że w niektórych uczelniach takie zajęcia już się odbywają i płynące z nich doświadczenia trzeba przeanalizować. Planujemy badania pewnych zagadnień związanych ze stanem debaty publicznej i publicznej komunikacji. Potrzebne są granty na te prace, a muszę powiedzieć, że nie powiodły się moje starania o grant na projekt badania polskich sporów, który został pozytywnie oceniony, ale konkursu nie ogłoszono.\n\n<strong><b>Polskie spory wydają się – na pewno laikowi – tematem bardzo interesującym i zasługującym na badanie naukowe.</b></strong>\n\nTo jest temat bardzo ważny. My, Polacy, spieramy się o różne rzeczy dotyczące nas, ale to się dzieje na znacznie szerszym niż rodzime i poważniejszym tle. Trzeba powiedzieć, że jest trochę publikacji socjologicznych na ten temat, ale przyszedł czas, żeby go ująć i zbadać całościowo. Mamy do czynienia z rebelią, a nawet można powiedzie wojną kulturową, analogiczną jak ta w 1968 roku. Pokolenie ‘68 próbuje wprowadzić do kultury to, czego się nie udało wprowadzić wcześniej. Ten szerszy spór i ten nasz wewnętrzny nakładają się na siebie i rozdzielić ich się nie da. Da się ewentualnie wyjaśnić, dlaczego jakiś spór ma taką, a nie inną temperaturę – odsłaniając, z jakim szerszym sporem się wiąże.\n\n<strong><b>Czy istnieje jakiś, choćby wstępny, rejestr spraw stanowiących przedmiot polskich sporów?</b></strong>\n\nZygmunt Bauman, pisząc o „płynnej nowoczesności”, próbował wyliczyć sprawy, z którymi powinniśmy zrobić porządek, a które bywają przedmiotem sporów. Pisał m.in., że boimy się odpowiedzialności, stwierdzając, że można ograniczyć poczucie odpowiedzialności zakazami lub nakazami. Jeśli mamy kłopot z pewnymi zasadami moralnymi, jeśli się o nie spieramy, to najlepiej zapisać w prawie, jak powinny funkcjonować.\n\n<strong><b>Rozmawiałam kiedyś z prawnikami o tendencji kodyfikowania jak największej liczby zachowań w jak największej liczbie rozmaitych sytuacji. Tego się – na szczęście – nie da zrobić, ale przede wszystkim nie byłoby pożądane.</b></strong>\n\nOczywiście nie. Tożsamość ludzka, nasze życie duchowe, to jest m.in. żywe sumienie, refleksja nad tym, co powinniśmy zrobić w danej sytuacji, czego zaniechaliśmy, a nie powinniśmy, za co bierzemy odpowiedzialność, za kogo jesteśmy odpowiedzialni, czy tego chcemy, czy nie. Tymczasem w epoce konsumpcjonizmu życie duchowe bardzo się upraszcza, niekiedy sprowadza do ubierania choinki. W sferze publicznej obowiązuje imperatyw sukcesu, a nie dyskutuje się o tym, co to naprawdę znaczy być ludźmi, czy musimy być dojrzali, jakie mamy zadania wobec innych. Chętnie widzielibyśmy spisane definicje podstawowych wartości, żeby się nimi posługiwać w razie potrzeby, a niekoniecznie mieć je zawsze obecne w świadomości. Odczuwamy dzisiaj nie do końca określony niepokój z tego powodu, że wartości, które były dla nas wszystkich bardzo ważne, bo wciąż zagrożone, stały się – teraz, gdy możemy je pielęgnować i realizować – przedmiotem potępieńczych sporów. Jak zażarcie kłócimy się o patriotyzm! Sposób prowadzenia tych sporów jest kompromitujący. Jedna strona mówi, że patriotyzm to gotowość poświęcenia życia dla ojczyzny i to jest jedyna miara patriotyzmu, a druga twierdzi, że w naszej epoce patriotyzm jest w ogóle niepotrzebny albo sprowadza się do sortowania śmieci. Obie strony nie dyskutują ze sobą, lecz wzajemnie się wyśmiewają.\n\n<strong><b>To jest rozległe pole działania dla komisji, i to działania długotrwałego, jak się zdaje.</b></strong>\n\n<strong><b>Tak. Musimy także pisać i mówić o tym, że sfera publiczna, to miejsce, gdzie toczy się dyskurs o ważnych dla każdego sprawach, że jest ona dobrem wspólnym. Powinna być szanowana. Powinna być chroniona. </b></strong>\n\n<strong><b>Wyobrażam sobie, że można by próbować kształtować ambicje, pewien wręcz rodzaj snobizmu na to, że wyrażamy się elegancko, w sposób wyszukany, oryginalny, a zarazem jasno i rzeczowo.</b></strong>\n\nMoże to niezły pomysł, bo jesteśmy snobami. Myślałam nawet, że można by ustanowić nagrodę za dziennikarstwo, które nie narusza standardów etycznych, które używa języka w sposób wzorowy, nie tylko przyzwoity. Niestety, w tej chwili dziennikarze tak się zaangażowali w różne spory, że wątpię, czy by się udało, chociaż ten pomysł spotkał się z aplauzem w Zespole Etyki Słowa, zanim jeszcze powstała Komisja PAU. Na pewno byłoby to bardzo trudne, na pewno trzeba by się pilnować przed upolitycznieniem, ale… może warto pomyśleć.\n\n<strong><b>Rozmawiamy o zjawisku, które ma niezbyt odległy początek, które w kilku ostatnich latach przybrało zatrważająco na sile. Czy pani profesor obserwuje rosnące tempo jego rozwoju i poszerzanie się zasięgu​?</b></strong>\n\nNiestety tak. Często przypominam sobie, jak ludzie z pokolenia moich profesorów umieli wzorowo dyskutować. Uczyli nas tego przez przykład bardziej niż expressis verbis. Ludzie mojego pokolenia miewali z tym czasami niewielki problem, natomiast ludzie dzisiaj czterdziestoletni nie mają żadnych oporów, żeby „przyłożyć” drugiemu złym słowem. Ci starsi jakoś intuicyjnie wyczuwali, jakich rzeczy się nie robi, a jeśli się coś niedobrego zdarzyło, nie mieli kłopotu z oceną i ewentualną skruchą.\n\n<strong><b>Byli inaczej wychowywani. </b></strong>\n\nTeraz jest tak, że z jednej strony rośnie świadomość: ciągle mówimy i piszemy o mowie nienawiści jako czymś złym, karygodnym, w ustawie zapisano, czego mówić nie wolno, coraz więcej odbywa się procesów sądowych o obrazę, znieważenie, pomówienie, a jednocześnie mamy coraz więcej nieetycznych wypowiedzi w mediach. Dziennikarze się tym jeszcze przejmują. Zaprosili mnie kiedyś i mówiłam o etyce słowa. Wyraźnie jednak widać, że jest powszechny kłopot z przełożeniem wiedzy o tym, że musimy unikać mowy nienawiści, że sprowadza ona bardzo złe skutki itd. na praktykę. Tego trzeba uczyć i to jest zadanie takich gremiów jak Komisja Etyki Komunikacji PAU.\n\n<strong><b>Wiemy już, że uczy się tego część studentów i planuje uczyć wszystkich.</b></strong>\n\nTrzeba zaczynać wcześniej. Chciałabym przekonać ministra edukacji, żeby wprowadzić do szkół przedmiot: komunikacja – może się nazywać np. partnerska, uczciwa, dobra, bardziej zrozumiale dla uczniów niż „etyczna”. Ten przedmiot uczyłby, jak słuchać drugiego człowieka, jak mówić do niego, żeby nie ranić, przekonywać, że powinniśmy mówić tak, jak chcemy, żeby do nas mówiono. Nasze obserwatorium, o którym wspomniałam na początku, przeprowadziło warsztaty w szkołach różnych szczebli i przekonaliśmy się, że młodzież przeżywała te zajęcia, na ogół rozumiała je, choć zapamiętałam pewien incydent przeczący temu. Otóż w warszawskiej Szkole Przymierza Rodzin przeczytałam o tym, jak pewien żołnierz pobił rekord, zabijając taliba strzałem z odległości 2000 metrów. Młodzież zupełnie nie zrozumiała, że strzelanie do ludzi to nie są zawody, nie zwróciła uwagi na to, że zginął człowiek, nie pomyślała, że można było i należało napisać o tym rekordzie inaczej. Komentarz: „przecież to tylko talib” wstrząsnął mną. Razem z nauczycielką tłumaczyłyśmy długo, o co chodzi. Zrozumiałam wtedy, że robi się późno. Z tymi lekcjami musimy naprawdę wkroczyć jak najprędzej.\n\n<strong><b>Chciałoby się, żeby naprawianie komunikacji, poddawanie debaty publicznej kryteriom etycznym, następowało szybciej niż proces jej degradacji.</b></strong>\n\nTo wydaje się konieczne, dlatego że obniżający się poziom debaty, zaostrzające się spory z użyciem nieetycznych środków językowych prowadzą do wykluczania pewnych grup ludzi – już nie z debaty politycznej, ale z życia społecznego! To mnie naprawdę przeraża. Mamy XXI wiek, socjologię i psychologię na wysokim poziomie, może należałoby się zastanowić, czy ludzi, którzy mówią rzeczy uznane przez ogół opinii publicznej za bzdury, nie należałoby kształcić, resocjalizować, a nie wykluczać.\n\n<strong><b>Każdy zdrowo myślący odpowiada na to pytanie twierdząco. Na koniec chcę spytać, jak pani ocenia szanse na spełnienie przedstawionych w naszej rozmowie celów komisji, choćby w dłuższej perspektywie i choćby częściowo. </b></strong>\n\nW komisji mamy ludzi o dużej wiedzy, dużym doświadczeniu i silnych motywacjach do wykonywania zadań, których się podejmujemy. Te osoby mogą podjąć pracę wśród nauczycieli i przygotować ich do zorganizowania lekcji z etyki komunikacji, pokazując problemy, które najpilniej trzeba poruszyć oraz sposoby nauczania tego przedmiotu. Tak samo w sferze badań. Mamy doświadczonych samodzielnych badaczy i można zrobić bardzo dużo, oczywiście przy jakich takich środkach finansowych, przede wszystkim na publikacje, które powinny być możliwie szeroko rozpowszechnione, co w tym przypadku ma szczególnie duże znaczenie.','Robi się późno ','','publish','closed','closed','','robi-sie-pozno%e2%80%a9','','','2020-02-19 08:28:02','2020-02-19 07:28:02','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/robi-sie-pozno%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(1823,1,'2020-02-14 09:40:00','2020-02-14 08:40:00','','02_2020_cover3-min','','inherit','open','closed','','02_2020_cover3-min','','','2020-02-14 09:40:00','2020-02-14 08:40:00','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/02_2020_cover3-min.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(1820,1,'2020-02-14 09:38:30','2020-02-14 08:38:30','','FA_2020-02-e-wydanie','','inherit','open','closed','','fa_2020-02-e-wydanie','','','2020-02-14 09:38:30','2020-02-14 08:38:30','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/FA_2020-02-e-wydanie.pdf',0,'attachment','application/pdf',0),(1821,1,'2020-02-14 09:39:49','2020-02-14 08:39:49','','02_2020_cover1-min','','inherit','open','closed','','02_2020_cover1-min','','','2020-02-14 09:39:49','2020-02-14 08:39:49','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/02_2020_cover1-min.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(1822,1,'2020-02-14 09:39:54','2020-02-14 08:39:54','','02_2020_cover2-min','','inherit','open','closed','','02_2020_cover2-min','','','2020-02-14 09:39:54','2020-02-14 08:39:54','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/02_2020_cover2-min.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(1824,1,'2020-02-14 09:40:10','2020-02-14 08:40:10','','02_2020_cover4-min','','inherit','open','closed','','02_2020_cover4-min','','','2020-02-14 09:40:10','2020-02-14 08:40:10','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/02_2020_cover4-min.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2091,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','[caption id=\"attachment_1996\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"wp-image-1996 size-full\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/kim-jestem-fa-02-2020-2-1024x680.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"680\" /> Fot. Stefan Ciechan[/caption]\n\nOdpowiadając na tytułowe pytanie, zupełnie serio muszę stwierdzić, że nie wiem. Ale wiem zarazem, że dowiaduję się tego każdego dnia, i że dzisiaj jestem jednak kimś nieco innym niż wczoraj: trochę więcej wiem niż wiedziałem. Wiem też, że zapytany o swoją tożsamość, nie mam większych wątpliwości: jestem sobą. Można oczywiście takie pytania mnożyć – codziennie raczej ich sobie nie stawiam, ale „filozoficzny” numer FA skłania do refleksji, filozofia albowiem jest wciąż ponawianym pytaniem o ludzką tożsamość, o sposób naszego poznawania świata, o nasze miejsce w kosmosie i sądzę, że od tych pytań tak naprawdę nikt nie jest zupełnie wolny, choć nie każdy jest świadom tego, że je sobie stawia.\n\nW roku bodaj 1992, w każdym razie już dość dawno temu, bo przed ponad ćwierćwieczem, opublikowałem na łamach krakowskiej „Dekady Literackiej” artykuł o nadchodzącym czasie wielkich wędrówek ludów, pytając, dlaczego politycy w Europie, do której, jak przewidywały prognozy, do połowy XXI stulecia ma przybyć 30-50 milionów migrantów przede wszystkim z Azji i Afryki, nie czynią nic, by się do tego przygotować. Tym bardziej rozbawił mnie szok, jaki kilka lat temu wywołała fala uciekinierów zdążających do brzegów Grecji, Hiszpanii czy Włoch. To można było przewidzieć. I można było się przygotować. Jeszcze bardziej bawi mnie – bo w końcu już mnie to nie dotyczy – niestanowiąca w tym względzie zagadki przyszłość: fala przybyszy będzie systematycznie rosła. Już rośnie. W Polsce też.\n\nW latach sześćdziesiątych czarnoskóry człowiek na warszawskiej ulicy to była sensacja, egzotyka jakaś. Dziś to codzienność. Gdy wędruję ulicami Ursynowa – a zatem z dala od centrum – nieustannie słyszę obce języki. Fakt, na razie przeważają ukraiński i rosyjski, ale nie brak też słów, których lingwistycznego rodowodu nie jestem w stanie rozszyfrować. Nie brak też dziewczyn o włosach skrytych pod chustami, jak to mają w zwyczaju wyznawczynie islamu. Sporo spotykanych w tramwaju czy metrze osób ma bez wątpienia pochodzenie azjatyckie i afrykańskie. I z całą pewnością nie są to turyści. Pod tym względem Warszawa coraz mniej się różni od Londynu, Berlina czy Paryża. Nie jest w końcu przypadkiem, że w serialu Agnieszki Holland 1983 sporą rolę odgrywa zakorzeniona w naszej stolicy mniejszość wietnamska. I bardzo mnie bawią zapewnienia polityków, utrzymujących, że Polska żadnych uchodźców nie przyjmie. To sprawa definicji – tak czy inaczej mamy do czynienia z napływem przybyszy.\n\nAle zmieńmy perspektywę. Sami jesteśmy tu przybyszami, Słowianie wszak przybyli tu ze wschodu (badacze nie są jednomyślni), dobrnęli co najmniej do Łaby. Wędrówki ludów to przecież nie najnowsze zjawisko. Lecz to nie był żaden początek. Dotychczasowe badania potwierdzają, że „biały człowiek” dość dawno temu wywędrował z Afryki, zaś barwę skóry odziedziczył po wejściu w bliskie kontakty z neandertalczykami, którzy już tutaj na homo sapiens sapiens czekali. Badania wykazują, że wszyscy współcześni – wyjąwszy jednak rdzennych Afrykanów – mają ok 2% DNA neandertalczyków. Jesteśmy zatem, choć niezbyt chętnie się do tego przyznajemy, mieszańcami. Nauka zresztą – tu nawiązuję do początku felietonu – wciąż wiedzę o naszym pochodzeniu pomnaża, odkrywając nieustannie nowe ludzkie pokrewieństwa, choćby z denisowianami, o których nie wiemy zbyt wiele, lecz wiemy, że tu żyli i nie można wykluczyć, że mieszali się zarówno z homo sapiens jak z neandertalczykami.\n\ncych naszej tożsamości jest sprawa pochodzenia, nasze rodowody, nieraz bardzo skomplikowane. A te, jak się okazuje, wcale nie są tak oczywiste. Przynajmniej dla tych, którzy odrzucają kreacjonizm w jego wersji najprostszej, przed którą przestrzegał jeszcze św. Augustyn, powiadając, by nie czytać Biblii dosłownie. Niezależnie jednak od tego, że o własnym pochodzeniu dowiaduję się wciąż czegoś nowego – a podejrzewam, że badania genetyczne są dopiero w powijakach, zaś ich powiązanie z archeologią, dziedziną interdyscyplinarną, dość świeżej daty – jakoś nie mam kłopotów z poczuciem własnej tożsamości i nie martwię się, jak wielu innych, że mogę ją utracić. Sobą pozostanę chyba do końca życia, przynajmniej tego świadomego. A piszę o tym dlatego, że w trakcie zajęć usłyszałem od jednego ze studentów, że tożsamość Polaków może być, za sprawą rosnących ruchów migracyjnych, poważnie zagrożona i że musimy się przed tym zagrożeniem aktywnie bronić. Wdając się z nim w dyskusję, podkreśliłem jedno: ktoś, kto się, jak on, tak bardzo o swą tożsamość obawia, raczej nie jest człowiekiem integralnym i musi być tej swojej tożsamości bardzo niepewny. Tacy ludzie siłą rzeczy czują lęk przed spotkaniem z innymi, co często objawia się napadami agresji i dążeniem do samoizolacji. Czują się u siebie niepewnie, przyjmując postawę obrońców zagrożonej twierdzy. Tak naprawdę natomiast nie bardzo wiedzą, kim są. A to uczucie dość chyba nieprzyjemne.','Kim jestem? ','','publish','closed','closed','','kim-jestem%e2%80%a9','','','2020-02-19 08:28:21','2020-02-19 07:28:21','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/kim-jestem%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2146,1,'2020-03-17 13:02:49','2020-03-17 12:02:49','','druga-kadencja-wiszniewskiej-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','druga-kadencja-wiszniewskiej-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:02:49','2020-03-17 12:02:49','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/druga-kadencja-wiszniewskiej-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2086,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','<img class=\"alignnone wp-image-2037\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/poszukiwania-punktow-stycznych-rec-fa-02-2020-2-718x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"428\" />\n\nDo dziś pamiętam gorącą dyskusję między moim licealnym katechetą a częścią koleżanek i kolegów z mojej klasy. Sugerowali oni zmianę modelu nauczania religii w szkole z formacji w duchu katolickim na religioznawstwo. Ponieważ katecheta poważnie traktował uczniów, nie zasłaniał się obowiązującym programem nauczania, ale wyjaśniał, dlaczego w szkole uczniowie powinni mieć dostęp do obu typów zajęć: osoby chętne powinny móc rozmawiać o doświadczeniu wiary, a wszyscy – mieć ramowe pojęcie o innych religiach, aby nie ulegać stereotypom. Jego podejście dało nam do myślenia i ostudziło nastroje.\n\nNieżyjący już brytyjski teolog John Hick w Nowym pograniczu nauki i religii starał się połączyć poważne traktowanie przeżyć duchowych/religijnych jako autentycznych z najnowszymi ustaleniami neuronauki, okraszając dodatkowo wywód przybliżeniem czytelnikowi interesujących porównań między religiami. Najcenniejsze wydaje mi się wskazanie na dwie pułapki, w które często wpadają zarówno badacze mózgu, jak i współcześni filozofowie. Pierwszą jest zakładanie, że nie tylko wszelkie przeżycia i doświadczenia dające się określić mianem duchowych lub religijnych, ale także takie zjawiska jak świadomość, muszą mieć wyłącznie materialną podstawę (takie podejście Hick nazywa twardym naturalizmem). Drugą jest skupianie się w badaniu przeżyć religijnych na niezwykłych, ale łatwo opisywalnych wizjach (boskich postaci, aniołów, demonów, zaświatów itp.). Tymczasem Hick stara się traktować doświadczenie religijne możliwie szeroko i włącza do niego przeżycia opisywane jako poczucie harmonii lub jedności z wszechświatem, obecności nieokreślonej, dobrej i łagodnej siły, opieki ze strony tej siły itp. Jednocześnie jego książka nie traci dyscypliny wywodu naukowego eseju. Hick nie identyfikuje się z żadnym wyznaniem i nie zamierza przekonywać nikogo, że Bóg istnieje. Ponieważ nie wszystkie religie zakładają istnienie osobowego absolutu, autor posługuje się pisanym wielką literą pojęciem Transcendentnego i jasno określa swoją wiarę w istnienie takiego wymiaru świata.\n\nJego poszukiwania punktów stycznych między doświadczeniem religijnym, neuronauką i Transcendentnym koncentrują się wokół zagadnień umysłu i świadomości – na ile są one jedynie rezultatem fizjologicznej aktywności mózgu, a na ile istnieją niezależnie? Autor jasno wykłada, dlaczego ma to znaczenie: jeśli umysł nie jest jedynie formą przystosowania ewolucyjnego, to również potrzeby duchowe i przeżycia o takim charakterze mogą być czymś więcej niż tylko psychiczną podpórką pozwalającą radzić sobie z lękami (tak widział rolę religii np. Freud). Zgrzyty w wywodzie Hicka pojawiają się jedynie wówczas, gdy uznaje on za oczywiste, że „nikt rozsądny” nie wierzy już w boskość Jezusa, który przecież (i to także oczywiste) nie uważał się za Wcielenie czegokolwiek. Teza, że chrześcijaństwo jest dziełem św. Pawła, nie jest nowa, ale wciąż bardzo inspirująca, pod warunkiem, że nie towarzyszy jej sugestia, że to oczywiste.\n\nLektura książki pozwala z żalem (momentami wręcz zażenowaniem) skonstatować, że wiele istotnych publikacji, na które powołuje się autor, nigdy nie zostało przełożonych na polski. Hick wskazuje je jako fundamentalne do poznania danej religii lub jej odłamu. Autor parokrotnie podkreśla, że znajomość obcych tradycji duchowych może być inspirująca – dla wierzących w życiu wiarą, dla nieidentyfikujących się z religią w niekonfesyjnym życiu duchowym lub intelektualnych poszukiwaniach. Może się to odbywać bez zacierania własnej tożsamości ani bycia wciąganym w życie religijne wbrew woli.\n<div class=\"signature\">\n\nMarek Misiak\n\n</div>\n<div class=\"signature\">\n\nJohn HICK, <b>Nowe pogranicze nauki i religii. Doświadczenie religijne. neuronauka i Transcendentne</b>, tłum. Jan Andrzej Lipski, red. Tomasz Sieczkowski, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2019, seria: W poszukiwaniu idei XXI wieku.\n\n</div>','Poszukiwania punktów stycznych ','','publish','closed','closed','','poszukiwania-punktow-stycznych%e2%80%a9','','','2020-02-17 09:32:15','2020-02-17 08:32:15','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/poszukiwania-punktow-stycznych%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2084,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','<img class=\"alignnone wp-image-2038\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/prawo-o-szkolnictwie-wyzszym-i-nauce-komentarz-fa-02-2020-2-761x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"404\" />\n\nZłożoność materii ustawowej dotyczącej szkolnictwa wyższego jest na tyle duża, a zmiany wprowadzone obecnymi regulacjami na tyle daleko idące, że wymagały szerokiego komentarza. Podjął się tego zespół kierowany przez prof. Jerzego Woźnickiego, prezesa Fundacji Rektorów Polskich, byłego rektora Politechniki Warszawskiej i przewodniczącego Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich. A co nie mniej ważne, przedstawiciela Prezydenta RP jako wnioskodawcy w pracach nad ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce z 2005 roku. W zespole redakcyjnym monografii pt. <em>Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz,</em> opublikowanej nakładem wydawnictwa Wolters Kluwer, poza przewodniczącym, prof. Jerzym Woźnickim, znalazło się grono ekspertów (dr Iryna Degatyarowa, dr Marcin Dokowicz, dr Maria Hulicka, dr Tomasz Jędrzejewski, Anna Mrozowska, dr hab. Paweł Wojciechowski) zajmujących się od wielu lat problematyką szkolnictwa wyższego i nauki, a także aktywnie uczestniczących w krajowych i międzynarodowych gremiach przedstawicielskich szkolnictwa wyższego. Osoby te łączyły doświadczenie w pracy i kierowaniu szkołami wyższymi oraz aktywny udział w tworzeniu wielu kluczowych dokumentów szkolnictwa wyższego, opracowywanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Konferencję Rektorów Akademickich Szkół Polskich oraz Fundację Rektorów Polskich. Monografię zrecenzował prof. Bronisław Sitek, sekretarz Centralnej Komisji do spraw Stopni i Tytułu, a także członek nowo powołanej Rady Doskonałości Naukowej.\n\nAutorzy monografii podjęli się zadania wyjątkowego, gdyż przeanalizowali każdy z 470 artykułów ustawy z 20 lipca 2018 roku, opatrując je obszernymi komentarzami. Była to z pewnością benedyktyńska praca, biorąc pod uwagę wyjątkowo krótki czas redagowania monografii, obszerność i złożoność podejmowanej problematyki, a także konieczność łączenia zapisów ustawy z 20 lipca 2018 roku z wieloma innymi regulacjami prawnymi. Niewątpliwą zaletą monografii jest to, że autorzy komentarzy nie ograniczyli się do objaśnień znaczenia poszczególnych artykułów ustawy, lecz wskazali różnice pomiędzy wcześniejszymi regulacjami prawnymi a obecnym stanem prawnym, proponując także interpretacje poszczególnych zapisów ustawy.\n\nZa szczególną wartość monografii można uznać wnikliwość i rzetelność autorów, którzy starali się w przystępny sposób „rozszyfrować” poszczególne zapisy ustawy, stąd zaproponowany tytuł niniejszej recenzji. Monografia jest wyjątkowo cennym opracowaniem, które może być pomocne instytucjom przedstawicielskim szkolnictwa wyższego, a także władzom uczelni, w tym zwłaszcza organom uczelni opisanym w statutach instytucji akademickich, oraz uczelnianym zespołom radców prawnych, którzy aktywnie współuczestniczą w tworzeniu regulacji wewnętrznych autonomicznych szkół wyższych. Szczególna wartość monografii, zdaniem piszącego te słowa, dotyczy komentarzy odnoszących się do organizacji i zarządzania uczelnią, a także wyjaśniania meandrów ładu korporacyjnego uczelni, którego szczegóły znajdują się w statutach uczelni. Nie mniej istotne są komentarze dotyczące roli instytucji przedstawicielskich, których znaczenia dla funkcjonowania i doskonalenia systemu szkolnictwa wyższego nie sposób przecenić. Bardzo cenne są również komentarze dotyczące stosowania lub nie Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż pozwalają rozstrzygnąć szereg dylematów, z którymi stykają się władze wielu uczelni.\n\nWysokie walory merytoryczne monografii, których gwarantem jest zespół redakcyjny, sprawiają, że to wyjątkowe dzieło powinno trafić do każdej instytucji akademickiej.\n<div class=\"signature\">\n\nKrzysztof Leja\n\n</div>\n<div class=\"signature\">\n\nJerzy WOŹNICKI (red.), <b>Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz</b>, Wolters Kluwer, Warszawa 2019.\n\n</div>','Droga przez labirynt ','','publish','closed','closed','','droga-przez-labirynt%e2%80%a9','','','2020-02-17 09:31:46','2020-02-17 08:31:46','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/droga-przez-labirynt%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2085,1,'2020-02-14 12:14:17','2020-02-14 11:14:17','<img class=\"alignnone wp-image-2041\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/rody-uczone2-umk-fa-02-2020-814x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"378\" />\n\nCykl Rody uczone autorstwa Magdaleny Bajer od 1997 roku jest publikowany na łamach „Forum Akademickiego”, a przez wiele lat gościł na antenie Polskiego Radia. W 2013 roku ukazał się pierwszy tom obszernych i ładnie wydanych historii polskich rodzin należących do elity intelektualnej kraju. W drugim tomie opisano kolejne rody związane z rozwojem nauki w Polsce, m.in. Staniszkisów, Wyków, Zollów, Komorowskich, Chełmońskich, Nałęczów, Mossakowskich, Liberów i Jasińskich.\n\nKażda opowieść przedstawiona w książce to fascynująca podróż do przeszłości, bez względu na to, czy rzeczywiście przedstawia wielopokoleniową tradycję, czy historię życia pierwszej generacji robiącej karierę naukową. Dla jednych studia były oczywistością, kontynuacją rodzinnej drogi, często wręcz wymagano dalszego kształcenia się dzieci i wspinania po drabinie kariery uczelnianej. Inni sami przecierali ścieżki, bo nikt przed nimi nie zdecydował się na studia.\n\nHistorie są tym ciekawsze, że powiązane ze skomplikowanymi dziejami naszej ojczyzny. Opowieści niejednokrotnie zawierają więc wątki polityczne, wojenne i migracyjne. Jak zauważa autorka, wędrówki mieszkańców środkowo-wschodniej Europy przez dwa ostatnie stulecia były zazwyczaj niechciane, odbywane pod dyktando historii. Wszystkie te doświadczenia wpłynęły na to – jak pisał już w 1947 roku socjolog profesor Józef Chałasiński – że niektórzy dostali „choroby zagranicznej – za granicę, za granicę, byle nie tu w Polsce”. Profesor tymczasem dostał „choroby innej – tylko w Polsce, na tych gruzach, zapracować się na śmierć, ale odbudować wszystko”.\n\nKorzenie wielu opisywanych rodzin sięgają odległych rejonów Europy. Babcia prof. Anny Doboszyńskiej, kierownik Zakładu Pielęgniarstwa Klinicznego w Warszawskim Uniwersytecie Medycznym, była Gruzinką, urodzoną w Kutaisi jako jedna z pięciorga dzieci Zofii Iwaszkiewiczówny, córki zesłańca z 1830 roku. Rodzina profesor Hanny Osieckiej-Samsonowicz, historyka sztuki, według domowej legendy wywodzi się od brańców tureckich lub tatarskich z XVII wieku. Przodkowie pani Marty Ehrenkreutz-Jasińskiej, noszący nazwisko Baudouin de Courtenay, przybyli do Rzeczpospolitej prawdopodobnie na początku XVIII wieku z Francji. Rodzina Rawiczów, z której pochodzi prof. Jerzy Kłoczowski, historyk mediewista, wywodzi się z czeskich możnowładców Wrszowców, którzy wystawili własną chorągiew w bitwie pod Grunwaldem.\n\nNie trzeba jednak pokoleniowych tradycji, by zapisać się na kartach historii nauki polskiej. Profesor Marcin Kula pisze: „Mój ród nie jest rodem. Wśród pradziadków mam jednego pańszczyźnianego chłopa i jednego chałatowego Żyda. Jest mi z tym dobrze. Jestem bardzo dumny, że mój ojciec dokonał tego awansu społecznego. A z drugiej strony: ród – to zakłada jakąś kontynuację. Moje dzieci studiują, prawda, ale czy ja chciałbym, żeby szły dalej w tym samym kierunku?”.\n\nW jednym z rozdziałów Magdalena Bajer porusza ważny temat roli naukowców w życiu publicznym: „W tradycji Meissnerów, Lutosławskich i innych z nimi spokrewnionych rodzin utrwaliły się wszystkie najważniejsze wątki tożsamości inteligenckiej, której nosicielom w ostatnich dziesięcioleciach odmawia się poczesnego miejsca w społeczeństwie, utrzymując, że przywództwo duchowe pełnione przez inteligencję sprawują obecne autorytety zawodowe, lokalne czy środowiskowe. Jednak niekiedy od przedstawicieli inteligencji gorączkowo oczekujemy zajęcia stanowiska wobec rysujących się kryzysów społecznych, mnożących naruszeń tradycyjnego etosu i pilnych do rozstrzygnięcia kwestii dotyczących edukacji”.\n<div class=\"signature\">\n\nJustyna Jakubczyk\n\n</div>\n<div class=\"signature\">\n\nMagdalena BAJER, <b>Rody uczone. Kreski do szkicu. Tom 2</b>, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2019.\n\n</div>','Nauka jako tradycja pokoleń ','','publish','closed','closed','','nauka-jako-tradycja-pokolen%e2%80%a9','','','2020-02-17 09:32:04','2020-02-17 08:32:04','',2045,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/nauka-jako-tradycja-pokolen%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2151,1,'2020-03-17 13:02:53','2020-03-17 12:02:53','','honorowy-kardiochirurg-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','honorowy-kardiochirurg-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:02:53','2020-03-17 12:02:53','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/honorowy-kardiochirurg-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2162,1,'2020-03-17 13:03:34','2020-03-17 12:03:34','','maly-musi-sie-bardziej-starac-wolos-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','maly-musi-sie-bardziej-starac-wolos-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:34','2020-03-17 12:03:34','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/maly-musi-sie-bardziej-starac-wolos-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2163,1,'2020-03-17 13:03:35','2020-03-17 12:03:35','','mistrzowie-w-futsalu-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','mistrzowie-w-futsalu-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:35','2020-03-17 12:03:35','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/mistrzowie-w-futsalu-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2164,1,'2020-03-17 13:03:35','2020-03-17 12:03:35','','misz-masz-pseudo-naukowy-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','misz-masz-pseudo-naukowy-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:35','2020-03-17 12:03:35','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/misz-masz-pseudo-naukowy-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2165,1,'2020-03-17 13:03:35','2020-03-17 12:03:35','','motoszybowiec-na-wodor2-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','motoszybowiec-na-wodor2-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:35','2020-03-17 12:03:35','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/motoszybowiec-na-wodor2-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2166,1,'2020-03-17 13:03:35','2020-03-17 12:03:35','','motoszybowiec-na-wodor-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','motoszybowiec-na-wodor-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:35','2020-03-17 12:03:35','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/motoszybowiec-na-wodor-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2167,1,'2020-03-17 13:03:36','2020-03-17 12:03:36','','nagroda-im-jana-uphagena-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','nagroda-im-jana-uphagena-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:36','2020-03-17 12:03:36','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/nagroda-im-jana-uphagena-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2168,1,'2020-03-17 13:03:36','2020-03-17 12:03:36','','na-kolejne-4-lata-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','na-kolejne-4-lata-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:36','2020-03-17 12:03:36','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/na-kolejne-4-lata-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2169,1,'2020-03-17 13:03:38','2020-03-17 12:03:38','','natura-naukowca-fa-03-2020','Fot . Stefan Ciechan','inherit','open','closed','','natura-naukowca-fa-03-2020','','','2020-03-18 09:52:06','2020-03-18 08:52:06','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/natura-naukowca-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2170,1,'2020-03-17 13:03:41','2020-03-17 12:03:41','','nauczyciele-i-akademia-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','nauczyciele-i-akademia-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:41','2020-03-17 12:03:41','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/nauczyciele-i-akademia-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2171,1,'2020-03-17 13:03:44','2020-03-17 12:03:44','','nauka-i-leki-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','nauka-i-leki-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:44','2020-03-17 12:03:44','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/nauka-i-leki-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2172,1,'2020-03-17 13:03:52','2020-03-17 12:03:52','','szukanie-we-wszystrkim-prawdy1-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','szukanie-we-wszystrkim-prawdy1-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:52','2020-03-17 12:03:52','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/szukanie-we-wszystrkim-prawdy1-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2173,1,'2020-03-17 13:03:55','2020-03-17 12:03:55','','themersonowie-dzieciom-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','themersonowie-dzieciom-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:03:55','2020-03-17 12:03:55','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/themersonowie-dzieciom-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2174,1,'2020-03-17 13:04:02','2020-03-17 12:04:02','','trywializacja-awansow-naukowych-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','trywializacja-awansow-naukowych-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:02','2020-03-17 12:04:02','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/trywializacja-awansow-naukowych-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2175,1,'2020-03-17 13:04:02','2020-03-17 12:04:02','','nowy-dyrektor-nask-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','nowy-dyrektor-nask-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:02','2020-03-17 12:04:02','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/nowy-dyrektor-nask-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2176,1,'2020-03-17 13:04:02','2020-03-17 12:04:02','','nowy-rektor-w-toruniu-fa-03-2020','Fot. Andrzej Romański','inherit','open','closed','','nowy-rektor-w-toruniu-fa-03-2020','','','2020-03-18 08:10:41','2020-03-18 07:10:41','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/nowy-rektor-w-toruniu-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2177,1,'2020-03-17 13:04:05','2020-03-17 12:04:05','','oko-w-oko-z-rekinem-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','oko-w-oko-z-rekinem-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:05','2020-03-17 12:04:05','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/oko-w-oko-z-rekinem-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2178,1,'2020-03-17 13:04:05','2020-03-17 12:04:05','','polski-wklad-w-badania-slonca-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','polski-wklad-w-badania-slonca-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:05','2020-03-17 12:04:05','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/polski-wklad-w-badania-slonca-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2179,1,'2020-03-17 13:04:08','2020-03-17 12:04:08','','polsko-ukrainska-nagroda-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','polsko-ukrainska-nagroda-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:08','2020-03-17 12:04:08','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/polsko-ukrainska-nagroda-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2180,1,'2020-03-17 13:04:08','2020-03-17 12:04:08','','popularyzatorzy-nauki-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','popularyzatorzy-nauki-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:08','2020-03-17 12:04:08','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/popularyzatorzy-nauki-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2181,1,'2020-03-17 13:04:09','2020-03-17 12:04:09','','postepowy-makkartyzm-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','postepowy-makkartyzm-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:09','2020-03-17 12:04:09','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/postepowy-makkartyzm-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2182,1,'2020-03-17 13:04:11','2020-03-17 12:04:11','','powolany-do-esfri-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','powolany-do-esfri-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:11','2020-03-17 12:04:11','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/powolany-do-esfri-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2183,1,'2020-03-17 13:04:12','2020-03-17 12:04:12','','prometeusze-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','prometeusze-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:12','2020-03-17 12:04:12','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/prometeusze-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2184,1,'2020-03-17 13:04:15','2020-03-17 12:04:15','','reelekcja-w-pwste-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','reelekcja-w-pwste-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:15','2020-03-17 12:04:15','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/reelekcja-w-pwste-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2185,1,'2020-03-17 13:04:18','2020-03-17 12:04:18','','rektorska-habilitacja-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','rektorska-habilitacja-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:18','2020-03-17 12:04:18','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/rektorska-habilitacja-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2186,1,'2020-03-17 13:04:20','2020-03-17 12:04:20','','sowietyzacja-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','sowietyzacja-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:20','2020-03-17 12:04:20','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/sowietyzacja-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2187,1,'2020-03-17 13:04:20','2020-03-17 12:04:20','','stasiuk-wedlug-glenia-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','stasiuk-wedlug-glenia-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:20','2020-03-17 12:04:20','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/stasiuk-wedlug-glenia-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2188,1,'2020-03-17 13:04:21','2020-03-17 12:04:21','','studenccy-innowatorzy-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','studenccy-innowatorzy-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:21','2020-03-17 12:04:21','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/studenccy-innowatorzy-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2189,1,'2020-03-17 13:04:22','2020-03-17 12:04:22','','stypendium-na-identyfikacje-lubinu-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','stypendium-na-identyfikacje-lubinu-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:22','2020-03-17 12:04:22','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/stypendium-na-identyfikacje-lubinu-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2190,1,'2020-03-17 13:04:22','2020-03-17 12:04:22','','symulacje-na-podkarpaciu-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','symulacje-na-podkarpaciu-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:22','2020-03-17 12:04:22','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/symulacje-na-podkarpaciu-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2191,1,'2020-03-17 13:04:27','2020-03-17 12:04:27','','szukanie-we-wszystkim-prawdy2-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','szukanie-we-wszystkim-prawdy2-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:27','2020-03-17 12:04:27','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/szukanie-we-wszystkim-prawdy2-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2192,1,'2020-03-17 13:04:33','2020-03-17 12:04:33','','zagadki-zolwia3-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','zagadki-zolwia3-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:33','2020-03-17 12:04:33','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zagadki-zolwia3-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2193,1,'2020-03-17 13:04:38','2020-03-17 12:04:38','','zaufanie-i-utopia-rec-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','zaufanie-i-utopia-rec-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:38','2020-03-17 12:04:38','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zaufanie-i-utopia-rec-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2194,1,'2020-03-17 13:04:41','2020-03-17 12:04:41','','zespol-ds-koronawirusa-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','zespol-ds-koronawirusa-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:41','2020-03-17 12:04:41','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zespol-ds-koronawirusa-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2195,1,'2020-03-17 13:04:41','2020-03-17 12:04:41','','zofia-bielanska-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','zofia-bielanska-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:41','2020-03-17 12:04:41','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zofia-bielanska-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2196,1,'2020-03-17 13:04:42','2020-03-17 12:04:42','','z-rekordowym-zyskiem1-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','z-rekordowym-zyskiem1-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:42','2020-03-17 12:04:42','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/z-rekordowym-zyskiem1-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2197,1,'2020-03-17 13:04:42','2020-03-17 12:04:42','','z-rekordowym-zyskiem2-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','z-rekordowym-zyskiem2-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:42','2020-03-17 12:04:42','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/z-rekordowym-zyskiem2-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2198,1,'2020-03-17 13:04:44','2020-03-17 12:04:44','','twitter-logo','','inherit','open','closed','','twitter-logo-3','','','2020-03-17 13:04:44','2020-03-17 12:04:44','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/twitter-logo.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2199,1,'2020-03-17 13:04:44','2020-03-17 12:04:44','','w1','','inherit','open','closed','','w1','','','2020-03-17 13:04:44','2020-03-17 12:04:44','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/w1.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2200,1,'2020-03-17 13:04:45','2020-03-17 12:04:45','','w2','','inherit','open','closed','','w2','','','2020-03-17 13:04:45','2020-03-17 12:04:45','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/w2.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2201,1,'2020-03-17 13:04:46','2020-03-17 12:04:46','','wladyslaw-bielanski-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','wladyslaw-bielanski-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:46','2020-03-17 12:04:46','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/wladyslaw-bielanski-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2202,1,'2020-03-17 13:04:46','2020-03-17 12:04:46','','w-oparach-nowomowy-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','w-oparach-nowomowy-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:46','2020-03-17 12:04:46','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/w-oparach-nowomowy-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2203,1,'2020-03-17 13:04:48','2020-03-17 12:04:48','','w-puss-bez-zmian-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','w-puss-bez-zmian-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:48','2020-03-17 12:04:48','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/w-puss-bez-zmian-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2204,1,'2020-03-17 13:04:52','2020-03-17 12:04:52','','wzmozenie-legislacyjno-antywirusowe-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','wzmozenie-legislacyjno-antywirusowe-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:52','2020-03-17 12:04:52','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/wzmozenie-legislacyjno-antywirusowe-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2205,1,'2020-03-17 13:04:58','2020-03-17 12:04:58','','zagadki-zolwia1-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','zagadki-zolwia1-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:04:58','2020-03-17 12:04:58','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zagadki-zolwia1-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2206,1,'2020-03-17 13:05:01','2020-03-17 12:05:01','','zagadki-zolwia2a-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','zagadki-zolwia2a-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:05:01','2020-03-17 12:05:01','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zagadki-zolwia2a-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2207,1,'2020-03-17 13:05:08','2020-03-17 12:05:08','','zagadki-zolwia2b-fa-03-2020','','inherit','open','closed','','zagadki-zolwia2b-fa-03-2020','','','2020-03-17 13:05:08','2020-03-17 12:05:08','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zagadki-zolwia2b-fa-03-2020.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2208,1,'2020-03-17 13:07:27','2020-03-17 12:07:27','','Reklama_publikuj_z_nami_142x205_0220_A_v2','','inherit','open','closed','','reklama_publikuj_z_nami_142x205_0220_a_v2','','','2020-03-17 13:07:27','2020-03-17 12:07:27','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/Reklama-nr-3-2020-PWN-142x205_0220_A_v14_druk-1.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2209,1,'2020-03-18 08:00:00','1970-01-01 00:00:00','','FA 03/2020','','publish','closed','closed','','fa-03-2020','','','2020-03-18 15:08:56','2020-03-18 14:08:56','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/?post_type=rrp_magazine&#038;p=2209',0,'rrp_magazine','',0),(2210,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2203\" align=\"alignleft\" width=\"360\"]<img class=\"wp-image-2203\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/w-puss-bez-zmian-fa-03-2020-1024x681.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"239\" /> Fot. PUSS[/caption]\n<h3>W PUSS bez zmian</h3>\n<b>PIŁA</b> Dr hab. Donat Mierzejewski, prof. PUSS, będzie dalej kierował Państwową Uczelnią Stanisława Staszica w Pile. W 38-osobowym Kolegium Elektorów otrzymał 36 głosów. Z Państwową Uczelnią Stanisław Staszica, wcześniej Państwową Wyższą Szkołą Zawodową w Pile, związany jest od początku jej istnienia, tj. od 20 lat. Najpierw był zastępcą dyrektora Instytutu Humanistycznego, później prorektorem ds. dydaktyki i studentów, a od 2013 roku jest rektorem. Ponowny start w wyborach umożliwiła mu Konstytucja dla Nauki, zgodnie z którą kadencji rektora rozpoczętej w 2017 r., a zakończonej 31 sierpnia 2020 r., nie wlicza się do liczby następujących po sobie kadencji. W PUSS studiuje obecnie 1300 osób. Kadrę tworzy 304 pracowników. Uczelnia oferuje 11 kierunków i 25 specjalności. Jej mury opuściło dotąd ponad 10 tys. absolwentów.\n\n[caption id=\"attachment_2146\" align=\"alignright\" width=\"193\"]<img class=\"wp-image-2146\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/druga-kadencja-wiszniewskiej-fa-03-2020-683x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"193\" height=\"290\" /> Fot. Archiwum[/caption]\n<h3>Druga kadencja Wiszniewskiej</h3>\n<b>SUWAŁKI</b> Dr Marta Wiszniewska przez kolejną kadencję będzie rektorem Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. prof. Edwarda F. Szczepanika w Suwałkach. Była jedyną kandydatką na to stanowisko. Czterdziestodwuletnia Wiszniewska jest jednym z najmłodszych rektorów w Polsce. Skończyła Wydział Prawa i Administracji na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Doktoryzowała się w Akademii Obrony Narodowej. Jest specjalistką od logistyki. Tego przedmiotu nauczała w Zespole Szkół nr 6 w Suwałkach. Pracowała także w Służbie Celnej. Z PWSZ związana jest od dziesięciu lat, m.in. jako dziekan Wydziału Ochrony Zdrowia. Suwalska publiczna powstała w 2005 roku. W jej strukturze funkcjonują trzy wydziały: Ochrony Zdrowia, Politechniczny i Humanistyczno-Ekonomiczny. Blisko 2 tys. studentów ma do wyboru 11 kierunków kształcenia. Kadrę uczelni tworzy ponad 200 pracowników.\n\n[caption id=\"attachment_2184\" align=\"alignleft\" width=\"231\"]<img class=\"wp-image-2184\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/reelekcja-w-pwste-fa-03-2020-802x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"231\" height=\"295\" /> Fot. PWSTE[/caption]\n<h2>Reelekcja w PWSTE</h2>\n<b>JAROSŁAW</b> Dr hab. Krzysztof Rejman, prof. PWSTE, został jednogłośnie wybrany na rektora Państwowej Wyższej Szkoły Techniczno-Ekonomicznej w Jarosławiu. Zagłosowali na niego wszyscy elektorzy (24). Będzie to jego druga kadencja. Jest szóstym rektorem w historii jarosławskiej uczelni. Związany jest z nią od samego początku, czyli od 1998 roku. Przez 10 lat zajmował stanowisko prorektora ds. studenckich. Jego zainteresowania naukowe koncentrują się wokół zagadnień socjologicznych i dotyczą m.in. sytuacji osób niepełnosprawnych we współczesnym społeczeństwie, polityki senioralnej oraz organizacji i zarządzania instytucjami pomocowymi. Jest wiceprezesem Stowarzyszenia Instytutu Polsko-Ukraińskiego w Jarosławiu oraz Towarzystwa Ochrony Dziedzictwa Kulturowego w Przemyślu. Na jarosławskiej PWSTE kształci się 2,5 tys. studentów.\n\n[caption id=\"attachment_2168\" align=\"alignright\" width=\"149\"]<img class=\"wp-image-2168\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/na-kolejne-4-lata-fa-03-2020-683x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"149\" height=\"224\" /> Fot. KRAUM[/caption]\n<h3>Na kolejne 4 lata</h3>\n<b>POZNAŃ </b>Prof. Andrzej Tykarski został wybrany na rektora Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Głosowało na niego 93 z 99 elektorów. Będzie to jego druga kadencja na tym stanowisku. Prof. Tykarski jest specjalistą chorób wewnętrznych, angiologii i hipertensjologii. Zawodowo jest związany z Uniwersytetem Medycznym (wcześniej Akademią Medyczną) w Poznaniu od 1982 roku. Od 2010 roku pełni funkcję kierownika Katedry i Kliniki Hipertensjologii, Angiologii i Chorób Wewnętrznych Szpitala Klinicznego Przemienienia Pańskiego UMP. Jest także kierownikiem Pracowni Farmakoekonomiki Nadciśnienia Tętniczego. Posiada tytuł Hypertension Specialist of European Society of Hypertension.\n\n[caption id=\"attachment_2175\" align=\"alignleft\" width=\"360\"]<img class=\"wp-image-2175\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/nowy-dyrektor-nask-fa-03-2020-1024x744.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"262\" /> Fot. NASK[/caption]\n<h3>Nowy dyrektor NASK</h3>\n<b>WARSZAWA</b> Dr inż. Kamil Sitarski (na fot. po prawej) zastąpił dr. hab. Jacka Leśkowa na stanowisku dyrektora Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej – Państwowego Instytutu Badawczego. Ukończył Wydział Inżynierii Produkcji Politechniki Warszawskiej. Jest doktorem nauk ekonomicznych w zakresie nauk o zarządzaniu (rozprawa doktorska poświęcona modelowi referencyjnemu informatycznego systemu zarządzania wiedzą). Aktywnie działa na Wydziale Zarządzania PW, gdzie zajmuje się zagadnieniami, związanymi z systemami informatycznymi zarządzania, paradygmatami gospodarki cyfrowej i zarządzaniem wiedzą. Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Informatycznego oraz Naukowego Towarzystwa Informatyki Ekonomicznej.\n<h3>DID po raz drugi</h3>\n<b>WARSZAWA</b> 15 mln zł trafi do piętnastu publicznych uczelni zawodowych w drugim konkursie Dydaktycznej Inicjatywy Doskonałości. Siedem z nich: Akademia im. Jakuba z Paradyża w Gorzowie Wielkopolskim, państwowe wyższe szkoły zawodowe w Głogowie, Suwałkach, Nysie i Chełmie oraz Państwowa Uczelnia Stanisława Staszica w Pile i Państwowa Uczelnia Zawodowa we Włocławku, zostało nagrodzonych po raz pierwszy. Premia finansowa jest wypłacana w formie subwencji, która zapewnia większą elastyczność w dysponowaniu pieniędzmi. Uczelnie mogą wydać środki na cele, które podniosą jakość kształcenia, np. na zakup pomocy dydaktycznych, zatrudnienie praktyków w uczelniach, stypendia dla studentów, kursy i szkolenia podnoszące kompetencje kadry dydaktycznej, modernizację laboratoriów. Uczelnie w konkursie DID są wyłaniane na podstawie wybranych wskaźników systemu Ekonomicznych Losów Absolwentów (ELA).\n\n[caption id=\"attachment_2160\" align=\"alignright\" width=\"360\"]<img class=\"wp-image-2160\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/maja-juz-gdzie-grac-fa-03-2020-1024x768.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"270\" /> Fot. ATH[/caption]\n<h3>Mają już gdzie grać</h3>\n<b>BIELSKO-BIAŁA</b> Studenci Akademii Techniczno-Humanistycznej mogą już korzystać z nowej hali sportowej. Obiekt o powierzchni blisko 1700 m2 ma falistą bryłę. W najwyższym punkcie sięga ona 12 metrów, a minimalna wysokość to 6 m. Do użytku oddano parter budynku z boiskami do siatkówki, koszykówki, piłki ręcznej, czterema boiskami do badmintona oraz trybunami mogącymi pomieścić 104 widzów. W kolejnym etapie dobudowane zostanie I piętro. Znajdą się tam m.in. sala do squasha, siłownia, część administracyjna, ścianka wspinaczkowa, instalacja fotowoltaiczna. Hala powstaje w miejscu starej, na terenie kampusu ATH. Całość inwestycji pochłonie prawie 12,5 mln zł, z czego 9,4 mln dołożyło MNiSW.\n\n[caption id=\"attachment_2179\" align=\"alignleft\" width=\"234\"]<img class=\"wp-image-2179\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/polsko-ukrainska-nagroda-fa-03-2020.jpg\" alt=\"\" width=\"234\" height=\"351\" /> Fot. PAN[/caption]\n<h3>Polsko-ukraińska nagroda</h3>\n<b>WARSZAWA</b> Dwoje badaczy Instytutu Niskich Temperatur i Badań Strukturalnych im. W. Trzebiatowskiego PAN we Wrocławiu: jego dyrektor prof. Andrzej Jeżowski (na fot.) oraz dr inż. Daria Szewczyk, a także prof. Mikhaił A. Strzhemechny i prof. Alexander I. Krivchikov z Fizyko-Technicznego Instytutu Niskich Temperatur NANU w Charkowie zostali laureatami polsko-ukraińskiej nagrody za wybitne osiągnięcia naukowe. Doceniono ich badania nad nowymi mechanizmami przewodnictwa cieplnego nieprzewodzących ciał stałych prowadzone od 2015 roku, kiedy po raz pierwszy zaobserwowano aktywowany termicznie nowy mechanizm transportu ciepła w monokrysztale trójskośnego 4-bromobenzofenonu. Analogicznego zjawiska, polegającego na wzroście przewodnictwa cieplnego w obszarze wysokich temperatur, dowiedziono również dla szeregu kryształów molekularnych, składających się z elastycznych molekuł. Osiągnięcie pozwoli na zaprojektowanie nowych materiałów o określonych parametrach czy własnościach cieplnych. Nagroda przyznawana jest co 5 lat przez prezesów Polskiej Akademii Nauk i Narodowej Akademii Nauk Ukrainy.\n\n[caption id=\"attachment_2177\" align=\"alignright\" width=\"360\"]<img class=\"wp-image-2177\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/oko-w-oko-z-rekinem-fa-03-2020.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"255\" /> Fot. Mateusz Lipka[/caption]\n<h3>Oko w oko z rekinem</h3>\n<b>SZCZECIN</b> Prawie tysiąc eksponatów zwierząt wodnych, w tym unikatowe gatunki, których nie ma nigdzie w Polsce ani w Europie, można zobaczyć w Muzeum Ichtiologicznym, otwartym na Wydziale Nauk o Żywności i Rybactwa Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie. Wszystkie zbiory to efekt wypraw naukowych pracowników wydziału. Pierwsza z wystaw poświęcona jest rekinom. W specjalnie przygotowanych gablotach można zobaczyć rekina młota, kosogona żarłacza, kolenia, mustela, płaszczki z narządami elektrycznymi i korale w naturalnej scenerii. Jest też złowiony w okolicach Nowej Funlandii w 1971 roku rekin polarny, który mierzy 4 metry. W innym miejscu znajdują się zbiory ryb, które pokonują tysiące kilometrów, by odbyć tarło, m.in. węgorze europejskie czy minogi morskie. Oprócz tego można obejrzeć laboratoryjną wylęgarnię ryb oraz akwaria z rybami morskimi i słodkowodnymi, m.in. błazenkami, pielęgnicami, rogatnicami i szpadelkami.\n\n[caption id=\"attachment_2178\" align=\"alignleft\" width=\"360\"]<img class=\"wp-image-2178\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/polski-wklad-w-badania-slonca-fa-03-2020-1024x684.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"240\" /> Fot. Jan Hellmann[/caption]\n<h3>Polski wkład w badania Słońca</h3>\n<b>FLORYDA</b> Teleskop rentgenowski STIX, opracowany przez naukowców i inżynierów Centrum Badań Kosmicznych PAN, znalazł się wśród dziesięciu aparatów umieszczonych na pokładzie sondy Solar Orbiter, wystrzelonej w przestrzeń kosmiczną z Przylądka Canaveral. Dzięki niej naukowcy chcą się dowiedzieć, jak Słońce tworzy i „kontroluje” heliosferę – swoje najbliższe międzygwiazdowe otoczenie, zdominowane przez wiatr słoneczny. STIX będzie dostarczał do dziesięciu wysokorozdzielczych zdjęć Słońca na sekundę, co umożliwi precyzyjne wskazanie, kiedy i z jakiego regionu na naszej gwieździe nastąpiła emisja elektronów w przestrzeń międzyplanetarną. Polacy zaprojektowali i wykonali komputer pokładowy wraz z obudową mechaniczną, system do precyzyjnego określania położenia Słońca, a także układ do wspomagania testów elektroniki. Budowa Solar Orbiter trwała około 10 lat i kosztowała Europejską Agencję Kosmiczną 0,5 mld euro. Analizą danych zajmą się w Polsce badacze z Zakładu Fizyki Słońca CBK PAN we Wrocławiu oraz Instytutu Astronomicznego Uniwersytetu Wrocławskiego.\n<h3>Kolejne Europejskie Uniwersytety?</h3>\n<b>BIAŁYSTOK/GDAŃSK/WARSZAWA </b>Trzy kolejne polskie uczelnie przystąpiły do konsorcjów, które wystartują w drugim konkursie European Universities. Politechnika Białostocka została członkiem konsorcjum „UNIVERS – European Cross Border University”, w skład którego wchodzi osiem przygranicznych uczelni z Francji, Hiszpanii, Niemiec, Bułgarii, Rumunii i Łotwy. Kształci się w nich 85 tys. studentów. Liderem jest University of Perpignan (Francja). Politechnika Gdańska wraz z pięcioma partnerami z Hiszpanii, Portugalii, Francji, Włoch i Niemiec (w sumie kształcą ponad 81 tys. studentów) tworzy „CURE – Consortium of Universities with Regional Engagement”. Liderem jest Universitat Jaume I (Hiszpania). Z kolei Politechnika Warszawska wraz z sześcioma uczelniami technicznymi z Niemiec, Szwecji, Norwegii, Włoch i Hiszpanii tworzy konsorcjum ENHANCE, którego liderem jest Politechnika w Mediolanie. Wyniki konkursu mają być ogłoszone w lipcu. W ubiegłym roku powołano 17 konsorcjów Uniwersytetów Europejskich z udziałem 5 polskich uczelni: Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu Opolskiego, Uniwersytetu Gdańskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Warszawskiego.\n\n[caption id=\"attachment_2189\" align=\"alignright\" width=\"281\"]<img class=\"wp-image-2189\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/stypendium-na-identyfikacje-lubinu-fa-03-2020.jpg\" alt=\"\" width=\"281\" height=\"313\" /> Fot. Arch. prywatne[/caption]\n<h3>Stypendium na identyfikację łubinu</h3>\n<b>WARSZAWA</b> Anita Sabat-Tomala, doktorantka w Zakładzie Geoinformatyki, Kartografii i Teledetekcji Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, otrzymała stypendium im. Anny Pasek. Jej projekt polega na opracowaniu oraz przetestowaniu teledetekcyjnej metody identyfikacji inwazyjnego gatunku łubinu trwałego z wykorzystaniem metod klasyfikacji pikselowych i podpikselowych oraz lotniczych obrazów hiperspektralnych HySpex. Badania będzie prowadziła na cennych przyrodniczo obszarach Gór Kamiennych i Rudaw Janowickich. Uzyskane wyniki pozwolą na ograniczenie tradycyjnych naziemnych badań terenowych oraz optymalizację algorytmów klasyfikacji i zestawów danych teledetekcyjnych. Konkurs ma na celu promocję najzdolniejszych doktorantów polskich jednostek naukowych. Hasło przewodnie tegorocznej edycji brzmiało „5 górskich żywiołów”. Stypendium w wysokości 25 tys. zł jest fundowane przez Fundację im. Anny Pasek, założoną przez rodziców młodej badaczki z Uniwersytetu Jagiellońskiego, która zginęła tragicznie podczas wspinaczki na Mont Blanc.\n\n[caption id=\"attachment_2163\" align=\"alignleft\" width=\"360\"]<img class=\"wp-image-2163\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/mistrzowie-w-futsalu-fa-03-2020-1024x683.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"240\" /> Fot. Kinga Sałata[/caption]\n<h3>Mistrzowie w futsalu</h3>\n<b>POZNAŃ</b> Studenci Kolegium Jagiellońskiego Toruńskiej Szkoły Wyższej i studentki Uniwersytetu Jagiellońskiego zostali zwycięzcami akademickiej rywalizacji w futsalu. To pierwsi tegoroczni triumfatorzy Akademickich Mistrzostw Polski. W finale rywalizacji mężczyzn KJ-TSW pokonało Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 5:1. Brąz dla Uniwersytetu Śląskiego. W grupie zespołów kobiecych studentki UJ wygrały decydujący mecz z Państwową Wyższą Szkołą Zawodową w Wałbrzychu 2:1. Dla krakowianek, które świetnie radzą sobie zarówno w rozgrywkach futsalowych, jak i trawiastych, to już trzecie z rzędu zwycięstwo w AMP. Na najniższym stopniu podium stanęły futsalistki Uniwersytetu Gdańskiego. MVP zawodów wybrano Mikołaja Zastawnika (UEK) i Klaudię Fabovą (PWSZ Wałbrzych).\n<h3>Liderzy innowacji</h3>\n<b>WARSZAWA</b> Politechnika Lubelska po raz trzeci z rzędu znalazła się na czele zestawienia polskich szkół wyższych pod względem liczby zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych. Lubelscy inżynierowie dokonali wprawdzie w ubiegłym roku o cztery zgłoszenia mniej (135) niż w 2018, ale i tak wyprzedzili Politechnikę Wrocławską (106) i Politechnikę Śląską (103). Okazali się także bezkonkurencyjni, jeśli chodzi o uzyskane patenty i prawa ochronne (126). To wysforowało ich na pierwsze miejsce także w tej kategorii, w której pokonali ubiegłorocznego lidera Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie (122) oraz Politechnikę Łódzką (106). W okresie 2013–2019 najprężniej w zakresie innowacji działała PWr, której pracownicy uzyskali 929 patentów i praw ochronnych. Zdystansowali Akademię Górniczo-Hutniczą (707) oraz ZUT (617). Najwyżej sklasyfikowaną uczelnią tzw. bezprzymiotnikową jest Uniwersytet Warmińsko-Mazurski – na 14. miejscu (186).\n\n[caption id=\"attachment_2182\" align=\"alignright\" width=\"360\"]<img class=\"wp-image-2182\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/powolany-do-esfri-fa-03-2020-1024x703.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"247\" /> Fot. Arch. prywatne[/caption]\n<h3>Powołany do ESFRI</h3>\n<b>KRAKÓW</b> Prof. Józef Dulak, kierownik Zakładu Biotechnologii Medycznej na Wydziale Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego, został powołany przez MNiSW na przedstawiciela Polski w Grupie Roboczej ds. Zdrowia i Żywności w Europejskim Forum Strategicznym ds. Infrastruktur Badawczych (ESFRI). Jego zainteresowania naukowe dotyczą komórek macierzystych, biologii i medycyny naczyniowej, terapii genowej i komórkowej oraz mechanizmów chorobowych powodowanych zapaleniami i stresem oksydacyjnym. ESFRI zostało powołane w 2002 roku. Efektem spotkań tego gremium jest kształtowanie polityki w zakresie infrastruktur badawczych w Europie. Tworzy i aktualizuje Europejską Mapę Drogową Infrastruktur Badawczych. Nie jest ciałem decyzyjnym i nie zajmuje się dystrybucją środków finansowych.\n\n[caption id=\"attachment_2151\" align=\"alignleft\" width=\"360\"]<img class=\"wp-image-2151\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/honorowy-kardiochirurg-fa-03-2020-1024x682.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"240\" /> Fot. Janusz Pająk[/caption]\n<h3>Honorowy kardiochirurg</h3>\n<b>OLSZTYN</b> Dr n. med. Franz van Erckelens został honorowym profesorem Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Z wnioskiem o uhonorowanie wybitnego kardiochirurga wystąpiła Rada Wydziału Lekarskiego. W ten sposób podziękowano mu za zaangażowanie dydaktyczne, wzbogacenie procesu kształcenia i umiędzynarodowienie wydziału. F. van Erckelens jest absolwentem medycyny uniwersytetu w Aachen (Niemcy). W 2007 r. nawiązał współpracę z Wydziałem Nauki o Żywności UWM, od 2010 r. współpracuje z Wydziałem Lekarskim. Jako profesor wizytujący prowadził zajęcia dla studentów anglojęzycznych. Jest specjalistą z zakresu rehabilitacji i zapobiegania chorobom serca, rehabilitacji po operacjach kardiologicznych oraz leczenia żylnych chorób naczyniowych i zakrzepicy.\n<h3>UEK z certyfikatem CEEMAN</h3>\n<b>KATOWICE</b> Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach otrzymał międzynarodową akredytację instytucjonalną CEEMAN International Quality Accreditation – jedną z najbardziej prestiżowych i cenionych w obszarze edukacji menedżerskiej. Przyznawana jest przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju Zarządzania w Dynamicznie Rozwijających się Społeczeństwach (CEEMAN). IQA to certyfikat jakości, potwierdzający spełnienie wymogów dotyczących sprawnego funkcjonowania, dobrego poziomu dydaktyki i badań naukowych, stabilności finansowej, a także wysokiej jakości kształcenia. To pierwsza międzynarodowa akredytacja instytucjonalna dla UE w Katowicach. Uczelnia dołączyła tym samym do grona 27 akredytowanych instytucji CEEMAN na świecie, w tym pięciu polskich: Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie i Gdańskiej Fundacji Kształcenia Menedżerów. Akredytacja została przyznana na sześć lat.\n\n[caption id=\"attachment_2144\" align=\"alignright\" width=\"360\"]<img class=\"wp-image-2144\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/dhc-prof-jozef-zivcak-fa-03-2020-1024x681.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"239\" /> Fot. PB[/caption]\n<h3>Doktorat h.c. – prof. Jozef Živčák</h3>\n<b>BIAŁYSTOK</b> Politechnika Białostocka uhonorowała najwyższą godnością akademicką prof. Jozefa Živčáka z Uniwersytetu Technicznego w Koszycach. Światowej sławy specjalista w dziedzinie biomechaniki człowieka jest 11 doktorem h.c. białostockiej uczelni, ale pierwszym zagranicznym. Prof. Živčák jest pionierem w zakresie opracowywania i wdrażania implantów wykonywanych na miarę z wykorzystaniem technik generatywnych. Zespół, którym kieruje, wykonał i nadzorował wszczepienie największego implantu twarzy na świecie, obejmującego 83% całej twarzy. Jest autorem m.in. urządzeń do rehabilitacji, protetycznych czy nowoczesnego systemu nakładek wspomagających naukę ssania u niemowląt z rozszczepem podniebienia. Był inicjatorem utworzenia w swojej Alma Mater centrum technik przyrostowych. Od ponad 20 lat współpracuje z Wydziałem Mechanicznym PB.\n\n[caption id=\"attachment_2190\" align=\"alignleft\" width=\"189\"]<img class=\"wp-image-2190\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/symulacje-na-podkarpaciu-fa-03-2020-683x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"189\" height=\"283\" /> Fot. Michał Święcicki[/caption]\n<h3>Symulacje na Podkarpaciu</h3>\n<b>RZESZÓW</b> Na Uniwersytecie Rzeszowskim uruchomiono Centrum Symulacji Medycznej. Jednostka jest częścią Kolegium Nauk Medycznych. Na prawie 3 tys. m2 powstały sale symulacyjne niskiej, pośredniej i wysokiej wierności oraz sale przeznaczone do opieki położniczej i pielęgniarskiej, a także do ćwiczeń umiejętności pielęgniarskich, położniczych i technicznych. Na wyposażeniu CSM znajdują się fantomy, trenażery, defibrylatory, respiratory, kardiomonitory oraz zaawansowane technologicznie symulatory pacjentów w różnym wieku. Jest też zaawansowany symulator porodowy. Dzięki systemowi audio-wideo możliwe jest rejestrowanie scenariuszy symulacyjnych. Centrum posiada także sale przystosowane do przeprowadzenia egzaminu OSCE, który pozwala ocenić efekty kształcenia w zakresie umiejętności praktycznych. Wartość projektu to 4,1 mln zł, z czego dofinansowanie ze środków UE wyniosło 3,5 mln zł. W drugim etapie powstaną sale do kształcenia na kierunku lekarskim.\n\n[caption id=\"attachment_2167\" align=\"alignright\" width=\"360\"]<img class=\"wp-image-2167\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/nagroda-im-jana-uphagena-fa-03-2020.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"240\" /> Fot. Grzegorz Mehring[/caption]\n<h3>Nagroda im. Jana Uphagena</h3>\n<b>GDAŃSK</b> Dwie badaczki Uniwersytetu Gdańskiego zostały laureatkami tegorocznej Nagrody Miasta Gdańska dla Młodych Naukowców im. Jana Uphagena. W kategorii nauk humanistycznych i społecznych uhonorowano Aleksandrę Mańkowską (na fot. po lewej), doktorantkę w Instytucie Psychologii Wydziału Nauk Społecznych. Doceniono ją za osiągnięcia w zakresie zrozumienia neuropsychologicznych podstaw orientowania uwagi wzrokowej u pacjentów po udarach czy z chorobami przewlekłymi. Tej tematyki dotyczy realizowany przez nią grant PRELUDIUM, w którym zaproponowała nowatorskie, eksperymentalne podejście do badań procesów emocjonalnych i uwagowych. W kategorii nauk ścisłych i przyrodniczych nagrodę otrzymała dr Karolina Pierzynowska z Katedry Biologii Molekularnej Wydziału Biologii za osiągnięcia w poszukiwaniu nowych terapii i metod leczenia chorób neurodegeneracyjnych. Bada efektywność działania jednego z flawonoidów, genisteiny, jako potencjalnego leku na chorobę Huntingtona oraz chorobę Alzheimera. Nagroda im. Jana Uphagena to najważniejsze wyróżnienie na Pomorzu dla młodych badaczy.\n\n[caption id=\"attachment_2180\" align=\"alignleft\" width=\"360\"]<img class=\"wp-image-2180\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/popularyzatorzy-nauki-fa-03-2020-1024x683.jpg\" alt=\"\" width=\"360\" height=\"240\" /> Fot. Wojciech Olkuśnik[/caption]\n<h3>Popularyzatorzy Nauki</h3>\n<b>WARSZAWA</b> Twórcy Dolnośląskiego Festiwalu Nauki zdobyli nagrodę główną w 15 konkursie „Popularyzator Nauki” organizowanym przez serwis Nauka w Polsce i MNiSW. Istniejący od 22 lat festiwal zyskał ponad 1,5 mln odbiorców, którzy uczestniczyli w ponad 30 tys. wydarzeń. W poszczególnych kategoriach triumfowali: duet Aleksandra i Piotr Stanisławscy z Crazy Nauka (Media), Dawid Myśliwiec (Animator), Stowarzyszenie Rzecznicy Nauki (Instytucja), dr Wojciech Glac (Naukowiec), Heweliusze Nauki (Zespół). Pozaregulaminowe Wyróżnienie im. red. Tomasza Trzcińskiego otrzymało Biuro Prasowe Uniwersytetu Łódzkiego za wzorcową politykę informacyjną. Zwycięzców wyłoniono spośród 109 zgłoszeń.\n<div class=\"signature\">\n\nOpracował Mariusz Karwowski\n<p style=\"text-align: right;\"><em>Współpraca: Piotr Burda, Marcin Czyżniewski, Katarzyna Dominiak, Michał Grzybowski, Monika Wąs, Jadwiga Witek, Maria Wojtach, Jolanta Workowska, Łukasz Wspaniały</em></p>\n<p style=\"text-align: right;\">Wykorzystano serwisy prasowe szkół wyższych, placówek badawczych i instytucji otoczenia nauki.\nWięcej aktualności na naszej stronie internetowej\n<a href=\"http://www.forumakademickie.pl\">www.forumakademickie.pl</a>\noraz na naszych profilach na Facebooku<a style=\"float: right;\" href=\"https://twitter.com/ForumAkad\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img class=\"clearImage alignright wp-image-2096\" style=\"float: right; margin-left: 10px; cursor: pointer;\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/twitter.png\" alt=\"\" width=\"23\" height=\"32\" /></a><a href=\"https://www.facebook.com/ForumAkademickie\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><img class=\"clearImage alignright wp-image-2095\" style=\"float: right; margin-left: 10px; cursor: pointer;\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/02/fb.png\" alt=\"\" width=\"32\" height=\"32\" /></a>\ni na Twitterze</p>\n\n</div>','Wydarzenia','','publish','closed','closed','','wydarzenia','','','2020-03-17 18:26:21','2020-03-17 17:26:21','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/wydarzenia/',0,'rrp_magazine','',0),(2267,1,'2020-03-18 08:20:52','2020-03-18 07:20:52','<img class=\"alignnone size-full wp-image-2194\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zespol-ds-koronawirusa-fa-03-2020.jpg\" alt=\"\" width=\"1280\" height=\"720\" />Co najmniej do 25 marca na wszystkich uczelniach nie będą się odbywały zajęcia dydaktyczne – poinformował po posiedzeniu rządowego zespołu zarządzania kryzysowego wicepremier, minister nauki i szkolnictwa wyższego Jarosław Gowin. Decyzja związana jest z epidemią koronawirusa.\n\nZawieszenie zajęć dotyczy kształcenia w uczelniach nadzorowanych przez MNiSW (podobne zarządzenia wydali także ministrowie: obrony narodowej i kultury) na studiach I i II stopnia, jednolitych magisterskich, doktoranckich, a także szkół doktorskich oraz zajęć na kursach i szkoleniach organizowanych przez uczelnie, studiach podyplomowych lub stacjonarnych zajęć dydaktycznych w innych formach. Szef resortu nauki zaznaczył przy tym, że nie oznacza to zamknięcia uczelni. Rektorzy i osoby kierujące innymi podmiotami prowadzącymi kształcenie doktorantów, czyli instytutów PAN i instytutów badawczych, zostały zobowiązane do zapewnienia ich bieżącego funkcjonowania.\n\n– Administracja będzie nadal normalnie działać, naukowcy mogą dalej prowadzić swoje prace, nie widzę też zagrożeń dla przeprowadzania wyborów władz rektorskich na poszczególnych uczelniach zgodnie z wcześniej przyjętym harmonogramem – dodał wicepremier Gowin, zaznaczając, że na razie nie przewiduje także zmian w kalendarzu rekrutacji na studia.\n\nO tym, że zawieszenie zajęć w szkołach wyższych jest przez rząd poważnie rozpatrywane, szef resortu nauki wspominał już na konferencji prasowej dzień wcześniej, 10 marca. Zobowiązał wówczas rektorów do tego, aby pilnie przeanalizowali możliwość przejścia w jak najszerszym zakresie na kształcenie online. Zajęcia w postaci e-learningu, nawet jeśli ta forma nie była przewidziana w programie danego przedmiotu, mają ograniczyć skutki opóźnień w jego realizacji. Powołany przez MNiSW zespół ekspertów ma wypracować zalecenia dla uczelni w zakresie kształcenia zdalnego, m.in dotyczące sposobu przygotowania kursu, w szczególności dla tych szkół publicznych i niepublicznych, które mają w tym niewielkie doświadczenie. Uczelnie posiadające już gotowe platformy e-learningowe zostaną zachęcone do udostępniania tych usług pozostałym podmiotom. Wykorzystana zostanie również platforma Navoica, utrzymywana przez Ośrodek Przetwarzania Informacji. Narzędzie to umożliwia tworzenie i zamieszczanie kursów online i materiałów dydaktycznych. Kursy mogą być otwarte i zamknięte (widoczne tylko dla dedykowanej grupy). Władze resortu nauki zapewniły o wsparciu finansowym tych uczelni, które są w stanie szybko uruchomić platformy do kształcenia na odległość.\n\nOdgórna decyzja o zawieszeniu zajęć była tylko przypieczętowaniem działań, które poszczególne uczelnie podjęły już wcześniej. Jako pierwszy zdecydował się na to Warszawski Uniwersytet Medyczny. Tą drogą poszli też inni, m.in. Kolegium Rektorów Uczelni Wrocławia i Opola, zrzeszające 14 publicznych szkół wyższych. Niektóre uczelnie zdecydowały się na dłuższy okres bez zajęć, np. Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet Łódzki (oba do 14 kwietnia), Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (do 15 kwietnia), Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Kaliszu (do 16 kwietnia). Uniwersytet Jagielloński zamknął wszystkie swoje ekspozycje muzealne: Collegium Maius, Muzeum Farmacji i Ogród Botaniczny przy ul. Kopernika.\n\nWszystkie uczelnie zawiesiły zagraniczne wyjazdy służbowe pracowników oraz wyjazdy zagraniczne i krajowe studentów i doktorantów. Odwołano kongresy, konferencje, sympozja, zjazdy, seminaria oraz imprezy o charakterze otwartym, m.in. Afryka Reggae Festiwal na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, Ogólnopolski Studencki Przegląd Piosenki Turystycznej YAPA na Politechnice Łódzkiej czy 9 Gdański Międzynarodowy Festiwal Chóralny na Politechnice Gdańskiej. Prze\n\nciwdziałając epidemii, w części akademickich budynków zamontowano dodatkowe pojemniki z płynem do dezynfekcji. W większości komunikatów zaznaczono, by przez najbliższe tygodnie kontaktować się z administracją uczelni mailem bądź telefonicznie.\n\nKoordynacją działań w systemie szkolnictwa wyższego i nauki w związku z zagrożeniem wystąpienia COVID-19 zajmuje się od 2 marca powołany przez ministra Jarosława Gowina specjalny zespół, na którego czele stanął sekretarz stanu prof. Wojciech Maksymowicz. W składzie 15-osobowego gremium znaleźli się przedstawiciele konferencji rektorów, studentów, Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej i niektórych departamentów MNiSW. Jedną z wypracowanych rekomendacji jest włączenie studentów dwóch ostatnich lat kierunku lekarskiego, a także ostatniego roku kierunków: pielęgniarstwo oraz ratownictwo medyczne, w działania wspomagające służby sanitarne (mierzenie temperatury, prowadzenie wywiadów epidemiologicznych i inne).\n\nNarodowe Centrum Nauki zarekomendowało przełożenie na późniejszy termin wyjazdów do zagranicznych ośrodków naukowych, finansowanych przez NCN w ramach konkursów. W przypadku już realizowanych staży w zagranicznych ośrodkach naukowych w krajach objętych zagrożeniem epidemiologicznym jest możliwość skrócenia pobytu lub zrealizowania pozostałej części stażu w innym terminie.\n\nPolska Komisja Akredytacyjna poinformowała, że w trosce o bezpieczeństwo zdrowotne jej członków, ekspertów i sekretarzy, pod uwagę weźmie wszystkie decyzje/wnioski poszczególnych uczelni w sprawie dalszego osobistego zaangażowania w wizytacjach zaplanowanych w najbliższym okresie, z uwzględnieniem aktualnej sytuacji epidemicznej w kraju oraz rekomendacji GIS i MNiSW.\n\nGłówny Inspektor Sanitarny zarekomendował władzom uczelni, aby w przypadku osób objętych nadzorem epidemiologicznym lub kwarantanną, w tym domową, uznawały nieobecność studenta na zajęciach dydaktycznych za usprawiedliwioną. W przypadku pracowników uczelni stosuje się interpretację zgodną z zaleceniami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.\n\nZgodnie z wcześniej ustalonym harmonogramem mają się odbywać wybory rektorów na kadencję 2020–2024. Zawieszono do odwołania organizację wszystkich imprez Akademickich Mistrzostw Polski.\n\nMariusz Karwowski','Na froncie walki z wirusem','','publish','closed','closed','','tytul-artykulu-3','','','2020-03-18 08:25:40','2020-03-18 07:25:40','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/fa-03-2020/tytul-artykulu-3/',0,'rrp_magazine','',0),(2274,48,'2020-03-26 15:47:38','2020-03-26 14:47:38','','Zamówienie pojedynczego wydania','','private','closed','closed','','zamowienie-pojedynczego-wydania-14','','','2020-03-26 15:47:38','2020-03-26 14:47:38','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/rrp_order/zamowienie-pojedynczego-wydania-14/',0,'rrp_order','',0),(2213,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2172\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2172\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/szukanie-we-wszystrkim-prawdy1-fa-03-2020-1024x683.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"683\" /> Źródło: MNiSW[/caption]\n<h2>Będziemy podejmować inicjatywę tworzenia nowych instytucji naukowych wzorowanych na tej jedynej jaskółce, jaką jest Międzynarodowy Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej. Tego typu międzynarodowych instytutów chcemy utworzyć w tej kadencji przynajmniej kilka – zapowiedział minister nauki.</h2>\nW 2020 r. po raz pierwszy obchodziliśmy Dzień Nauki Polskiej – święto państwowe wprowadzone ustawą podpisaną przez prezydenta Andrzeja Dudę 3 lutego br. W FA 2/2020 przedstawiliśmy koncepcję tego święta, które przypada na 19 lutego, dzień urodzin Mikołaja Kopernika, oraz uwagi przedstawione przez niektórych uczestników konsultacji społecznych ustawy.\n\nPierwsze święto nauki polskiej obchodziliśmy w tym roku w Toruniu. Tego samego dnia swoje święto patronackie ma Uniwersytet Mikołaja Kopernika. Uniwersytet świętował przed południem, a pierwsza Gala Nauki Polskiej odbyła się w Toruniu tego samego dnia wieczorem. Według koncepcji przedstawionej w FA 2/2020 przez ministra nauki Jarosława Gowina, gala ma się odbywać każdego roku w innym ośrodku akademickim.\n\nPodczas uroczystości toruńskiej wręczono nagrody Prezesa Rady Ministrów oraz Nagrody Ministra Nauki za działalność naukową. Te pierwsze otrzymały 24 osoby, a drugie 138 osób (nie wszyscy laureaci osobiście odebrali nagrody). Warto zauważyć, że żadna z komisji oceniających wnioski o nagrody nie wykorzystała limitu opisanego w rozporządzeniach. Premier mógł przyznać 45 nagród, a przyznał 24, w tym tylko 2 na 10 za osiągnięcia w działalności naukowej. Minister nauki mógł przyznać 200 nagród, a przyznał ich tylko 88 (w sumie nagrodził 138 osób, bo część nagród miała charakter zespołowy). Wysokość nagród określają rozporządzenia.\n\nNagrody prezesa rady ministrów są określone jasno i wynoszą za rok 2019: za doktorat – 30 tys. zł, za habilitację – 55 tys. zł, a za osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wdrożeniowe – 130 tys. zł. Wysokość nagród ministra nauki rozporządzenie określa procentowo w stosunku do płacy profesora w uczelni publicznej. Wynosi ono obecnie 6410 zł. Nagroda ministra za całokształt dorobku, działalność naukową, dydaktyczną i wdrożeniową nie może przekroczyć piętnastokrotności tej kwoty, a za działalność organizacyjną jej dziesięciokrotności. Listę laureatów nagród premiera i ministra nauki opublikowaliśmy w FA 2/2020.\n\nPodczas gali rektor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika i przedstawiciel Fundacji Watykańskiej Joseph Ratzinger-Benedykt XVI wręczyli po raz pierwszy nową uniwersytecką Nagrodę Ratio et Spes. Jest ona fundowana wspólnie przez UMK i fundację. Uhonorowano nią w tym roku prof. Tomaso Poggio z Center for Brains, Minds and Machines w Massachusetts Institute of Technology (USA). Nagrodzono go za publikację <em>Theoretical Issues in Deep Networks: Approximation, Optimization and Generalization</em>, która jest efektem współpracy uczonego z dr. Andrzejem Banburskim i mgr. Qianli Liao (także z MIT). Międzynarodowa nagroda naukowa, ustanowiona w 2019 r., ma być przyznawana co roku w innym obszarze badań. Celem inicjatywy jest promowanie interdyscyplinarnej refleksji naukowej nad zagadnieniami ważnymi i aktualnymi dla ludzkości. W tym roku do nagrody zgłoszono 9 badaczy, w tym 4 z Polski.\n\nPodczas uroczystości w holu toruńskich „Jordanek” eksponowano egzemplarz <em>De revolutionibus orbium coelestium</em> Mikołaja Kopernika, pochodzący z Biblioteki Księcia Albrechta Hohenzollerna, w oryginalnej oprawie z epoki. Bezcenne dzieło, wystawione za pancernymi szybami, znajdujące się cały czas pod obserwacją ochrony, cieszyło się ogromnym zainteresowaniem uczestników gali, którzy chętnie fotografowali się na tle księgi.\n\n[caption id=\"attachment_2191\" align=\"alignnone\" width=\"683\"]<img class=\"size-full wp-image-2191\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/szukanie-we-wszystkim-prawdy2-fa-03-2020-683x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"683\" height=\"1024\" /> Źródło: MNiSW[/caption]\n\nUroczystość zwieńczyło przedstawienie <em>Opera matematyczna – Paradoksalny Rozkład Sfery</em> w reż. zmarłego w ub. roku Romana Kołakowskiego, zapowiedziane już w otwierającym uroczystość wystąpieniu ministra nauki dr. Jarosława Gowina. To opowieść o losach twórców Lwowskiej Szkoły Matematycznej. Główny bohater i jeden z założycieli szkoły, Stefan Banach, zabiera widza w osobistą podróż, która rozgrywa się na tle przełomowych wydarzeń dwudziestowiecznej Europy. Zdarzenia na scenie relacjonuje inny lwowski matematyk – Hugo Steinhaus. Tytuł spektaklu odnosi się do słynnego matematycznego twierdzenia (sformułowanego przez Banacha), którego R. Kołakowski użył jako metafory kulturowych, religijnych, naukowych, społecznych i politycznych zmian, jakie zaszły w Europie i na całym świecie w wyniku obu wojen światowych.\n\nJarosław Gowin rozpoczął swoje wystąpienie słowami Mikołaja Kopernika: „Myśli uczonego są niezależne od osądu ogółu, ponieważ dążeniem uczonego, o ile tylko ludzkiemu rozumowi pozwala na to Bóg, jest szukanie we wszystkim prawdy”. To piękne zdanie wybitnego astronoma minister nauki powtórzył jeszcze kilka razy w różnych momentach przemowy.\n\n– Dzień Nauki Polskiej to wyjątkowa okazja, by wyrazić najwyższe uznanie dla pokoleń naszych badaczy, naukowców i odkrywców. Tych, którzy konsekwentnie, z niezachwianą odwagą, niestrudzoną pasją, talentem na miarę geniuszu szukali we wszystkim prawdy, niezależnie od opinii ogółu, ale zawsze dla dobra wspólnego, dla naszej społeczności i narodu, a zarazem dla dobra całej ludzkości – mówił J. Gowin.\n\n– Patrząc w tym momencie na państwa tu zgromadzonych, widzę tych, którzy dołączyli do sztafety naukowych i akademickich pokoleń, tych, którzy kontynuują wielkie dzieło poszukiwania prawdy we wszystkim. Dzień Nauki Polskiej jest wyrazem wdzięczności dla całego środowiska naukowego i akademickiego. Państwo polskie, nasz naród i społeczeństwo dziękują wam za kapitalny udział w rozwoju naszego kraju, bo zawsze to właśnie nauka i akademia były kołami zamachowymi naszego rozwoju cywilizacyjnego, intelektualnego i etycznego, rozwoju technologicznego i gospodarczego. Tak było i tak w coraz większym stopniu jest i będzie, bo z biegiem stuleci rola akademii rośnie w tempie astronomicznym. Bez państwa, bez waszego udziału nie wygramy przyszłości ani dla Polski, ani dla świata – mówił minister nauki.\n\nWicepremier rządu RP chciałby, aby Dzień Nauki Polskiej kształtował naszą zbiorową polską świadomość, aby dla obywateli naszego kraju stało się jasne, jak wiele zawdzięczamy naukowcom i akademikom, jak wiele od naukowców i akademików zależy. – Ten dzień będzie wzmacniać społeczny szacunek dla nauki i akademii, inspirować kolejne pokolenia, by szły śladami mistrzów, geniuszy, gigantów ludzkiego umysłu. Trudno sobie nawet wyobrazić, co by się stało z Polską, co by się stało ze światem, gdyby zabrakło tych, którzy niezależnie od osądu ogółu szukali we wszystkim prawdy. To święto ma przypominać także tu zebranym członkom akademii, jak wielka spoczywa na ich barkach odpowiedzialność, jak istotna jest ich rola od szczebla lokalnego po globalny, jak wielkie nadzieje pokładamy w państwa talencie, pracowitości zaangażowaniu i postawie – mówił Jarosław Gowin.\n\nPotem minister przypomniał społeczny i koncyliacyjny charakter wdrażanej obecnie reformy nauki. – Udowodniliśmy, że wielkie systemowe zmiany można wprowadzać na drodze dialogu, wspólnego rozwiązywania problemów i sensownych kompromisów. (…) Zapewniam państwa, że kolejne lata będą przebiegały również w duchu dialogu. Przed nami wiele wyzwań związanych z monitorowaniem wdrażania reformy. Ministerstwo będzie, jak dotychczas, monitorowało i wspierało cały ten proces. Będziemy się wsłuchiwać w państwa głosy i dokonywać niezbędnych korekt.\n\nMinister nauki zapowiedział nie tylko reformę Polskiej Akademii Nauk, ale i sposób jej realizacji. – Czeka nas debata nad przyszłością Polskiej Akademii Nauk. Chcę, aby w dyskusji uczestniczyło cale środowisko akademickie i naukowe. Tylko w taki sposób wypracujemy najlepsze rozwiązanie na miarę tradycji i potencjału Polskiej Akademii Nauk, a zarazem na miarę społecznych potrzeb i wyzwań współczesności – mówił.\n\nPotem nastąpiła krytyka. – Wyrzutem sumienia pozostaje ubieganie się polskich naukowców o granty międzynarodowe. Mówię wprost: musimy skończyć z sytuacją, że do programów unijnych wpłacamy trzykrotnie więcej niż z tych programów pozyskujemy. Polski na to nie stać i Polska nie zasługuje na marnotrawstwo – wołał min. Gowin. Nie poprzestał na krytyce, ale przedstawił też propozycję dla akademików: – Dlatego będziemy pracować nad dodatkowymi systemami motywacyjnymi. Aktualnie wdrażamy w ministerstwie projekt dotyczący grantów międzynarodowych, zwłaszcza European Research Council. Mówiąc umownie: milion za milion. Za każde pozyskane euro w tych prestiżowych międzynarodowych grantach, uczelnia będzie otrzymywać identyczną kwotę z budżetu państwa – zapowiedział.\n\nMinister Gowin przedstawił w Toruniu jeszcze jedną zupełnie nową koncepcję rozwiązania systemowego, o którym nie wspomniał w opublikowanym w dniu uroczystości wywiadzie dla „Forum Akademickiego”: – W ubiegłych latach podejmowano kilkakrotnie tworzenie struktur umożliwiających najlepszym naukowcom realizację ambitnych programów badawczych. Ostatnimi takimi próbami są finansowane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej Międzynarodowe Agendy Badawcze i Centra Dioscuri pod patronatem Instytutu Towarzystwa Maxa Plancka, współfinansowane przez rządy polski i niemiecki. Bardzo dobre wyniki naukowe tych centrów i opinie wielu naukowców potwierdzają potrzebę istnienia i rozwoju takich struktur. Dotychczas jednak powstawały one na podstawie kilkuletnich grantów i przestawały istnieć, a w każdym razie niejasne było ich dalsze istnienie, po ich zakończeniu. Pracujemy nad stworzeniem rozwiązania systemowego, umożliwiającego długotrwałe funkcjonowanie tych centrów doskonałości naukowej. Oparte będą one na niezależności w doborze tematyki badawczej, odrębnym finansowaniu czy to ze środków krajowych, czy też unijnych, będą przyznawane na okres dłuższy niż cztery lata, chociaż oczywiście ich działalność będzie poddawana ewaluacji. Będziemy podejmować inicjatywę tworzenia nowych instytucji naukowych wzorowanych na tej jedynej jaskółce, jaką jest Międzynarodowy Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej. Tego typu międzynarodowych instytutów chcemy utworzyć w tej kadencji przynajmniej kilka – zapowiedział minister nauki.\n<div class=\"signature\">\n\nPiotr Kieraciński\n\n</div>\nFotorelacja na II stronie okładki.','Szukanie we wszystkim prawdy ','','publish','closed','closed','','szukanie-we-wszystkim-prawdy%e2%80%a9','','','2020-03-17 18:32:17','2020-03-17 17:32:17','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/szukanie-we-wszystkim-prawdy%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2214,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2196\" align=\"alignnone\" width=\"872\"]<img class=\"size-full wp-image-2196\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/z-rekordowym-zyskiem1-fa-03-2020.jpg\" alt=\"\" width=\"872\" height=\"762\" /> Fot. Andrzej Romański[/caption]\n\nTegoroczne Święto Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w dniu 19 lutego otworzyło obchody jego 75-lecia. Rektor UMK, prof. Andrzej Tretyn, który w tym roku kończy zarządzanie uniwersytetem, mówił o sukcesach uczelni, m.in. w konkursie Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza, ale także nowych inwestycjach, związanych z rozwojem uniwersytetu, w tym z uruchomieniem weterynarii i planami rozwoju nauk technicznych. Pochwalił się dobrą sytuacją finansową UMK: – Udało nam się nie tylko zlikwidować głęboki deficyt, grożący wręcz zapaścią finansową, ale corocznie podnosimy wartość nadwyżki – już dziś mogę poinformować, że rok finansowy 2019 zamknęliśmy rekordowym zyskiem na poziomie 45 mln złotych.\n\nPodczas uroczystości miał miejsce wykład prof. Tomaso Poggio, laureata nagrody naukowej „Ratio et Spes”, którą odebrał podczas Gali Nauki Polskiej (więcej na str. 8). Wręczono też szczególne wyróżnienia UMK – Convallaria Copernicana. Nazwę Konwalia Kopernikańska zaproponowała dr Cecylia Iwaniszewska. Patron uczelni na kilku portretach przedstawiany jest bowiem z konwalią w ręku. Statuetkę wykonała prof. Alicja Majewska z Zakładu Rzeźby UMK. W tym roku laureatem nagrody został prof. Józef Szudy. Przez niemal trzy dekady z wielkim zaangażowaniem i powodzeniem wyznaczał on kierunki rozwoju Instytutu Fizyki i Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UMK, jako dyrektor instytutu, a także przez dwie kadencje dziekan wydziału. Jednocześnie kierował Zakładem Spektroskopii Fazy Gazowej, potem Zakładem Fizyki Atomowej, Molekularnej i Optycznej. Prof. Szudy był jednym z głównych inicjatorów powstania Krajowego Laboratorium FAMO w Toruniu i w latach 2001–2010 zasiadał w Radzie Naukowej Laboratorium. Jest członkiem rzeczywistym PAN. Był członkiem Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego i Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów oraz szeregu towarzystw naukowych, w tym Polskiego Towarzystwa Fizycznego.\n\nPodczas tegorocznego Święta Uniwersytetu grono honorowych profesorów UMK powiększyło się o: Grzegorza Goździewicza z Wydziału Prawa i Administracji, Wiesława Kozaka z Wydziału Nauk Biologicznych i Weterynaryjnych oraz Andrzeja Nowickiego z Wydziału Matematyki i Informatyki. Tytuły te nadawane są profesorom o wybitnym dorobku naukowym, którzy w ostatnim roku akademickim odeszli na emeryturę.\n\n[caption id=\"attachment_2197\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2197\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/z-rekordowym-zyskiem2-fa-03-2020-1024x683.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"683\" /> Fot. Andrzej Romański[/caption]\n\nW czasie uroczystości tytuły Ambasadorów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu wręczono pięciu absolwentom, którzy osiągnęli znaczące sukcesy w nauce, kulturze, sztuce, polityce albo działalności gospodarczej, promując jednocześnie uniwersytet w swojej codziennej działalności. Dr Stanisław Haftka jest ekspertem w dziedzinie chemii i fizyki polimerów, specjalistą w dziedzinie reologii, analizy termicznej DMA i spektroskopii. Kieruje działem marketingu niemieckiej firmy BIO-FED Branch of Akro-Plastic z Kolonii. Jest członkiem grupy naukowej w dziedzinie polimerów koncernu Hoechst AG, pracuje nad rozwojem nowych katalizatorów metalocenowych. Dr Paweł Neumann zajmuje się analizą strategiczną ryzyka kontraktowego i modelowania procesów biznesowych. Jest konsultantem i doradcą prezesa Zarządu Toruńskich Zakładów Materiałów Opatrunkowych S.A., zawodowo związany jest także z firmą konsultingową KarStanS Sp. z o.o. Ta Binh jest wietnamskim prawnikiem, współtwórcą pierwszego Wietnamskiego Kodeksu Morskiego. Pracował w wietnamskim w Głównym Urzędzie Morskim, był dyrektorem Departamentu Prawniczego w Vinalines (Vietnamese Shipping Lines), a w końcu prezesem Dong Do Marine. Organizował spotkanie wietnamskich absolwentów UMK z przedstawicielami uniwersytetu. Pani Tran Thi Hien, Wietnamka mieszkająca we Francji, pracowała we francuskim Ministerstwie Sprawiedliwości. Jest sekretarzem naczelnym Stowarzyszenia FAAOD (Fond d’Alerte contre l’Agent Orange Dioxine), które wspiera ofiary amerykańskich nalotów z użyciem chemikaliów (substancji Agent Orange Dioxin) podczas wojny w Wietnamie w latach 1965-75. Janusz Żółtowski jest toruńskim samorządowcem, działaczem społecznym i gospodarczym. Obecnie pełni funkcję dyrektora TV Toruń.\n<div class=\"signature\">\n\nPK\n\n</div>','Z rekordowym zyskiem ','','publish','closed','closed','','z-rekordowym-zyskiem%e2%80%a9','','','2020-03-17 18:32:32','2020-03-17 17:32:32','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/z-rekordowym-zyskiem%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2215,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','Absolwenci Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego oraz Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie okazali się najlepsi w poszczególnych kategoriach podczas wiosennej sesji Lekarskiego Egzaminu Końcowego.\n\nPrzystąpiło do niego 3689 osób. Uzyskały średnio 131,5 pkt. Najlepszy rezultat to 175 punktów (Warszawski Uniwersytet Medyczny), a najgorszy – 28 punktów (Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu). Wynik poniżej 56% osiągnęło 540 zdających (14,6%), co oznacza, że jeśli nadal myślą o karierze lekarza, będą musieli powtórzyć egzamin. Maksymalna liczba możliwych do zdobycia punktów wyniosła 197, ponieważ trzy zadania zostały unieważnione przez zespół rozpatrujący zastrzeżenia.\n\nPo raz pierwszy LEK zdawały 392 osoby, z czego 252 (64,3%) z pozytywnym skutkiem. W tym gronie najlepszy średni wynik uzyskali absolwenci UWM (132,67 pkt.). Za nimi uplasowali się absolwenci Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego (130,55 pkt.) i Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu (128,17 pkt.). Warto dodać, że wielkopolska uczelnia jako jedyna znalazła się w trójce najlepszych także w dwóch pozostałych kategoriach: lekarzy, którzy ukończyli studia w ostatnich dwóch latach oraz ponad dwa lata temu: w obydwu zajęła 2. miejsce.\n\nLider wśród debiutantów w ubiegłorocznej sesji wiosennej – Collegium Medicum UMK im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy – zanotował tym razem spadek aż na 8. miejsce (122,89 pkt.). Ze 169 absolwentów uczelni zagranicznych egzamin zdało 102. Ich średni wynik to 113,30 pkt. Jeszcze gorzej wypadli absolwenci studiów anglojęzycznych na polskich uczelniach medycznych (93,06 pkt.), z których o sukcesie może mówić jedynie siedmiu na 32 zdających.\n\nDo LEK przystąpiło 3141 osób, które studia ukończyły w ciągu ostatnich 2 lat. Zdało 2855 (prawie 91%). Tutaj, podobnie jak przed rokiem, na czele są absolwenci CM UJ (143,61 pkt.). Na kolejnych miejscach są: UMP (141,51 pkt.) i WUM (140,29 pkt.). Najsłabszy wynik uzyskali absolwenci Śląskiego Uniwersytetu Medycznego (133,22 pkt.) oraz CM UMK w Bydgoszczy (132,99 pkt.). Tradycyjnie już powodów do dumy nie mają też absolwenci uczelni zagranicznych (średnio 113,96 pkt., zdało 55 z 95 osób) i studiów anglojęzycznych (średnia 103,34 pkt., zaliczyło 27 z 70 osób).\n\nWśród lekarzy, którzy ukończyli studia ponad 2 lata temu (546 przystępujących, zdało 54%), najlepsi okazali się absolwenci: GUMed (122,20 pkt.) przed UMP (121,64 pkt.) i CM UJ (117,17 pkt.). Najsłabszy wynik osiągnęli absolwenci anglojęzyczni (97,42 pkt.), z których zdał ledwie co trzeci.\n\nW wiosennej sesji Lekarsko-Dentystycznego Egzaminu Końcowego równych sobie nie mieli absolwenci GUMed, którzy zajęli pierwsze miejsce we wszystkich trzech kategoriach, uzyskując w każdej najwyższą średnią liczbę punktów. Najwięcej punktów (161 na 198 możliwych do zdobycia) uzyskali absolwenci Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Do egzaminu przystąpiło w całym kraju 796 osób, a średni wynik to 111,6 pkt. Poniżej wymaganego progu (56% punktów) znalazło się aż 344 zdających, co oznacza, że będą musieli ponownie przystąpić do sprawdzianu swojej wiedzy.\n<div class=\"signature\">\n\nMK\n\n</div>','Lekarze zdawali na wiosnę ','','publish','closed','closed','','lekarze-zdawali-na-wiosne%e2%80%a9','','','2020-03-17 18:32:44','2020-03-17 17:32:44','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/lekarze-zdawali-na-wiosne%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2216,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego po raz dwunasty z rzędu osiągnęli najlepsze wyniki podczas egzaminów na aplikacje prawnicze.\n\nMinisterstwo Sprawiedliwości organizuje egzaminy wstępne na aplikacje: adwokacką, radcowską i notarialną od 2006, a na komorniczą od 2008 roku. Przez ten okres do egzaminów przystąpiło 136,1 tys. osób, a z nich pomyślnie udało się przebrnąć blisko 63 tys. Oznacza to zdawalność na poziomie 46%.\n\nW ubiegłym roku do testu podeszło 6535 osób, tj. o ponad 400 mniej niż rok wcześniej. To najgorszy wynik od 14 lat. Kandydaci reprezentowali 51 uczelni, w tym 19 publicznych, 25 niepublicznych i 7 zagranicznych (Europa Universität Viadrina, Faculté de Droit et Science Politique Université Nice Sophia Antipolis, Uniwersytet Leiden, Uniwersytet Państwowy w Woroneżu, Uniwersytet w Birmingham, University of Westminster, University of Glasgow).\n\nSpośród ubiegłorocznych absolwentów najwięcej przedstawicieli miały: Uniwersytet Warszawski (630), Uniwersytet Jagielloński (429) i Uniwersytet im. Adama Mickiewicza (414). Uwzględniając konkretne aplikacje, liderami były: UW (adwokacka), UAM (radcowska), Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (notarialna) i Uniwersytet Wrocławski (komornicza). Egzaminy zdało 3570 osób, czyli 54,6% ogółu kandydatów. W trzech z czterech egzaminów odsetek zdających z powodzeniem był podobny. Do egzaminu na aplikację adwokacką przystąpiły 2384 osoby, z których zdało 1313 (55,1%). O aplikację radcowską starało się 3428 absolwentów, a zdało 1897 z nich (55,3%). Notarialną ścieżkę kariery obrało 576 osób, ale pierwszy etap pomyślnie zaliczyło 317 (55%). Zdecydowanie najgorszy wynik zanotowano wśród przyszłych komorników. Na egzamin stawiło się 147 osób, lecz zdała go niespełna co trzecia.\n\nNajlepiej wypadli absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego, spośród których egzamin zdało 75,52% kandydatów. Od dwunastu lat dzierżą oni palmę pierwszeństwa. Drugie miejsce, podobnie jak przed rokiem, zajęli absolwenci Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (68,36%). Na podium, kosztem Uniwersytetu Gdańskiego (spadek aż na 9. miejsce – 56,79%), wskoczyli absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego (66,03%). W pierwszej dziesiątce znalazły się ponadto: Uniwersytet Łódzki (64,34%), Uniwersytet Szczeciński (62,22%), Uniwersytet Śląski (59,05%), Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego (57,06%), Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (56,97%) i Uniwersytet Wrocławski (52,01%). Wśród absolwentów z 2019 roku czołówka podobna: UJ (83,4%) przed UW (77,3%) i UAM (74,2%).\n\nWydział Prawa i Administracji poznańskiej uczelni, jako jedyny z tego grona, posiada kategorię A+. Ocena działalności naukowej i badawczo-rozwojowej tych jednostek pokazuje pewną prawidłowość: w czołowej dziesiątce są wydziały z dwoma najwyższymi kategoriami. Za wyjątkiem USz i UKSW (oba z kategoriami B), których absolwenci nie dość, że znaleźli się wśród najlepiej zdających, to zdołały wyprzedzić kilka bardziej prestiżowych, jeśli chodzi o ocenę, uczelni.\n\nDo egzaminów przystąpiło 4216 kobiet, co stanowi 64,5% wszystkich zdających. Wynik pozytywny uzyskało 2279 z nich, zdawalność w tej grupie wyniosła 54,1%. Wśród wszystkich zdających 125 osób wskazało, że przystępuje do egzaminu po raz 5 lub więcej (w tym 3 osoby po raz 11 i 2 osoby po raz 10).\n<div class=\"signature\">\n\nMK\n\n</div>','W Krakowie znają się na prawie ','','publish','closed','closed','','w-krakowie-znaja-sie-na-prawie%e2%80%a9','','','2020-03-17 18:32:54','2020-03-17 17:32:54','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/w-krakowie-znaja-sie-na-prawie%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2217,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2188\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2188\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/studenccy-innowatorzy-fa-03-2020-1024x683.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"683\" /> Fot. PŚk[/caption]\n\nStudenci Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy oraz politechnik: Śląskiej, Świętokrzyskiej i Lubelskiej zdobyli główne nagrody w X konkursie „Student-Wynalazca”.\n\nW tym roku wpłynęła rekordowa liczba 144 rozwiązań z 26 uczelni z całej Polski. Uznanie jury zdobył m.in. skonstruowany przez Łukasza Kwaśnego i Karolę Fatygę, doktorantów PL (na fot. ze współtwórcami rozwiązania: dr. inż. Dariuszem Zielińskim oraz mgr. inż. Bartłomiejem Stefańczakiem), transformator z magazynem bezwładnościowym i sposób jego sterowania. Rozwiązanie jest przełomowe, ponieważ może zastąpić klasyczny transformator energetyczny SN/nN wykorzystywany do zasilania domów jednorodzinnych, fabryk i wszystkich placówek wymagających dostarczenia energii elektrycznej. W skali kraju to ponad sto tysięcy urządzeń. Wprowadzenie nowego transformatora umożliwi gromadzenie energii przy zachowaniu wszystkich funkcjonalności klasycznych urządzeń tego typu.\n\nNagrodzono także cykl 45 wynalazków dotyczących wytwarzania bioaktywnych związków flawonoidowych w wyniku biotransformacji autorstwa Mateusza Łużnego, Ewy Kozłowskiej i Moniki Dymarskiej z UPWr. Mogą one zostać zastosowane jako substancje czynne leków lub składniki produktów spożywczych (suplementów diety). Posiadają m.in. właściwości antyoksydacyjne, przeciwnowotworowe, antydiabetyczne, antybakteryjne, przeciwgrzybicze czy przeciwwirusowe. Charakteryzują się słodkim smakiem, dlatego istnieje możliwość wytworzenia z nich niskokalorycznych słodzików o smaku odpowiadającym sacharozie, ale posiadających jednocześnie właściwości prozdrowotne.\n\nLaureatką została również Paulina Kostrzewa-Demczuk z PŚk za zastosowanie polietylenoglikolu jako dodatku w wyrobach z masy silikatowej. Wynalazek ten przyczyni się do podniesienia standardu oraz parametrów użytkowych mieszkań i domów wykonanych z bloczków i cegieł wapienno-piaskowych z dodatkiem polietylenoglikolu. Kolejny nagrodzony – Adam Świerczyński z PŚ – jest autorem urządzenia do optymalizacji procesu spalania paliw stałych w rusztowych kotłach energetycznych. Zapewnia ono eliminację niekontrolowanych i niepożądanych przedmuchów powietrza niebiorącego udziału w procesie efektywnego spalania, pozwala efektywnie spalać gorsze (wilgotniejsze), a tym samym tańsze paliwa, zwiększa sprawność cieplną procesu spalania, a także przyczynia się do ograniczenia emisji tlenków azotu. Doceniono również rozwiązanie Marty Gackowskiej, Sandry Śmigiel i Natalii Jerks z UTP, które opracowały system komunikacji roju dronów mający na celu unikanie kolizji, np. w trakcie pokazów świetlnych typu light show, misji poszukiwawczo-ratunkowych czy działań jednostek wojskowych.\n\nW nagrodę wszyscy pojadą do Genewy, by zaprezentować swoje pomysły na Międzynarodowej Wystawie Wynalazków, gdzie zwycięzcy konkursu „Student-Wynalazca” zdobyli dotąd 16 złotych, 17 srebrnych i 7 brązowych medali.\n\nOprócz nagród głównych przyznano także sześć wyróżnień i dziewięć nagród specjalnych. W dotychczasowych 10 konkursach zgłoszono 791 rozwiązań, będących efektem prac badawczo-rozwojowych 1748 twórców.\n\nKonkurs pod patronatem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego zorganizowała Politechnika Świętokrzyska.\n<div class=\"signature\">\n\nMK\n\n</div>','Studenccy innowatorzy ','','publish','closed','closed','','studenccy-innowatorzy%e2%80%a9','','','2020-03-17 18:33:06','2020-03-17 17:33:06','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/studenccy-innowatorzy%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2218,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2145\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2145\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/drewno-w-architekturze-fa-03-2020-1024x768.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"768\" /> Fot. Włodzimierz Witkowski[/caption]\n\nKonferencje naukowe dotyczące architektury i budownictwa drewnianego nie należą do częstych wydarzeń w ostatnich latach w Polsce. Końcówka roku 2019 i początek obecnego obfitowały jednak w kilka tego typu spotkań, co cieszy nie tylko wielbicieli starego drewna.\n\nW ostatnich dniach stycznia w Krakowie odbyła się II Międzynarodowa konferencja naukowa <em>Drewno w architekturze – Wood in Architecture</em>, zorganizowana przez Sekcję Architektury Drewnianej Komitetu Architektury i Urbanistyki Polskiej Akademii Nauk Oddział w Krakowie przy współudziale Katedry Kształtowania Środowiska Mieszkaniowego Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej, Małopolskiej Okręgowej Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej oraz Zakładu Budowlano-Konserwatorskiego „Arkady” w Jarosławiu. Spiritus movens wydarzenia był dr hab. inż. arch. Jan Kurek, emerytowany prof. PK, niestrudzony badacz i propagator drewnianego dziedzictwa kulturowego.\n\nTa z pozoru niszowa problematyka nie tylko ma wciąż nowych adeptów i wiernych badaczy, ale zaskakując organizatorów zgromadziła liczną publiczność. W trakcie wielu prezentacji okazało się, że potrafi także wywoływać bardzo silne pozytywne emocje i gorące dyskusje.\n\nKonferencję rozpoczął o. Lucjan Bartkowiak CR, który w wystąpieniu <em>Materia jako nośnik ducha</em> zwrócił uwagę zebranych, aby zarówno przy projektowaniu i budowaniu, jak też przy interpretacji dzieł czasów minionych nie pomijać istotności sfery duchowej, jaka towarzyszyła i towarzyszy zawsze procesowi tworzenia architektury.\n\nDuża grupa wystąpień dotyczyła historycznej drewnianej architektury w obszarze Karpat i – szerzej – Europy Środkowo-Wschodniej. Najwięcej miejsca poświęcono zabytkowej architekturze sakralnej z kręgu wschodniego chrześcijaństwa. Tematykę tę poruszali: Bogusław Buliński, Wasyl Słobodian, Paweł Sygowski, Włodzimierz Witkowski, Eugeniusz Zawałeń i Andrzej Żygadło.\n\nTematyki górskiej (lecz związanej z architekturą świecką) dotyczył wykład Agaty Nowakowskiej-Wolak odnoszący się do zabudowy Zakopanego i Podhala oraz szeregu negatywnych zjawisk, jakie ją dotykają. Inna praca „górska” – Barbary Gmińskiej-Nowak – traktowała o drewnie w architekturze odległego Nepalu.\n\nNa temat tradycyjnej architektury mieszkalnej na terenach wiejskich opowiadali Mojgan Aghaeimeybodi i Erfan Amiriazar z Teheranu (wystąpienie dotyczyło rejonu Kapar w Iranie) oraz Bernadeta Schäfer (wykład odnosił się do wsi w dolinie Kamiennej). Drugim „azjatyckim” akcentem była prelekcja Konstancji Kusiak traktująca o tradycyjnej architekturze drewnianej w Japonii.\n\nBardzo ciekawy tekst na temat degradacji zabytkowej architektury drewnianej, ilustrowany świetnymi przykładami dotyczącymi obiektów mieszkalnych o konstrukcji ryglowej, wygłosił Tomasz Cykalewicz.\n\nOksana Pekarchuk poruszyła kwestie drewnianego detalu i drobnych budowli z drewna w historycznym Lwowie, a Mariia Nikolaeva przeniosła słuchaczy do Petersburga na Wyspę Wasilewską.\n\nNiezwykle interesujące było wystąpienie Anastasii Christopoulou, reprezentującej zespół badaczy, do którego oprócz niej należą Tomasz Ważny, Barbara Gmińska-Nowak oraz Jennifer Moody, a które traktowało o badaniach dendrochronologicznych drewna w budowlach z okresu otomańskiego i weneckiego w Grecji.\n\nSabrina Zuccala zaprezentowała wykorzystanie nanotechnologii do ochrony i zabezpieczania powierzchni drewna.\n\nOgromne poruszenie wywołała świetnie przygotowana prezentacja Dominika Mączyńskiego na wciąż „gorący” temat ubiegłorocznego pożaru dachu katedry Notre Dame w Paryżu, wcześniejszych zabezpieczeń więźby (którą autor znał z autopsji) oraz badań naukowych, jakie przeprowadzono po pożarze.\n\nNie zabrakło niestety akcentów smutnych. Prof. Jan Kurek wspominał zmarłego badacza drewnianej architektury Angusa Fowlera, a Katarzyna Tur-Marciszuk swojego męża, Ireneusza Marciszuka, znakomitego fotografika, dla którego „historyczne drewno” stanowiło nieustanny przedmiot artystycznych inspiracji. Obaj zmarli byli postaciami znanymi większości zebranych, w tym także jako uczestnicy I Konferencji Drewno w architekturze w 2016 r.\n\nCo ostatnio rzadkie, już w dniu rozpoczęcia konferencji zainteresowani od razu mogli zapoznać się ze starannie przygotowaną na tę okazję, bogato ilustrowaną monografią pod tym samym co konferencja tytułem, pod redakcją naukową Jana Kurka, wydaną przez Katedrę Kształtowania Środowiska Mieszkaniowego Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej.\n<div class=\"signature\">\n\nWłodzimierz Witkowski\n\n</div>','Drewno w architekturze ','','publish','closed','closed','','drewno-w-architekturze%e2%80%a9','','','2020-03-17 18:34:26','2020-03-17 17:34:26','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/drewno-w-architekturze%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2219,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','<img class=\"size-full wp-image-2165\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/motoszybowiec-na-wodor2-fa-03-2020.jpg\" alt=\"\" width=\"532\" height=\"945\" />\n\nW Politechnice Rzeszowskiej zbudowano pierwszy w Polsce lekki statek powietrzny napędzany przez hybrydowy zespół napędowy wykorzystujący ogniwa paliwowe zasilane wodorem. Zawiązane 5 lat temu konsorcjum uczelniano-przemysłowe, w skład którego wchodzą: Politechnika Rzeszowska, Politechnika Warszawska, Akademia Górniczo-Hutnicza oraz partner przemysłowy Zakład Szybowcowy Henryk Mynarski z Jeżowa, zakończyło projekt finansowany przez NCBR pt. „Napęd hybrydowy wykorzystujący ogniwa paliwowe lekkiego statku powietrznego”. Używany dla projektu akronim AOS H2, zawiera w sobie nazwę platformy latającej (która jest następcą znanego już motoszybowca elektrycznego AOS 71) oraz symbol cząsteczki wodoru, który stanowi podstawowy gaz zasilający ogniwo paliwowe napędu. Liderem projektu jest Politechnika Rzeszowska, a kierownikiem prof. inż. Marek Orkisz, kierownik Katedry Samolotów i Silników Lotniczych PRz.\n\nPodstawą do wniosku o finansowanie prac były wyniki dwóch zrealizowanych wcześniej projektów. Jeden (realizowany we współpracy z PW) dotyczył budowy motoszybowca elektrycznego AOS 71, a drugi (realizowany we współpracy z IEn Oddział Ceramiki Cerel w Boguchwale) umożliwił wykorzystanie ogniw paliwowych do napędu małego bezpilotowego statku powietrznego. Zespół z PRz posiadał zatem sprawdzoną platformę latającą motoszybowca oraz wiedzę zdobytą w trakcie prac nad małym napędem wykorzystującym wodór.\n\nIdea projektu sprowadzała się do zbudowania innowacyjnego źródła zasilania silnika elektrycznego w postaci baterii elektrochemicznej oraz równolegle generatora paliwowego zasilanego wodorem. Taki elektryczny hybrydowy zespół zasilający silnik elektryczny został zabudowany na motoszybowcu. Składa się on z generatora paliwowego o mocy 10kW oraz z baterii elektrochemicznej o mocy 30 kW. Sumaryczna moc 40 kW dostarczona do śmigła pozwala na samodzielny krótki start motoszybowca z pasa startowego. Moc generatora paliwowego wystarcza na swobodny przelot poziomy w czasie 20-25 min.\n\nGenerator energii elektrycznej z ogniwami paliwowymi do zasilania układu napędowego motoszybowca zaprojektował i zbudował zespół pod kierunkiem prof. Magdaleny Dudek z Wydziału Energetyki i Paliw AGH. Wytworzony generator o mocy 10 kW przepracował ponad 7 tys. godzin badań. Potwierdziły one nie tylko jego funkcjonalność i użyteczność, ale przede wszystkim bezpieczeństwo pracy.\n\nZ kolei zespół z MEiL Politechniki Warszawskiej pod kierunkiem prof. Piotra Czarnockiego zaprojektował platformę latającą. Głównym konstruktorem płatowca AOS H2 jest mgr inż. Wojciech Frączek (również konstruktor poprzednika AOS 71). Pracownicy Zakładu Napędu Elektrycznego PW pod kierunkiem prof. inż. Grzegorza Iwańskiego zaprojektowali i wykonali unikatowe przekształtniki układu sterowania napędem i zadbali o integrację energetyczną wszystkich podzespołów napędu.\n\nW Zakładzie Szybowcowym Henryka Mynarskiego w Jeżowie powstała kompozytowa wersja płatowca motoszybowca AOS H2.\n\nW Katedrze Samolotów i Silników Lotniczych PRz zintegrowano elektryczny silnik i hybrydowy zespół zasilający z płatowcem AOS H2. Tutaj też pod kierunkiem dr. inż. Łukasza Święcha przeprowadzono wymagane przepisami lotniczymi próby statyczne konstrukcji. W laboratoriom KSiSL PRz prowadzono, przy współudziale zespołów z AGH i PW, próby funkcjonalne zespołu napędowego, testowano system ładowania instalacji wodorowej, sprawdzając nieustannie jej szczelność. Za całość prac i koordynację współpracy odpowiadał pomysłodawca projektu dr inż. Piotr Wygonik.\n\n[caption id=\"attachment_2166\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2166\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/motoszybowiec-na-wodor-fa-03-2020-1024x680.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"680\" /> AOS H2 w trakcie próby na pasie startowym OKL PRz,<br />Fot.: KSiSL Politechniki Rzeszowskiej[/caption]\n\nW trakcie prac rozwiązano szereg problemów konstrukcyjnych. Zasobniki na wodór – dwie kompozytowe butle o pojemności łącznej 24 dm3, umieszczone symetrycznie po obu stronach kadłuba za kabiną pilota – wykonała polska firma. Umożliwiają one tankowanie wodoru pod ciśnieniem 200 bar, a przy wykorzystaniu dodatkowych urządzeń wspomagających nawet do 300 bar. Im większe ciśnienie w butlach, tym większy zasięg lotu. Instalacja wodorowa na pokładzie (pomiędzy butlami a ogniwem paliwowym) stanowiła wyzwanie w zakresie szczelności, minimalizacji masy i kontroli szczelności w trakcie pracy napędu (drgania, warunki atmosferyczne: deszcz, wilgoć). Konieczne było znalezienie sposobu odprowadzenia wody z płatowca w trakcie lotu jako wyniku reakcji chemicznej zachodzącej w ogniwie, rozwiązanie problemu doprowadzenia powietrza do ogniwa w celu dostarczenia z jednej strony tlenu do reakcji, a z drugiej chłodzenia ogniwa. Elektrycy musieli rozwiązać problem zjawiska towarzyszącemu pracy ogniwa tzw. purge, które na krótki czasu obniża moc generowaną przez ogniwo. Pakiet baterii również wytworzyła polska firma, spełniając cały szereg rygorystycznych wymagań. W trakcie integracji na płatowcu wystąpiły problemy niekompatybilności elektromagnetycznej, które przez wiele tygodni zajmowały zespół badawczy.\n\nMotoszybowiec został dostarczony na lotnisko OKL Politechniki Rzeszowskiej. Pierwsza próba kołowania po pasie startowym miała na celu zapoznanie się pilota–operatora z zachowaniem statku powietrznego w warunkach rzeczywistych. Następne próby dotyczyły sprawdzenia (poprzez rejestrację parametrów pracy) osiągów energetycznych zespołu napędowego w warunkach ruchu na pasie. Ostatnia próba miała na celu sprawdzenie własności aerodynamicznych i zachowanie się motoszybowca w fazie rozbiegu i przygotowania do oderwania. Wszystkie próby wykazały poprawność działania układu napędowego, motoszybowca, urządzeń pokładowych. Dalszych badań w locie nie wolno było prowadzić ze względu na brak przepisów, które umożliwiają wykonanie lotu statku powietrznego zasilanego wodorem.\n\nZbudowano funkcjonalny, innowacyjny, ekologiczny napęd, zintegrowano go z motoszybowcem tworząc gotowy do dalszych prac demonstrator technologii. Wytworzono funkcjonalny zespół napędowy. Dalsze prace będą kontynuowane aż do pełnego lotu. Konstruktorzy będą dążyli do obniżenia poziomu złożoności konstrukcji i zwiększenia podatności eksploatacyjnej statku.\n\nW projekcie o wartości ponad 7 mln zł (w tym 5,4 mln zł grantu z NCBR) uczestniczyło około 30 osób.\n<div class=\"signature\">\n\nPiotr Wygonik\n\n</div>','Motoszybowiec na wodór ','','publish','closed','closed','','motoszybowiec-na-wodor%e2%80%a9','','','2020-03-17 18:34:35','2020-03-17 17:34:35','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/motoszybowiec-na-wodor%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2220,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2153\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2153\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/jak-alternatywnie-oczyscic-scieki-fa-02-2020-1024x430.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"430\" /> Rys. RDLS[/caption]\n\nTradycyjne oczyszczalnie ścieków nie zawsze są najlepszym wyjściem. Generują wysokie koszty inwestycyjne, ale również te związane z utrzymaniem i konserwacją instalacji. Naukowcy z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego opracowali ekonomiczną i ekologiczną alternatywę dla gospodarki ściekowej na terenach wiejskich. To pasywny system oczyszczania ścieków typu Constructed Wetlands.\n\n– W porównaniu do nich systemy pasywne charakteryzuje prosta obsługa, odporność na nierównomierny dopływ ścieków i konkurencyjne koszty wynikające z braku konieczności mieszania, napowietrzania czy ogrzewania. Są przy tym opłacalne nawet dla mniejszych przepływów i nie pozostawiają osadów wtórnych – tłumaczy prof. Łukasz Drewniak z Wydziału Biologii UW, dodając do tego jeszcze ich uniwersalność (oczyszczają ścieki różnego rodzaju) oraz efektywność ekonomiczną (są opłacalne już dla 100 mieszkańców).\n\nProponowane przez naukowców z UW rozwiązanie naśladuje warunki hydrauliczne i siedliskowe naturalnych ekosystemów bagiennych. W takim gruntowo-roślinnym systemie zachodzi biologiczny proces oczyszczania z udziałem różnorodnych mikroorganizmów, zasiedlonych w rozwiniętym systemie korzeni i kłączy roślin wodnych i wodolubnych. Ogromną rolę do odegrania w systemach pasywnych mają właśnie mikroorganizmy: degradują i asymilują związki węgla, zatrzymują związki fosforu i metale ciężkie, odpowiadają za asymilację i ulatnianie związków azotu oraz wytrącanie związków siarki. To rozwiązanie naturalne i ekologiczne, w którym nie stosuje się chemii. Zużywa się także o wiele mniej energii, w porównaniu do tradycyjnych oczyszczalni.\n\nDzięki temu, że na elementach tworzących system osadza się biofilm, system pasywny jest w stanie obsługiwać różną ilość ścieków. Przykładowo w miejscowościach turystycznych, w których liczba mieszkańców przez większą część roku nie przekracza 250, za to w sezonie zwiększa się kilkakrotnie, oczyszczalnie biologiczno-mechaniczne nie radzą sobie dobrze z tym problemem, generując znaczne koszty. Okresowo mniejsza ilość ścieków w systemie pasywnym nie jest problemem, ponieważ bakterie odpowiednio dostosują się do panujących aktualnie warunków. Przy tym ścieki nie są tłoczone wiele kilometrów do oczyszczalni, a następnie odprowadzane do rzeki, by bardzo szybko opuścić lokalny ekosystem. Wraz z pobieraną wodą zostają na miejscu. System trzyma wodę, która może swobodnie odparować i pozostać na danym terenie. To ważne, zwłaszcza na obszarach zagrożonych suszą.\n\n– W naturalny sposób odzwierciedlamy system bagienny. Żyjące w nim organizmy dostosowują się do zmieniających się warunków: ilości materii do przetworzenia czy temperatury. W odróżnieniu od tradycyjnych systemów, gdzie trzeba precyzyjnie kontrolować warunki, odpowiednio napowietrzać czy utrzymywać stężenie pierwiastków, poprawnie uruchomiony system pasywny skutecznie działa przez lata bez większej ingerencji człowieka – dodaje prof. Drewniak.\n<div class=\"signature\">\n\nBPUW\n\n</div>','Jak alternatywnie oczyścić ścieki? ','','publish','closed','closed','','jak-alternatywnie-oczyscic-scieki%e2%80%a9','','','2020-03-17 18:34:45','2020-03-17 17:34:45','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/jak-alternatywnie-oczyscic-scieki%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2221,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','Czy wyższe wykształcenie oznacza wyższe wynagrodzenie? Ile zarabiały osoby z wykształceniem podstawowym w 2019 roku, a ile absolwenci uczelni? Odpowiedź na te i inne pytania znajdują się w poniższym artykule, który przedstawia dane z Ogólnopolskiego Badania Wynagrodzeń na temat zarobków osób z różnym wykształceniem w 2019 roku. Badanie to jest prowadzone od 2004 roku przez specjalizującą się w badaniach i doradztwie HR krakowską firmę Sedlak&amp;Sedlak.\n\nW 2019 roku najwięcej zarabiały osoby z wykształceniem wyższym magisterskim inżynierskim. Mediana ich zarobków była o 1100 zł wyższa od osób z wykształceniem wyższym magisterskim i wyniosła 6300 zł. Najniższe zarobki odnotowano wśród osób z wykształceniem podstawowym i gimnazjalnym. Mediany wynagrodzeń tych osób były niemal o połowę niższe i wyniosły odpowiednio 3.250 zł i 3.234 zł.\n\nTabela 1. Miesięczne wynagrodzenia całkowite osób z różnym wykształceniem w Polsce w 2019 roku (brutto w PLN)\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<th>wykształcenie</th>\n<th>próba</th>\n<th>25% zarabia mniej</th>\n<th>mediana</th>\n<th>25% zarabia więcej</th>\n</tr>\n<tr>\n<td>podstawowe</td>\n<td>269</td>\n<td>2.600</td>\n<td>3.250</td>\n<td>4.300</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>gimnazjalne</td>\n<td>551</td>\n<td>2.700</td>\n<td>3.234</td>\n<td>4.200</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>zasadnicze zawodowe</td>\n<td>4.006</td>\n<td>2.900</td>\n<td>3.648</td>\n<td>4.625</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>średnie lub pomaturalne</td>\n<td>26.211</td>\n<td>3.080</td>\n<td>3.924</td>\n<td>5.071</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>policealne</td>\n<td>4.346</td>\n<td>2.919</td>\n<td>3.700</td>\n<td>4.938</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>wyższe zawodowe</td>\n<td>21.290</td>\n<td>3.600</td>\n<td>4.795</td>\n<td>6.650</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>wyższe magisterskie</td>\n<td>39.855</td>\n<td>3.820</td>\n<td>5.200</td>\n<td>7.641</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>wyższe magisterskie inżynierskie</td>\n<td>21.696</td>\n<td>4.500</td>\n<td>6.300</td>\n<td>9.200</td>\n</tr>\n</tbody>\n</table>\nŹródło: Ogólnopolskie Badanie Wynagrodzeń przeprowadzone przez Sedlak &amp; Sedlak w 2019 roku\n<h3>Wynagrodzenia osób po studiach licencjackich/inżynierskich</h3>\nWynagrodzenia osób z wykształceniem wyższym zależy od ukończonego kierunku studiów. Szczegółowe dane pokazują, że najwięcej zarabiali absolwenci informatyki (6.100 zł), elektroniki i automatyki (5.900 zł). Najmniej zarabiali absolwenci kierunków sport i rehabilitacja (3.642 zł) i nauk pedagogicznych (3.493 zł).\n\nTabela 2. Miesięczne wynagrodzenia całkowite osób po wybranych kierunkach studiów licencjackich/inżynierskich (brutto w PLN)\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<th>wykształcenie</th>\n<th>próba</th>\n<th>25% zarabia mniej</th>\n<th>mediana</th>\n<th>25% zarabia więcej</th>\n</tr>\n<tr>\n<td>informatyka</td>\n<td>3.232</td>\n<td>4.497</td>\n<td>6.100</td>\n<td>8.880</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>elektronika i automatyka</td>\n<td>964</td>\n<td>4.560</td>\n<td>5.900</td>\n<td>7.900</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>mechanika i metalurgia</td>\n<td>1.294</td>\n<td>4.229</td>\n<td>5.355</td>\n<td>7.200</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>elektryka i energetyka</td>\n<td>616</td>\n<td>4.050</td>\n<td>5.100</td>\n<td>7.400</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>filologie obce</td>\n<td>622</td>\n<td>3.600</td>\n<td>4.914</td>\n<td>6.500</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>sport, rehabilitacja</td>\n<td>148</td>\n<td>2.778</td>\n<td>3.642</td>\n<td>4.525</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>pedagogiczne</td>\n<td>693</td>\n<td>3.042</td>\n<td>3.493</td>\n<td>4.500</td>\n</tr>\n</tbody>\n</table>\nŹródło: Ogólnopolskie Badanie Wynagrodzeń przeprowadzone przez Sedlak &amp; Sedlak w 2019 roku\n\n[caption id=\"attachment_2262\" align=\"alignnone\" width=\"1727\"]<img class=\"size-full wp-image-2262\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/w1-1.jpg\" alt=\"\" width=\"1727\" height=\"1249\" /> Wykres 1. Porównanie median zarobków osób z różnym wykształceniem zatrudnionych w firmach z różnym kapitałem (brutto w PLN)<br />Źródło: Ogólnopolskie Badanie Wynagrodzeń przeprowadzone przez Sedlak &amp; Sedlak w 2019 roku[/caption]\n<h3>Wynagrodzenia osób po studiach magisterskich</h3>\nWynagrodzenia osób po ukończonym II stopniu studiów znacząco rosły. Ponownie najwyżej zarabiali specjaliści z dziedziny informatyki (8.798 zł). Ich wynagrodzenia po obronie tytułu magistra rosły średnio o 44% w stosunku do płac absolwentów studiów I stopnia tego samego kierunku. Pensje po elektronice i automatyce rosły przeciętnie o około 36%. W pozostałych, mniej specjalistycznych kierunkach wzrost wynagrodzeń nie był tak wysoki. Przykładowo różnica mediany wynagrodzeń pomiędzy I a II stopniem studiów pedagogicznych to 9%.\n\nTabela 3. Wynagrodzenia osób z tytułem magistra/magistra inżyniera (brutto w PLN) po wybranych kierunkach studiów\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<th>kierunek studiów</th>\n<th>próba</th>\n<th>25% zarabia mniej</th>\n<th>mediana</th>\n<th>25% zarabia więcej</th>\n</tr>\n<tr>\n<td>informatyka</td>\n<td>2.846</td>\n<td>6.000</td>\n<td>8.798</td>\n<td>12.600</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>elektronika i automatyka</td>\n<td>2.016</td>\n<td>6.000</td>\n<td>8.000</td>\n<td>11.680</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>elektryka i energetyka</td>\n<td>1.574</td>\n<td>5.000</td>\n<td>6.504</td>\n<td>9.000</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>mechanika i metalurgia</td>\n<td>2.964</td>\n<td>5.000</td>\n<td>6.495</td>\n<td>9.000</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>filologie obce</td>\n<td>1.624</td>\n<td>4.210</td>\n<td>5.500</td>\n<td>7.306</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>pedagogiczne</td>\n<td>2.218</td>\n<td>3.056</td>\n<td>3.817</td>\n<td>5.094</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>sport, rehabilitacja</td>\n<td>389</td>\n<td>2.890</td>\n<td>3.500</td>\n<td>7.224</td>\n</tr>\n</tbody>\n</table>\nŹródło: Ogólnopolskie Badanie Wynagrodzeń przeprowadzone przez Sedlak &amp; Sedlak w 2019 roku\n\n[caption id=\"attachment_2263\" align=\"alignnone\" width=\"1726\"]<img class=\"size-full wp-image-2263\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/w2-1.jpg\" alt=\"\" width=\"1726\" height=\"1172\" /> Wykres 2. Mediana miesięcznych zarobków osób z różnym wykształceniem i stażem (brutto w PLN)<br />Źródło: Ogólnopolskie Badanie Wynagrodzeń przeprowadzone przez Sedlak &amp; Sedlak w 2019 roku[/caption]\n<h3>Wynagrodzenia w firmach z polskim  i zagranicznym kapitałem</h3>\nWynagrodzenia w firmach zagranicznych były wyższe od wynagrodzeń osób zatrudnionych w polskich przedsiębiorstwach. Największa dysproporcja w wynagrodzeniach na tym samym poziomie wykształcenia była po ukończeniu studiów magisterskich. Różnica w stawkach wynosiła 52%. Z danych wynika również, że w przedsiębiorstwach z kapitałem zagranicznym poziom wykształcenia zdecydowanie bardziej wpływał na wysokość zarobków, niż w firmach rodzimych.\n<h3>Wpływ wykształcenia na wynagrodzenie</h3>\nWynagrodzenia osób wchodzących na rynek pracy były podobne. W pierwszym roku zatrudnienia pracownicy z wykształceniem podstawowym, zawodowym i średnim zarabiali około 3.300 zł miesięcznie. Magistrzy inżynierowie mogli liczyć na 4.000 zł miesięcznie. Różnica między tymi grupami była zatem niewielka i wynosiła raptem 700 zł. Jednak z upływem kolejnych lat kariery wynagrodzenia pracowników z wykształceniem średnim i wyższym rosły szybciej od wynagrodzeń osób z wykształceniem podstawowym i zawodowym. Po 10 latach pracy wynagrodzenia etatowców posiadających wykształcenie wyższe magisterskie inżynierskie prawie się podwoiły (wzrost o niemal 92,5%), podczas gdy płace osób z wykształceniem podstawowym wzrosły o 15%, a tych ze średnim o około 30%.\n<div class=\"signature\">\n\nDominik Czesak, Sedlak &amp; Sedlak\n\n</div>','Inżynierowie zarabiają najwięcej ','','publish','closed','closed','','inzynierowie-zarabiaja-najwiecej%e2%80%a9','','','2020-03-18 08:08:28','2020-03-18 07:08:28','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/inzynierowie-zarabiaja-najwiecej%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2222,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','Udział w postępowaniach awansowych wiąże się z ogromną ilością pracy, dodatkowymi zarobkami, ale także z możliwością wpływu na awanse naukowe. Powołanie do oceny dorobku badawczego innych uważane jest też za zaszczyt. To recenzenci i członkowie komisji habilitacyjnych, a zwłaszcza ich przewodniczący mają przemożny wpływ na kształtowanie się polskiego środowiska naukowego. Jak wiele recenzji można napisać w ciągu roku pracując naukowo, a ile – rezygnując z zajęć badawczych czy dydaktycznych? W ilu postępowaniach można brać udział, aby nie zejść poza śliską linię ogólnikowości i ograniczenia się do lektury autoreferatów? Czy udział w postępowaniach może być źródłem dodatkowych, nieformalnych profitów? Jakie to mogą być profity i za co się je uzyskuje? Prof. Wojciech Przetakiewicz (czytaj wywiad na str. 22) jeszcze jako członek CK sporządził listę członków Sekcji VI Nauk Technicznych CK z przypisaną do każdego liczbą komisji habilitacyjnych, którym przewodniczą. Pozwalamy sobie ją opublikować, pozostawiając refleksję czytelnikom.\n<h3>Wynagrodzenia uczestników postępowań awansowych</h3>\nWynagrodzenia za udział w postępowaniach awansowych określają przepisy. Inaczej kształtują się one w przypadku postępowań podlegających kontroli Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów (do 30 kwietnia 2019 r.), a inaczej tych, które nadzoruje Rada Doskonałości Naukowej (po 30 kwietnia 2019 r.).\n\nWynagrodzenia recenzentów postępowań prowadzonych wg trybu sprzed 30 kwietnia 2019 r. są odniesione procentowo do stawki minimalnej wynagrodzenia profesora z 2016 r., które wynosi 5390 zł brutto. Za recenzję doktoratu należy się 34% tej kwoty, za recenzję w postępowaniu habilitacyjnym i profesorskim 50%. Za udział w komisji habilitacyjnej 20%, za pełnienie funkcji jej sekretarza 35%, a za przewodniczącego 40%.\n\nWynagrodzenia uczestników najnowszych postępowań awansowych odniesione są do stawki minimalnej wynagrodzenia profesora uczelni publicznej, która wynosi 6410 zł brutto. Recenzent doktoratu otrzymuje 27% tej kwoty, habilitacji 33%, a recenzent dorobku w postępowaniu profesorskim 40%. Członek komisji habilitacyjnej zarabia 17% minimalnego wynagrodzenia profesora uczelni, a jej sekretarz i przewodniczący po 33%.\n<div class=\"signature\">\n\n(mit)\n\n</div>\n<div class=\"frame\">\n<h4>Lista członków Sekcji VI Nauk Technicznych CK wraz z liczbą powołań na funkcje przewodniczących komisji habilitacyjnych w roku 2019 (kursywą zaznaczono osoby, które weszły także w skład Rady Doskonałości Naukowej; to jest 33 % składu Sekcji VI CK):</h4>\nJanusz Aleksander Kacprzyk, informatyka, Instytut Badań Systemowych PAN, Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP, Wyższa Szkoła Informatyki Stosowanej i Zarządzania Wydział Informatyki – 50\n\n<em> Leszek Rutkowski</em>, informatyka, Politechnika Częstochowska – 50\n\nJózef Gawlik, budowa i eksploatacja maszyn, Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki – 35\n\nAntoni Szydło, budownictwo, Politechnika Wrocławska – 34\n\nAdam Piotr Hamrol, budowa i eksploatacja maszyn, Politechnika Poznańska – 33\n\nJanusz Mroczka, elektronika, Politechnika Wrocławska – 32\n\nJózef Korbicz, automatyka i robotyka, Uniwersytet Zielonogórski – 31\n\n<em> Stefan Kazimierz Berczyński</em>, budowa i eksploatacja maszyn, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie – 29\n\nAndrzej Materka, elektronika, Politechnika Łódzka – 26\n\n<em> Marian Kwietniewski</em>, inżynieria środowiska, Politechnika Warszawska – 25\n\n<em>Marian Giżejowski</em>, budownictwo, Politechnika Warszawska – 22\n\nAndrzej Ambroziak, inżynieria produkcji, Politechnika Wrocławska – 21\n\nAndrzej Demenko, elektrotechnika, Politechnika Poznańska – 21\n\n<em>Jan Marian Taler</em>, energetyka, Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki – 20\n\n<em>Jan Awrejcewicz</em>, mechanika, Politechnika Łódzka – 19\n\nRoman Bolesław Barlik, przewodniczący Sekcji VI CK, elektrotechnika, Politechnika Warszawska – 19\n\nJan Wachowicz, górnictwo i geologia inżynierska, Główny Instytut Górnictwa – 17\n\nWojciech Stanisław Bonenberg, architektura i urbanistyka, Politechnika Poznańska – 16\n\nWiesław Mieczysław Ostachowicz, mechanika, Instytut Maszyn Przepływowych im. Roberta Szewalskiego PAN, Politechnika Warszawska – 16\n\n<em> Janusz Krzysztof Kowal</em>, mechanika, Akademia Górniczo-Hutnicza im. S. Staszica w Krakowie – 15\n\nGrażyna Olga Schneider-Skalska, architektura i urbanistyka, Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki – 15\n\nKrzysztof Roman Kozłowski, automatyka i robotyka, Politechnika Poznańska – 14\n\nJan Michał Sieniawski, inżynieria materiałowa, Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza – 13\n\nJanusz Henryk Lewandowski, energetyka, Politechnika Warszawska – 12\n\nAntoni Józef Tajduś, górnictwo i geologia inżynierska, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie – 12\n\n<em>Jerzy Robert Bałdyga</em>, inżynieria chemiczna, Politechnika Warszawska – 11\n\nJerzy Stanisław Manerowski, transport, Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych, Politechnika Warszawska – 9\n\nJózef Włodzimierz Woźniak, telekomunikacja, Politechnika Gdańska – 9\n\nWojciech Aleksander Przetakiewicz (gdy oddajemy numer do druku wciąż figuruje na liście członków Sekcji VI jako zastępca przewodniczącego, zatem umieszczamy go na tej liście), inżynieria materiałowa, Akademia Morska w Szczecinie – 7\n\nLeszek Blacha, metalurgia, Politechnika Śląska – 6\n\nPiotr Tatjewski, automatyka i robotyka, Politechnika Warszawska – 6\n\nAndrzej Bolesław Jarzębski, inżynieria chemiczna, Instytut Inżynierii Chemicznej PAN, Politechnika Śląska – 5\n\n<em>Andrzej Świerniak</em>, biocybernetyka i inżynieria biomedyczna, Politechnika Śląska – 4\n\n<em>Edward Guzik</em>, metalurgia, Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie – 1\n\n<em>Kazimierz Jan Furtak</em>, przewodniczący CK, budownictwo, Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki – 0\n\nRyszard Jerzy Korycki, włókiennictwo, Politechnika Łódzka – 0\n\n</div>','Komisje  – zaszczyty, wpływy, obowiązki ','','publish','closed','closed','','komisje-%e2%80%a8-zaszczyty-wplywy-obowiazki%e2%80%a9','','','2020-03-17 18:35:41','2020-03-17 17:35:41','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/komisje-%e2%80%a8-zaszczyty-wplywy-obowiazki%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2264,1,'2020-03-17 15:41:24','2020-03-17 14:41:24','<img class=\"alignnone size-full wp-image-2208\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/Reklama-nr-3-2020-PWN-142x205_0220_A_v14_druk-1.jpg\" alt=\"\" width=\"2344\" height=\"1597\" />','Szukasz wydawcy?','','publish','closed','closed','','tytul-artykulu','','','2020-03-17 18:27:12','2020-03-17 17:27:12','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/fa-03-2020/tytul-artykulu/',0,'rrp_magazine','',0),(2269,63,'2020-03-18 13:03:42','2020-03-18 12:03:42','','Zamówienie pojedynczego artykułu','','private','closed','closed','','zamowienie-pojedynczego-artykulu-10','','','2020-03-18 13:03:42','2020-03-18 12:03:42','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/rrp_order/zamowienie-pojedynczego-artykulu-10/',0,'rrp_order','',0),(2223,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','<h2>Wniosek dyscyplinarny o wydalenie z uczelni oraz 3-letni zakaz wykonywania zawodu  dla ks. rektora S. Gulaka</h2>\nJak poinformowały portal Podhale24.pl i „Tygodnik Podhalański”, rzecznik dyscyplinarny ministra nauki i szkolnictwa wyższego, dr hab. Radosław Giętkowski, prof. UG, zakończył postępowanie wyjaśniające i 3 marca br. złożył wniosek dyscyplinarny o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec rektora Stanisława Gulaka z Podhalańskiej Państwowej Uczelni Zawodowej w Nowym Targu.\n\nW czerwcu 2019 r. red. Beata Zalot na łamach „Tygodnika Podhalańskiego” zarzuciła rektorowi liczne naruszenia praw autorskich zarówno w publikacjach naukowych, jak i w monografii, która posłużyła do habilitowania się rektora w Słowacji. Ze swojej strony w połowie maja 2019 r. pismo z zarzutami plagiatu skierował do Centralnej Komisji w Warszawie prof. Stanisław Hodorowicz, pierwszy rektor podhalańskiej uczelni. Pismo to, zgodnie z właściwością, prof. Kazimierz Furtak, przewodniczący CK, przekazał do MNiSW, gdyż ks. płk dr hab. S. Gulak habilitował się na Słowacji, stąd był poza jurysdykcją CK.\n\nRzecznik dyscyplinarny ministra uznał, że rektor S. Gulak w swojej pracy habilitacyjnej przywłaszczył sobie autorstwo fragmentów ośmiu utworów i wnioskuje o karę zwolnienia z uczelni i zakaz wykonywania zawodu nauczyciela akademickiego na okres trzech lat. Postępowanie dyscyplinarne będzie toczyło się przed Komisją Dyscyplinarną Ministra Nauki, której przewodniczy dr hab. Piotr Dobosz, prof. UJ.\n\nRektor Gulak przez ostatnie 9 miesięcy bagatelizował zarzuty i sprawował funkcję rektora, jak gdyby nic się nie stało. Z całą pewnością nie poprawiło to wizerunku uczelni w mediach. W sierpniu 2019 r. wizytę w tej uczelni odwołał prezydent Andrzej Duda. W normalnych okolicznościach rektor powinien zostać zawieszony przez ministra nauki i szkolnictwa wyższego, tak jak zawiesza się profesora, który popełnił plagiat. Niestety, w Ustawie 2.0 nie ma już artykułu 149 z poprzedniej ustawy, który pozwalał ministrowi zawieszać rektora czy prorektora lub przewodniczącego komisji dyscyplinarnej uczelni w czasie postępowania wyjaśniającego lub dyscyplinarnego – podobnie jak mógł robić rektor w stosunku do nauczycieli akademickich. Takie uprawnienia dawał z kolei rektorowi stary art. 147, który stwierdzał: można zawiesić w pełnieniu obowiązków nauczyciela akademickiego, przeciwko któremu wszczęto postępowanie karne lub dyscyplinarne, a także w toku postępowania wyjaśniającego, jeżeli ze względu na wagę i wiarygodność przedstawionych zarzutów celowe jest odsunięcie go od wykonywania obowiązków. Ten ostatni zapis przeniesiono do artykułu 302 nowej ustawy.\n\nW obecnej ustawie art. 432 pozwala ministrowi w przypadku stwierdzenia naruszenia przez rektora przepisów prawa, wystąpić do kolegium elektorów albo podmiotu, który dokonał wyboru rektora albo go powołał, z wnioskiem o odwołanie rektora. Wniosek ten musi zostać rozpatrzony w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia, a do czasu jego rozpatrzenia minister może zawiesić rektora w pełnieniu funkcji. Ustęp 4 powyższego artykułu zawiesza rektora w pełnieniu funkcji z mocy prawa, gdy toczy się przeciwko niemu postępowanie karne z oskarżenia publicznego o przestępstwo umyślne lub postępowanie o umyślne przestępstwo skarbowe.\n\nZatem obecnie, gdy w wyniku skandalu akademickiego rektor sam dobrowolnie nie podda się do dymisji, minister może jedynie wnioskować o zgodę kolegium elektorów na odwołanie rektora. I zapewne minister Gowin tak zrobi, gdyż 6 kwietnia 2020 r. odbędą się wybory rektorskie w podhalańskiej publicznej uczelni zawodowej, do których może przystąpić rektor S. Gulak. Minister powinien też złożyć w prokuraturze rejonowej w Nowym Targu zawiadomienie o podejrzeniu naruszenia prawa autorskiego przez rektora Gulaka, co mogłoby doprowadzić do postawienia zarzutów, gdyż plagiat jest przestępstwem ściganym z oskarżenia publicznego.\n\nObrońcą rektora Gulaka jest dr hab. Edward Malak, obecnie pracujący w nowotarskiej uczelni. Osiem lat temu prof. Malak, który jest historykiem nauki zainteresowanym lotnictwem, pracował na Politechnice Warszawskiej i był rzecznikiem dyscyplinarnym rektora. Zapamiętałem go jako „rzecznika o gołębim sercu”, który miesiącami prowadził postępowania wyjaśniające i nie kwapił się do surowego karania plagiatorów. Po odejściu z Politechniki prof. Malak kierował Muzeum Techniki w Warszawie i pracował w Uniwersytecie Przyrodniczo-Humanistycznym w Siedlcach.\n\nTę ciekawą sprawę będziemy monitorować.\n<div class=\"signature\">\n\n(MW)\n\n</div>','Iskrzy na linii  Nowy Targ – Warszawa','','publish','closed','closed','','iskrzy-na-linii-%e2%80%a8nowy-targ-warszawa','','','2020-03-17 18:35:52','2020-03-17 17:35:52','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/iskrzy-na-linii-%e2%80%a8nowy-targ-warszawa/',0,'rrp_magazine','',0),(2224,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2162\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2162\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/maly-musi-sie-bardziej-starac-wolos-fa-03-2020-1024x685.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"685\" /> Fot. Arch. prywatne[/caption]\n<h2>Dwugłos profesorów <b>Tomasza Szemberga</b> i <b>Mariusza Wołosa</b> na temat koncepcji uczelni badawczej przedstawionej przez Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie.</h2>\n<b>Mariusz Wołos</b>: W listopadzie 2018 roku jako prorektor UP ds. nauki powołałem interdyscyplinarny zespół 14 naukowców, który zajął się przygotowywaniem wniosku w konkursie. Jednocześnie wezwałem społeczność uczelni do składania propozycji działań projektowych.\n\n<b>Tomasz Szemberg</b>: Byliśmy pozytywnie zaskoczeni odzewem. Zgłoszono ponad 200 różnorodnych propozycji. Stanęliśmy przed problemem połączenia ich w spójny program działań.\n\n<strong><b>MW</b></strong>\n\n: Ten etap prac okazał się pouczającym doświadczeniem, które ujawniło ogromny potencjał środowiska naukowego uniwersytetu – potencjał, który z powodu różnych barier nie był wcześniej w pełni wykorzystywany i którego istnienia nie byliśmy do końca świadomi.\n\n<b>TS</b>: Dla wszystkich członków zespołu była to też dobra okazja do całościowego spojrzenia na prowadzone w UP badania naukowe, także w kontekście międzynarodowym. Zidentyfikowaliśmy potrzeby i oczekiwania kadry w zakresie rozwoju zawodowego oraz doskonalenia zarządzania uczelnią.\n\n<b>MW</b>: Na podstawie zgłoszonych projektów powstała lista 12 priorytetowych obszarów badawczych oraz lista działań mających na celu pełniejsze wykorzystanie odkrytego potencjału naukowego uczelni oraz zwiększenie jakości i skuteczności badań.\n\n<b>TS</b>: Z pewnym zaskoczeniem przyjąłem wiadomość o powołaniu przez prof. Kazimierza Karolczaka, rektora UP, na pełnomocnika ds. przygotowania wniosku. Oczekiwałem, że w naszej uczelni ta rola przypadnie raczej humaniście niż profesorowi matematyki.\n\n<b>MW</b>: Matematycy spoza uniwersytetu mieli też swój udział w przygotowaniu bardzo rzetelnej, miejscami boleśnie szczerej, analizy SWOT. Posłużyła ona skróceniu listy POB-ów. Przy ich wyborze kierowaliśmy się realnymi możliwościami uczelni, ale także tradycją ze wskazaniem na osiągnięcia w zakresie pedagogiki.\n\n<b>TS</b>: W efekcie wskazaliśmy 7 POB-ów: 1. Kognitywistyka i neurokognitywistyka; 2. Technologia poszerzonej/mieszanej i wirtualnej rzeczywistości; 3. Społeczno-psychologiczne aspekty procesów kształcenia; 4. Rozwój i edukacja człowieka w biegu życia – badania i współczesne trendy; 5. Przymusowe migracje i zbrodnie przeciwko ludzkości. Pamięć i postpamięć w procesie edukacji; 6. Matematyka: algebra, analiza i podstawy; 7. Materia i materiały – fizyka, technika i technologia.\n\n<b>MW</b>: Jak można było oczekiwać, aż 3 POB-y (nr 1, 3 i 4) związane są bezpośrednio z podstawową misją uniwersytetu, którą jest kształcenie nauczycieli. POB dotyczący migracji nie tylko odzwierciedla unikalne w skali kraju pod względem jakości i zakresu badania w tym zakresie, ale odpowiada wyzwaniom, przed którymi stoi społeczność międzynarodowa. POB-y 2 i 7 dotyczą nowoczesnych technologii. Rozszerzona i wirtualna rzeczywistość, stanowiące przedmiot POB-u 2, to w szczególności przyszłość edukacji opartej na nauczaniu na odległość, masowym wykorzystaniu ogólnodostępnych zasobów internetowych oraz hybrydowych formach nauczania.\n\n[caption id=\"attachment_2161\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2161\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/maly-musi-sie-bardziej-starac-szemberg3-fa-03-2020-1024x820.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"820\" /> Fot. Arch. prywatne[/caption]\n\n<b>TS</b>: POB 7, dotyczący nowych materiałów i technologii, odpowiada wyzwaniom i zapotrzebowaniu nowoczesnej gospodarki opartej na wiedzy. POB 6 jako jedyny nie ma charakteru interdyscyplinarnego, jednak przewidziane w nim badania podstawowe oraz badania nad skutecznymi metodami edukacji matematycznej mają, choć nie wprost, fundamentalne znaczenie dla rozwoju społecznego i gospodarczego kraju.\n\n<b>MW</b>: Działania projektowe zebraliśmy w 10 grup. Fundamentalną rolę miała odgrywać ewaluacja i regularny międzynarodowy monitoring realizacji projektu. Chodziło nam o uniknięcie pułapki, w którą wpadły KNOW-y.\n\n<b>TS</b>: Z kolei umiędzynarodowieniu uczelni służyć miało powołanie Interdyscyplinarnego Centrum Studiów Zaawansowanych. W Polsce nie ma jednostki tego typu działającej na wyższej uczelni.\n\n<b>MW</b>: Temu samemu celowi, w połączeniu ze wzrostem mobilności kadry i zwiększeniem atrakcyjności UP jako miejsca prowadzenia badań w kontekście międzynarodowym, miały służyć programy planowanych szkół letnich i konferencji. Istotnym wsparciem dla badań naukowych i rozwoju kadry ma być powołanie Biura Wspierania Badań. Jego zadaniem jest efektywne wspieranie kadry w aplikacjach o granty krajowe i międzynarodowe. To działanie będzie realizowane bez względu na wynik konkursu.\n\n<b>TS</b>: Niemal połowę budżetu projektu, około 30 mln zł, zaplanowaliśmy na modernizację i uzupełnienie infrastruktury laboratoryjnej w ciągu pierwszych trzech lat jego realizacji. Niestety, nie ma jak tego zrobić bez wzrostu corocznej subwencji o 10%, tutaj dwuprocentowy wzrost nie wystarczy. To duży cios dla nadziei sporej grupy naukowców z nauk ścisłych i technicznych.\n\n<b>MW</b>: Uniwersytet Pedagogiczny nie znalazł się co prawda w dziesiątce szkół wyższych, które uzyskały status uczelni badawczej, jednak przeprowadzone analizy i starannie zaplanowane działania pozwoliły na uzyskanie jasnego obrazu stanu uczelni i ścisłe określenie wektorów głównych działań w przyszłości. O ile uzupełnienie wyposażenia laboratoriów nie jest możliwe w zaplanowanej skali bez uzyskania dodatkowych środków, to władze UP są zdeterminowane, by pewne działania – np. systemowe wsparcie naukowców w aplikowaniu o granty krajowe i międzynarodowe, wsparcie logistyczne w organizacji szkół i konferencji międzynarodowych, wprowadzenie bardziej konkurencyjnego, grantowego systemu rozdziału w uczelni środków na badania oraz wspieranie dużych projektów – prowadzić bez względu na nasz wynik w ministerialnym konkursie Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza”.\n\n<b>TS</b>: Istotnie, porażka zwiększa pragnienie sukcesu, a uzyskane doświadczenia z pewnością przydadzą się w kolejnych konkursach, nie tylko związanych z inicjatywami MNiSW. Udział w programie IDUB był dla UP pouczającą lekcją. Jak stwierdził prof. Sijbolt Noorda, który kierował panelem oceniającym nasz wniosek, był on spójny i przekonujący, ale nie miał szans wobec wniosków UJ czy UW, z którymi przyszło nam konkurować.\n\n<b>MW</b>: Niemniej, jest jasne, że wniosek stanowi drogowskaz działań na najbliższe lata.','Mały musi się bardziej starać ','','publish','closed','closed','','maly-musi-sie-bardziej-starac%e2%80%a9','','','2020-03-17 18:39:13','2020-03-17 17:39:13','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/maly-musi-sie-bardziej-starac%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2225,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','<h2>Prof. Paweł Cięszczyk, prorektor i rektor elekt gdańskiej Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu, przysłał wyjaśnienia dotyczące spraw opisanych w artykule na temat problemów tej uczelni, opublikowanym w FA 2/2020.</h2>\n1. Projekt Belt&amp;Road nie jest realizowany przez gdańską uczelnię (AWFiS). Umowami strony są AZS AWFiS (podmiot formalnie niezależny od uczelni) i Uniwersytet Sportowy w Pekinie. AWFiS nie jest stroną umowy i nie ma wglądu w jej treść, co w sposób oczywisty czyni kuriozalnymi żądania przeprowadzenia audytu „projektu realizowanego w AWFiS” itd. Jedyną umową, która wiąże AWFiS z tym przedsięwzięciem, jest porozumienie uczelni z AZS AWFiS w sprawie odpłatnego wykorzystywania obiektów, na których realizowane są zajęcia z grupami sportowców z Chin. Zgodnie ze Statutem AWFiS, podpisanie umowy na szkolenie młodocianych sportowców bezpośrednio przez uczelnię byłoby złamaniem prawa.\n\n2. Akademik AWFiS nie jest remontowany na potrzeby uczestników projektu. Remonty odbywają się zgodnie z wcześniej przyjętym planem. Część pokoi została doposażona. Zakupiono między innymi dłuższe łóżka dla siatkarzy, przy czym zakupy te zostały zrealizowane ze środków projektowych. Uczelnia nie partycypowała w tych kosztach, wręcz przeciwnie – odniosła z tego tytułu korzyść, gdyż zgodnie z umową nowe meble przeszły na jej własność.\n\n3. Rzeczywiście, w dniu 16 października 2019 dr hab. Waldemar Moska na posiedzeniu Senatu AWFiS zrezygnował z funkcji rektora, przy czym powodem, jaki podał, była chęć ponownego poddania się ocenie środowiska akademickiego (w uczelni rozsiewane były plotki, jakoby rektor nie miał już żadnego poparcia wśród pracowników AWFiS), a nie choroba. Finalnie kolegium elektorów wybrało go ponownie na tę funkcję przy jednym głosie wstrzymującym.\n\n4. Nieprawdą jest, że w dniu 16 października 2019 prorektorzy – prof. Władysław Jagiełło, prorektor ds. nauki i prof. Barbara Duda-Biernacka, prorektor ds. kształcenia – zrezygnowali z funkcji. Według Statutu AWFiS w przypadku rezygnacji rektora, funkcję tę obejmuje najstarszy wiekiem prorektor. Tymczasem tak prorektor ds. nauki, jak i prorektor ds. kształcenia nie zdecydowali się na objęcie funkcji rektora. W dalszym ciągu pełnili oni jednak funkcje prorektorów. W tej sytuacji zdecydowałem się na objecie obowiązków rektora, a nie „ostałem” się, jak napisano w artykule, do czasu jego wyboru. Nie miało zatem miejsca powoływanie prorektorów po ponownym wyborze W. Moski na stanowisko rektora.\n\n5. W kontekście pełnienia przeze mnie obowiązków rektora AWFiS informacja o tym, że w 2017 roku pracowałem w Uniwersytecie Szczecińskim, mogłaby wskazywać na dobór do władz rektorskich AWFiS osób przypadkowych, mających krótki staż pracy w tej uczelni i nie znających jej specyfiki. Tak nie jest. Pracuję bowiem w AWFiS od 2012 roku.\n\n6. To fakt opublikowania przeze mnie wielu publikacji z Impact Factor wpłynął na to, że udało mi się uzyskać dofinansowanie unijne na budowę Centrum Badań Strukturalno-Funkcjonalnych Człowieka Uniwersytetu Szczecińskiego, a nie odwrotnie. Choć jestem specjalistą w zakresie kultury fizycznej, to od 2008 r. interesuję się genetyką (wtedy opublikowałem pierwszą pracę na ten temat), a CBSFC wybudowałem w 2016 roku. Wkrótce potem odszedłem z US.\n\n7. Nie jest prawdą, że moje publikacje z zakresu genetyki sportowej zaczęły się pojawiać w AWFiS dopiero po objęciu przeze mnie funkcji prorektora ds. studenckich w tej uczelni. Pierwsze moje publikacje z zakresu genetyki jako pracownika AWFiS (również we współautorstwie z innymi pracownikami AWFiS) zostały opublikowane już w 2012 roku, przy czym moją współpracę naukową z pracownikami AWFiS rozpocząłem dużo wcześniej – w 2010 roku.\n\n8. Zarzuty, o których wspomina się w dalszej części artykułu, na razie nie znalazły potwierdzenia w orzeczeniach sądów lub komisji dyscyplinarnych, a postępowania w prokuraturze i przed rzecznikiem dyscyplinarnym ministra mają charakter wyjaśniający.\n\n9. Rektor Moska jest specjalistą z zakresu kultury fizycznej, podobnie jak zdecydowana większość pracowników zatrudnionych w AWFiS (również ja). Jego wkład pracy w powstanie publikacji naukowych z zakresu genetyki polega m.in. na klasyfikowaniu zawodników do poszczególnych klas rozgrywkowych oraz ze względu na charakter wykonywanego wysiłku. Został on szczegółowo wyjaśniony i potwierdzony podpisami współautorów tych prac. Zdumiewa mnie fakt kwestionowania tych oświadczeń bez przedstawienia jakichkolwiek dowodów.\n\nCałość tej sprawy traktuję jako element nieczystej gry wyborczej. Świadczyć mogą o tym materiały rozpisanego hejtu, jaki kilku pracowników AWFiS zaplanowało i prowadziło przeciw społeczności akademickiej AWFiS.\n<div class=\"signature\">\n\n<em>Paweł Cięszczyk</em>\n\n</div>\n<h3>Przeprosiny</h3>\nPrzepraszamy Pana Profesora Pawła Cięszczyka, obecnego prorektora i rektora elekta gdańskiej AWFiS, za publikację jego zdjęcia w stroju rektorskim przy artykule opublikowanym w FA 2/2020, w którym opisujemy podejrzenia o nieprawidłowości w gdańskiej uczelni sportowej, które są przedmiotem postępowań wyjaśniających prowadzonych przez rzecznika dyscyplinarnego ministra nauki i Prokuraturę Okręgową w Gdańsku, co mogłoby sugerować jego bezpośrednie zaangażowanie w te zdarzenia.\n<div class=\"signature\">\n\n<em>Redakcja</em>\n\n</div>','Wyjaśnienia','','publish','closed','closed','','wyjasnienia','','','2020-03-18 08:14:57','2020-03-18 07:14:57','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/wyjasnienia/',0,'rrp_magazine','',0),(2226,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2148\" align=\"alignnone\" width=\"2560\"]<img class=\"size-full wp-image-2148\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/erc-dwa-wyzwania-fa-03-2020-scaled.jpg\" alt=\"\" width=\"2560\" height=\"1654\" /> Fot . Andrzej Jajszczyk[/caption]\n\nOstatnie posiedzenie plenarne Rady Naukowej ERC, które odbyło się w lutym w Brukseli, poza licznymi sprawami wynikającymi z normalnego funkcjonowania agencji, musiało także odnieść się do sytuacji nadzwyczajnych, a takimi są konsekwencje brexitu oraz wpływ zachorowań na skutek koronawirusa na działanie ERC.\n\nW przypadku brexitu, czyli opuszczenia Unii Europejskiej przez Wielką Brytanię, sytuacja jest obecnie jasna, przynajmniej do końca bieżącego roku. Umowa podpisana przez ten kraj z Unią Europejską zapewnia kontynuację w niezmienionym kształcie dotychczasowych grantów ERC realizowanych w brytyjskich jednostkach naukowych do końca trwania ich okresu, określonego w umowach o finansowanie. Do końca 2020 roku naukowcy z Wielkiej Brytanii mogą się także ubiegać, na normalnych zasadach, o oferowane przez ERC granty.\n\nO jasności nie można natomiast mówić w przypadku programu ramowego Horyzont Europa (2021–2027), rozpoczynającego się od stycznia przyszłego roku. Nie ulega wątpliwości, że wyłączenie z tego programu naukowców pracujących w Wielkiej Brytanii stanowiłoby wielką stratę dla nauki po obu stronach kanału La Manche. Jest nadzieja, że w wyniku toczonych obecnie negocjacji Wielka Brytania uzyska status kraju stowarzyszonego, podobnego do tego, który mają obecnie np. Izrael czy Szwajcaria. Taki status pozwoli na udział brytyjskich naukowców w grantach ERC na dotychczasowych zasadach. Zmieni się jednak sposób finansowania badań prowadzonych w jednostkach znajdujących się na terenie Wielkiej Brytanii – najprawdopodobniej środki na granty będą musiały pochodzić bezpośrednio z tego kraju. Trzeba jednak dodać, że uzyskanie statusu kraju stowarzyszonego tylko w stosunku do ERC, o czym marzą niektórzy brytyjscy politycy, a nie całego programu ramowego, wydaje się być skrajnie nieprawdopodobne. Pewnym problemem negocjacyjnym jest też żądanie ze strony Unii zapewnienia łatwej mobilności naukowców, co nie do końca podoba się Brytyjczykom. Gdyby negocjacje w sprawie statusu kraju stowarzyszonego zakończyły się niepowodzeniem, uczeni pracujący w brytyjskich uczelniach i instytutach badawczych byliby w zasadzie wyłączeni z możliwości aplikowania o granty ERC, poza niewielką furtką, jaką stanowią Synergy Grants. W grantach tego typu jeden z głównych wykonawców może pracować w jednostce znajdującej się poza Europejską Przestrzenią Badawczą, obejmującą kraje Unii oraz kraje stowarzyszone.\n\nPlanowany budżet finansujący program Horyzont Europa, w tym środki na finansowanie grantów ERC, nie uwzględniają już przychodów ze składki brytyjskiej. Biorąc pod uwagę, że naukowcy pracujący w Wielkiej Brytanii byli dotychczas największym beneficjentem ERC, w sensie całkowitej kwoty finansowania, wydaje się, że zmniejszenie konkurencji może sprzyjać naukowcom pracującym w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej. Warto także zauważyć, że niepewność wokół finansowania naukowców z Wielkiej Brytanii już w ubiegłym roku spowodowała znaczący spadek wniosków grantowych z tego kraju w konkursach ERC. Trzeba również pamiętać, że brexit może odbić się na finansowaniu z ERC badań nie tylko Brytyjczyków, ale także wielu naukowców pochodzących z innych krajów unijnych, w tym Polaków, pracujących na brytyjskiej ziemi.\n\nWiele powyższych rozważań może jednak stanąć pod znakiem zapytania w związku z rozszerzającą się na świecie epidemią koronawirusa. Nie można w tej chwili ocenić, jak efekty ekonomiczne epidemii, w tym potencjalne spowolnienie gospodarcze, wpłyną na trwające negocjacje budżetowe, a tym samym na przyszły budżet ERC. W związku z epidemią ERC musiało wykluczyć fizyczny udział ekspertów z obszarów objętych dużą liczbą zachorowań w obradach najbliższych paneli oceniających wnioski o finansowanie badań, zastępując go udziałem zdalnym za pomocą środków elektronicznych. Również członkowie Rady Naukowej ERC zostali poproszeni o zrezygnowanie z przyjazdu do Brukseli, by pełnić rolę obserwatorów procesu ewaluacji w nadchodzącym pierwszym etapie oceny wniosków w konkursie Starting Grants. Jednocześnie biuro agencji (ERCEA), we współpracy z odpowiednimi jednostkami Komisji Europejskiej, na bieżąco monitoruje rozwój sytuacji związany z epidemią, aby zminimalizować jej potencjalne skutki na działanie ERC.\n\nMożna dodać, że ERC finansuje obecnie jeden projekt dotyczący – pośrednio – koronawirusa. W 2013 roku zakończył się inny projekt, dotyczący modeli jego rozprzestrzeniania się. Poza tym finansowaliśmy bądź finansujemy 29 innych projektów dotyczących wirusów.\n\n<em>Andrzej Jajszczyk, członek Rady Naukowej ERC</em>','ERC – dwa wyzwania','','publish','closed','closed','','przeprosiny%e2%80%a9','','','2020-03-18 10:38:18','2020-03-18 09:38:18','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/przeprosiny%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2227,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2174\" align=\"alignnone\" width=\"768\"]<img class=\"size-full wp-image-2174\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/trywializacja-awansow-naukowych-fa-03-2020-768x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"768\" height=\"1024\" /> Fot. Arch. prywatne[/caption]\n\n<strong>Rozmowa z prof. Wojciechem Przetakiewiczem, byłym wiceprzewodniczącym Sekcji Nauk Technicznych Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów </strong>\n<h2>Do Rady Doskonałości Naukowej weszło wielu członków CK, a tym samym odtworzyły się w niej układy, sposoby myślenia i działania. Nie ma „higienicznej” przerwy między tymi dwoma instytucjami, która pozwoliłaby z czystym sercem dobrze myśleć o radzie. Weszli w jej skład także koledzy, co do których pracy mam poważne zastrzeżenia.</h2>\n<b>Zrezygnował pan z pracy w Centralnej Komisji z własnej woli i to na rok przed zakończeniem jej ostatniej kadencji.</b>\n\nTo była – w sumie spontaniczna – forma protestu przeciwko temu, co obserwowałem w środowisku Sekcji Nauk Technicznych CK. Chodzi przede wszystkim o to, że koledzy zaniedbywali właściwy dobór składów komisji habilitacyjnych. Przy ich konstrukcji często nie kierowano się kompetencjami osób wyznaczanych do komisji, skład był raczej efektem powiązań koleżeńskich. W okresie kierowania resortem nauki przez min. Barbarę Kudrycką postawiono tezę, że kariery naukowe młodych pracowników są w różny sposób hamowane i należy je przyspieszyć. Dziś już widać, że to przyspieszenie przyjęło głównie formę stopniowego obniżania wymogów wobec kandydatów do awansu, szczególnie habilitantów. Następowała i trwa do dziś, mimo wprowadzenia Ustawy 2.0, trywializacja postępowań awansowych, zwłaszcza habilitacyjnych.\n\n<b>Co pan rozumie przez trywializację? </b>\n\nNiefrasobliwość wykazywaną na wstępnym etapie procedowania sprawy, a zwłaszcza jednoosobowe, zamiast komisyjnego, analizowanie dokumentów wniosku awansowego i wnioskowanie do rady wydziału lub rady naukowej o podjęcie postępowania. Najczęściej czyni to prodziekan lub zastępca dyrektora do spraw naukowych, będąc niekiedy w wyraźnym konflikcie interesów, co jest przemilczane. Pokłosiem tej niefrasobliwości było wpłynięcie do Prezydium CK w IV kwartale 2019 r. kilkudziesięciu wniosków habilitantów o umorzenie ich postępowań.\n\n<b>Z jakiego powodu? </b>\n\nDomniemywam, że powodem było pojawienie się pierwszych negatywnych recenzji i widmo klęski aplikującego o awans. Kolejna nieprawidłowość, to obsadzanie części składu komisji habilitacyjnej, czyli funkcji sekretarza, recenzenta i członka, pracownikami jednostki, w której jest zatrudniony kandydat. Aspekt merytoryczny trywializacji postępowań awansowych to przede wszystkim ogólnikowe i grzecznościowe recenzje. Recenzje wydawnicze rozprawy są mało przydatne autorowi, ale ich pozytywny wydźwięk szkodliwie utwierdza go w przekonaniu, że jego dzieło jest wartościowe. Nie jest to więc pomoc, a wręcz demoralizacja. Nierzetelne recenzje w toku postępowania wymagają zdecydowanego potępienia, gdyż są brzemienne w skutki, zwłaszcza w przypadku porażki kandydata i jego dalszych odwołań. Kolejny element trywializacji postępowania, to bezproduktywna rola członków komisji habilitacyjnych, których zaangażowanie w ocenę dorobku bywa symboliczne, zdaniem niektórych, odwrotnie proporcjonalne do wynagrodzenia. A przecież te osoby mają, niestety, tak samo ważny głos przy podejmowaniu uchwały i mogą stanowić przysłowiowy „języczek u wagi”. Chyba najważniejszym elementem wypaczającym postępowania jest zasada jawnego głosowania przy podejmowaniu uchwały komisji, zwłaszcza przy takiej jej obsadzie, jak to przedstawiłem. To przekleństwo postępowań habilitacyjnych.\n\n<b>Nie dało się tej sprawy rozwiązać w gronie członków sekcji czy całej komisji?</b>\n\nZrobiono zbyt mało. Prawie nikt, poza mną, nie wnioskował o korektę obsady części składów komisji habilitacyjnych, błędnie proponowanych przez jednostki. Prof. Roman Barlik, przewodniczący Sekcji Nauk Technicznych, wielokrotnie też apelował, by członkowie sekcji nie brali udziału w komisjach habilitacyjnych częściej niż raz w miesiącu. Niestety wiele osób lekceważyło te zalecenia. Gdy podsumowałem wyniki udziału w komisjach powołanych w ubiegłym roku, włos mi się zjeżył na głowie. Od trzydziestu do pięćdziesięciu funkcji przewodniczącego komisji na jedną osobę w ciągu roku oznacza, że co tydzień lub nawet częściej, gdy odliczyć wakacje, kieruje się kolejną komisją. To nie jest fizycznie możliwe. Ta ilość nie może przejść w jakość. Sprawa, która wymaga staranności i namysłu, została potraktowana niemal taśmowo.\n\n<b>Czy to był moment, gdy wysłał pan kolegom informację o swojej rezygnacji?</b>\n\nTak. Od jakiegoś czasu wątpiłem w możliwość naprawy sytuacji w CK. Rezygnację zgłosiłem w trakcie posiedzenia Sekcji Nauk Technicznych, uzasadniłem ją, potem wyszedłem. Informację o mojej decyzji wraz z uzasadnieniem rozesłałem do ponad dwudziestu ośrodków akademickich, które mają uprawnienia do nadawania stopni naukowych w dyscyplinie inżynieria materiałowa, a zatem zatrudniają moich wyborców do CK. Wysłałem ją także do kilku osób, które pracują w tej dyscyplinie w innych ośrodkach akademickich. Moja aktywność w CK przez dwadzieścia lat – sześć kadencji z woli wyborców – wynikała nie z konieczności realizacji rutynowych zadań, a raczej z potrzeby przeciwdziałania nieprawidłowościom w procesach awansowych oraz prowadzenia pewnych działań prewencyjnych. Nie mogłem się teraz zachować inaczej.\n\n<b>Jak adresaci zareagowali na pana pismo?</b>\n\nTuż po tym posiedzeniu skierowano do mnie głosy wyrażające nadzieję, że zmienię decyzję. Wsparł mnie m.in. przewodniczący sekcji i kilku kolegów. Sytuacja jednak zabrnęła zbyt daleko, żebym mógł się wycofać. Dostałem też głosy wsparcia od kilku osób, które podobnie jak ja nie obsadzały mnóstwa komisji habilitacyjnych i negatywnie oceniają to zjawisko. Natomiast ci, którzy w sposób jaskrawy nadużywali członkostwa w komisjach, złamali zasady etyki, które w takim gremium powinny obowiązywać, nie odnieśli się do mojej decyzji i uzasadnienia. Dostałem też kilkanaście listów z podziękowaniem z różnych jednostek, którym wysłałem wiadomość o swojej rezygnacji z misji powierzonej mi przez środowisko nauk o materiałach. Od dłuższego czasu zwracałem uwagę zarówno w swoim środowisku – Komitetu Nauk o Materiałach PAN, czy Polskiego Towarzystwa Materiałoznawczego, jak też w środowisku Sekcji Nauk Technicznych CK – że są jednostki naukowe, które obniżają wymogi wobec kandydatów do awansu. Nazwałem to drogą awansową przez dziurę w płocie. Były to niektóre wydziały także dużych uczelni. Kolesiostwo odgrywa tam poważną rolę w procedowaniu spraw awansowych.\n\n<b>Zjawisko patrzenia przez palce na słabe wnioski awansowe, a zarazem niezwykle rygorystyczne traktowanie innych, także bardzo przyzwoitych wniosków, nie jest nowym zjawiskiem. CK była za to krytykowana od lat. Co się stało, że nagle teraz tak radykalna decyzja? </b>\n\nPowodem jest masowa skala wniosków awansowych, wywołana zmianą ustawy, przy czym chcę zaznaczyć, że sama ustawa nie była podłożem do powstania negatywnych zjawisk. Zdobyłbym się na określenie, że jest to skutek niewłaściwie ukształtowanej mentalności dużej części środowiska naukowego, czyli przyzwolenia na łamanie zasad etyki naukowej i na marnej jakości awanse. Słabe wnioski przechodzą przy dużym aplauzie, przy bardzo korzystnych, czasami niemal jednomyślnych wynikach głosowania. Ma się wrażenie, że nie są ważne predyspozycje i osiągniecia kandydata, ale zdolności przekonywania tego, kto przedstawia te osiągnięcia komisji habilitacyjnej czy radzie wydziału. Śledząc protokoły różnych posiedzeń rad w związku ze sprawami awansowymi, widzę, że nie ma dyskusji naukowej, nie ma wymiany poglądów. Albo jest to skutek narzucania poglądów przez osoby o dużym autorytecie, którym nikt nie śmie się sprzeciwić, albo po prostu ludziom brakuje poczucia współodpowiedzialności za jakość procesów awansowych.\n\n<strong><b>Może te uchybienia to jednak wina masowości wniosków awansowych z wiosny 2019 r.?</b></strong>\n\nNie było powodu do pośpiechu, chyba że chodzi o datę 30 kwietnia. Ale już recenzenci i rady wydziałów nie musieli się śpieszyć. Nie było żadnego powodu, by traktować złożone wnioski w sposób płytki i pobieżny. Wprost przeciwnie, masowość powinna wzbudzić czujność rad wydziałów, recenzentów, członków CK. Trzeba było się nad tym rzetelnie pochylić i dokładnie zweryfikować wnioski. Przecież jest jasne, że były one przygotowywane pośpieszenie, mogły zatem być przedwczesne. Wielu kandydatów zdecydowało się na ryzyko, myśląc, że może się uda. Czasami odnosiłem wrażenie, że zamiast dyskusji nad dorobkiem, miałem do czynienia z działaniami służącymi ochronie kandydata przed weryfikacją czy też o wyrwanie go z jakiejś opresji, obronę człowieka, który uwierzył, że należy mu się status samodzielnego pracownika, podczas gdy jeszcze nie dojrzał on do naukowej samodzielności. A przecież awans nie jest opresją. Trzeba udokumentować, że się należy, a jeśli jeszcze się nie należy, trzeba dalej prowadzić badania naukowe i gromadzić dorobek do czasu, gdy będzie odpowiedni. Sądzę, że wielu kandydatów w staraniach o awans w większym stopniu bierze pod uwagę czekające ich przywileje – większą niezależność w działalności naukowej, wyższe stanowisko i zarobki, prestiż w środowisku zawodowym – niż wynikające z awansu obowiązki. Ja natomiast awans postrzegam przede wszystkim jako osiągnięcie statusu naukowca przygotowanego do samodzielnego generowania poważnych zadań badawczych oraz mającego zasób wiedzy i predyspozycje niezbędne do poprawnego wypełniania roli mistrza naukowego.\n\n<strong><b>Uściślijmy jeszcze, o jakich awansach rozmawiamy? </b></strong>\n\nPrzede wszystkim o habilitacjach. Udzielenie wydziałom autonomii w sprawie awansów, a zwłaszcza habilitacji, czyli samodzielności naukowej zakończonej uchwałą o nadaniu stopnia, spowodowało erozję zasad i norm. Winę za to ponoszą często pojedyncze osoby, które w danym środowisku mają duży autorytet i potrafią narzucić innym swoje poglądy, kryteria, sposób myślenia. Nie zawsze stoją za takimi działaniami czyste intencje, zwłaszcza rzetelność naukowa. CK ma wciąż bezpośrednią pieczę nad wnioskami profesorskimi. Ta procedura jest bardziej rzetelna, znacznie lepiej weryfikuje jakość dorobku; istnieje większa selekcja i lepsza kontrola; jest pięciu recenzentów, a potem jeszcze rzeczoznawca. I niewątpliwie to zasługa komisji.\n\n<strong><b>Bardzo ciekawy wydaje się wątek wpływowych ludzi, którzy jawnie łamali zasady akademickie, aby forsować swoich faworytów.</b></strong>\n\nW środowisku inżynierii materiałowej mogę wskazać jednostki, w których takie zjawisko wystąpiło w sposób jaskrawy. To Wydział Mechaniczny Politechniki Łódzkiej, Wydział Mechaniczny Technologiczny Politechniki Śląskiej oraz Wydział Mechaniczny Politechniki Gdańskiej. W tych ośrodkach najczęściej dochodziło do łamania zasad, obniżania poziomu wymagań, kolesiostwa. Przypuszczam, że w innych dyscyplinach też można wskazać jednostki, gdzie częściej niż w innych dochodzi do podobnych nadużyć.\n\n<strong><b>Nie boi się pan o tym głośno mówić? </b></strong>\n\nOczywiście, mam obawy. Jedna z habilitantek już pozwała mnie za krytykę jej dorobku naukowego i dydaktycznego.\n\n<strong><b>Sąd przyjął pozew zawierający takie zarzuty? </b></strong>\n\nTak, ale rozprawa jeszcze się nie odbyła. Wrócę do awansów. Teraz nie ma już uchwały rady wydziału w sprawie awansu, lecz jest decyzja administracyjna, co niesie za sobą szereg konsekwencji. Na pewno nie służy to doskonaleniu awansów, bo może się kończyć właśnie oddawaniem do sądów rezultatów krytyki naukowej. Tymczasem jest ona immanentną cechą działalności naukowej i trudno sobie wyobrazić postęp w nauce bez dyskusji i krytyki.\n\n<strong><b>Ma pan świadomość, że już nigdy nie będzie w podobnej instytucji jak CK, choćby z racji wieku? </b></strong>\n\nTo prawda. Obawiam się nawet, czy koledzy zechcą mi teraz powierzać recenzowanie prac awansowych i dorobku naukowego, gdyż uchodzę za recenzenta surowego, a moją decyzją chyba podkreśliłem pewnego rodzaju bezkompromisowość, która niestety rzadko jest oczekiwana od recenzentów dorobku. Z drugiej strony, szanowano mnie za to, że nigdy nie napisałem „laurki”, nawet gdy chodziło o doktoraty uczniów moich przyjaciół.\n\n<strong><b>Pan mówi o słabościach działań sekcji CK, ja z kolei znam sytuację, gdy Prezydium CK ratowało honor komisji, który mocno nadwyrężały decyzje sekcji. </b></strong>\n\nZapewne bywa różnie. Często jednak sprawy naganne, o których donoszono do CK, nie trafiały tam, gdzie powinny, czyli do sekcji, tylko pozostawały na poziomie prezydium. Często rozmywały się tam na podstawie opinii osób, o których z góry było wiadomo, że napiszą pozytywne recenzje czy ekspertyzy. Tym samym niejednokrotnie właśnie komisja chroniła plagiatorów czy osoby, które niezbyt rzetelnie podeszły do swojej pracy awansowej.\n\n<strong><b>Czy CK powinna nadal istnieć w tej sytuacji? </b></strong>\n\nNie mam wesołych myśli. CK w tej formule i przy takim stylu działania na pewno nie zapewnia jakości awansów, które ma nadzorować. Z drugiej strony, historia CK właśnie się kończy. Problem w tym, że do Rady Doskonałości Naukowej weszło wielu członków CK, a tym samym odtworzyły się w niej układy, sposoby myślenia i działania. Nie ma „higienicznej” przerwy między tymi dwoma instytucjami, która pozwoliłaby z czystym sercem dobrze myśleć o radzie. Weszli w jej skład także koledzy, co do których pracy mam poważne zastrzeżenia. Takie są prawa demokracji. Rozszerzono grono wyborców o doktorów habilitowanych. Niejeden z nich czuje wdzięczność wobec swoich recenzentów za to, że stopień uzyskał, ulega ich presji i traci samodzielność. Nie chcę tu krzywdzić uczciwych i kompetentnych, którzy stanowią większość i w CK, i w RDN. Ustawa definiuje główne zasady działania CK i RDN – tam eksponuje się rzetelność i transparentność.\n\n<strong><b>Powróciłbym do kwestii ponadczasowej, jaką są recenzje. </b></strong>\n\nWypowiedziano na ich temat wiele krytycznych uwag, które jednak nie zmieniły tego obszaru działalności okołonaukowej w naszym kraju. Recenzentów cechuje często brak odwagi w wypowiadaniu krytyki, lęk przed ostracyzmem środowiska, kierowanie się chęcią nieszkodzenia kandydatowi do awansu. A przecież nie o to chodzi! Nie chodzi o samego kandydata, ale o wartość, jaką wnosi do nauki. Czy zasługuje ona na wyróżnienie, czy przeciwnie. Zauważyłem, że nawet osoby o dużych kompetencjach uginają się pod presją kandydata, jego mentora czy ich otoczenia, i starają się stosować sofistyczne sztuczki w recenzjach, żeby obronić osobę i dorobek, które na to nie zasługują; dobiera się fałszywe argumenty, żeby udowodnić, że kiepskie jest dobre.\n\n<strong><b>Pana odejście z CK jednak nie jest antidotum na te patologie, które je spowodowały.</b></strong>\n\nNie jest. Są też tacy, którzy mi powiedzieli, że zdezerterowałem, np. redaktor Marek Wroński. Jednak musiałem w jakiś sposób zamanifestować protest przeciwko zdecydowanie nagannym praktykom, które miały miejsce w Sekcji Nauk Technicznych.\n\n<strong><b>Pamiętam pana wcześniejszy apel do członków komisji habilitacyjnych.</b></strong>\n\nTo chyba był wstęp do mojej decyzji o rezygnacji, gdy jeszcze miałem nadzieję na poprawę sytuacji. Podkreślałem w apelu konieczność bardzo wnikliwej analizy wartości dorobku naukowego kandydatów do stopnia doktora habilitowanego. Obecnie wymusza to fakt wpłynięcia do CK w pierwszych miesiącach ubiegłego roku kilkakrotnie większej niż zazwyczaj liczby wniosków awansowych. Dzieje się tak już po raz drugi w ostatniej dekadzie i wszyscy wiedzą, że nie jest to efekt „klęski urodzaju w polskiej nauce”, lecz wyłącznie zmiany procedur. Przy masowym pojawieniu się pośpiesznie przygotowywanych wniosków habilitacyjnych jakość może przegrać z ilością. Musi więc temu towarzyszyć wyjątkowo rzetelna ocena dorobku naukowego kandydatów.\n\nZ mojego doświadczenia wynika, że wielu członków komisji habilitacyjnych większą uwagę zwraca na wskaźniki bibliometryczne niż na naukową wartość rozprawy lub cyklu publikacji, które – z mocy ustawy – stanowią zasadniczą podstawę do ubiegania się o stopień naukowy. Zapewne tylko lenistwo członków komisji habilitacyjnych sprawia, że do lektury autoreferatu ograniczają zapoznanie się z dorobkiem kandydata do awansu, bez dokładnego poznania głównego dzieła. To może skutkować nierzetelną oceną dorobku.\n\nPrzedstawiony do oceny zbiór publikacji powinien – tak ja to rozumiem – odzwierciedlać zrealizowanie określonego programu badań, który ma wyraźnie sformułowany cel i zakres, a kończącego się pewnym uogólnieniem wyników, potwierdzających założone tezy i stanowiących istotny wkład do wiedzy. Niestety coraz liczniejsze są „rozprawy habilitacyjne”, w których sztucznie łączy się w tzw. cykl wybrane publikacje, których wspólny mianownik jest sformułowany zbyt ogólnie, a całość nie spełnia wymogów ustawowych. Akceptacja takiego stanu rzeczy przez gremia decyzyjne deformuje procesy awansowe, zachęca do nierzetelności i szkodzi nauce.\n\n<strong><b>Ma pan zapewne na myśli porównanie poziomu habilitacji z okresu dominacji rozpraw z przygotowywanymi obecnie? </b></strong>\n\nPowołam się na własne doświadczenie. W czasach, gdy zdecydowanie przeważała habilitacja w formie książkowej i obowiązywało kolokwium habilitacyjne, wykonałem 81 recenzji, z których pięć zawierało wniosek negatywny. I tak „wyróżniałem się” wówczas ostrością oceny w swojej dyscyplinie. W ostatnich pięciu latach jako przewodniczący komisji habilitacyjnych napisałem 25 opinii. Aż w co piątej zanegowałem wartość głównego osiągnięcia kandydata.\n\n<strong><b>Co zmieniła w zakresie awansów Ustawa 2.0? </b></strong>\n\nPrzede wszystkim nowe wymogi wywołały panikę, o której mówiliśmy. Fala trwogi, która przelała się przez polskie jednostki naukowe – a zwłaszcza uczelnie, gdzie w miejsce rad wydziałów powstały, często na bazie nawet kilku jednostek, rady dyscyplin – była nieuzasadniona. Odbieram to jako wyjątkową porażkę polskiego środowiska naukowego rozłożoną na raty. Pierwsza rata to lawina wniosków, jaka spłynęła do CK do 30 kwietnia 2019 r. Druga to wręcz obłęd w zakresie obron prac doktorskich w okresie przed 30 września. Odbywały się nawet w weekendy, a na ostatni dzień września zwoływano nadzwyczajne posiedzenia rad wydziałów, by „taśmowo” nadawać stopnie doktora.\n\n<strong><b>Mówmy jednak o Konstytucji dla Nauki, czyli o przyszłości. </b></strong>\n\nCieszy mnie, że nie ma już obowiązku habilitowania się. Dobrze oceniam zapis, że dwie negatywne recenzje powodują negatywny finał starań habilitanta o awans. Dobrze, że komisja habilitacyjna może przeprowadzić kolokwium habilitacyjne, choć uważam, że powinno ono być obligatoryjne.\n\nWięcej nowych rozwiązań oceniam negatywnie: możliwość kandydowania do Rady Doskonałości Naukowej doktorów habilitowanych. Biorąc pod uwagę udział takich członków RDN w ocenie kandydatów do tytułu profesora doznaję nieodpartego skojarzenia, że np. kandydatów na mistrza egzaminują czeladnicy. Jest to nieakceptowalne. W nauce nie ma miejsca na demokrację.\n\nJawne głosowania nad uchwałą komisji habilitacyjnej to, obok nierzetelnych recenzji, główna przyczyna negatywnej selekcji kandydatów do grona samodzielnych pracowników naukowych. Chyba tylko brak wyobraźni i znajomości zwyczajów w polskim środowisku naukowym mógł podpowiedzieć utrzymanie tej zasady. Wydelegowanie do składu komisji trzech pracowników jednostki, w której zatrudniony jest kandydat, to w praktyce trzy głosy „tak”, nawet gdy dorobek naukowy pretendenta nie spełnia wymogów. Tylko osoba o wyjątkowo niezależnej pozycji może sobie pozwolić w takiej sytuacji na sprzeciw, czyli po prostu – na rzetelność. W takim układzie ocena dorobku nie jest obiektywna. Jeśli w opisany układ koleżeński wejdzie choć jedna osoba „zewnętrzna”, to z uwagi na przewagę głosów poparcia, czyli 4:3, wynik całej procedury jest w zasadzie przesądzony ze szkodą dla nauki, a tak naprawdę także dla kandydata i jego przyszłych podopiecznych. Kilka takich sytuacji znam z własnego doświadczenia.\n\n<strong><b>A jak pan postrzega kwestię przewodów doktorskich i postępowań o nadanie tytułu?</b></strong>\n\nZ doktoratami nigdy nie było większego problemu, ale obserwuję obniżanie wymagań. Jestem przeciwny możliwości uzyskaniu stopnia doktora na podstawie zbioru opublikowanych i powiązanych tematycznie, zespołowo przygotowanych artykułów naukowych. Po takim doktoracie i podobnej habilitacji uczony nie nabędzie umiejętności samodzielnego pisania poważniejszych opracowań naukowych. Wyspecjalizuje się natomiast w pisaniu niedługich artykułów, z ograniczoną dyskusją naukową wyników, często według jednej „matrycy”, z zamiarem szybkiego gromadzenia punktów. Za niewłaściwą też uważam możliwość uzyskania doktoratu przez osoby bez magisterium. Po nadaniu stopnia doktora taka osoba uzyskuje automatycznie wykształcenie wyższe. Stopień naukowy nie zastąpi wiedzy pozyskiwanej podczas dwuletnich studiów magisterskich. Tego faktu nie zmieni zaklęcie o najwyższej jakości osiągnięć naukowych, bowiem dobrze wiadomo, że wkrótce okaże się ono pojęciem naprawdę względnym.\n\nZawsze byłem przeciwny istnieniu funkcji promotora pomocniczego, która niestety pozostała, bo legalizuje ona niedostatek kompetencji – może to kompensować kopromotor – lub lenistwo promotora. To drugie, choć wysoce nieetyczne, jest dość powszechne.\n\nWprowadzenie przepisu, w myśl którego stopień doktora nadaje się osobie spełniającej także inne, od literalnie zapisanych w ustawie, wymagania określone przez podmiot doktoryzujący, doprowadzi do nierówności wymagań w różnych jednostkach, a to – jak już wykazuje doświadczenie – skutkuje „pielgrzymkami” kandydatów do miejsc, gdzie próg wymagań jest niższy.\n\nNajmniej kontrowersji budzą kryteria nadawania tytułu profesora, ale mnie niezmiernie dziwi brak ustawowych warunków dotyczących osiągnięć w zakresie kształcenia kadry naukowej. Zupełnie nie rozumiem popłochu zaistniałego w ostatnim roku wśród kandydatów, w sytuacji faktycznego ograniczenia wymogów uzyskania tytułu.\n<div class=\"signature\">\n\nRozmawiał Piotr Kieraciński\n\n</div>\n<div class=\"frame\">\n\nProf. dr hab. inż. Wojciech Przetakiewicz (ur. w 1950 r.) jest od 23 lat profesorem w Akademii Morskiej w Szczecinie. 35 lat pracował w Wojskowej Akademii Technicznej, gdzie m.in. kierował Zakładem Metaloznawstwa, był prodziekanem i dziekanem Wydziału Mechanicznego oraz prorektorem ds. dydaktycznych. Jest autorem ok. 270 publikacji naukowych z zakresu inżynierii materiałowej. Specjalizuje się w metaloznawstwie i inżynierii powierzchni. Wypromował dziesięciu doktorów nauk technicznych. Jest członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Materiałoznawczego. Przez ostatnie dwie kadencje pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Komitetu Nauki o Materiałach PAN. W latach 2000–2019 był członkiem Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów, ostatnio wiceprzewodniczącym Sekcji Nauk Technicznych.\n\n</div>','Trywializacja  awansów naukowych','','publish','closed','closed','','trywializacja-%e2%80%a8awansow-naukowych','','','2020-03-17 18:39:26','2020-03-17 17:39:26','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/trywializacja-%e2%80%a8awansow-naukowych/',0,'rrp_magazine','',0),(2228,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2150\" align=\"alignnone\" width=\"804\"]<img class=\"size-full wp-image-2150\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/hiperlekowa-rzeczywistosc-fa-03-2020-804x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"804\" height=\"1024\" /> Rys. Sławomir Makal[/caption]\n<h2>Lęk znajduje doskonałe podłoże do rozwoju tam, gdzie jednostki nastawione są na rywalizację, a indywidualny sukces ma większe znaczenie niż kooperacja i wzajemne wsparcie. Ma to miejsce w tak zwanych społeczeństwach wysokich prędkości, gdzie liczy się przede wszystkim to, by być maksymalnie efektywnym i skutecznym.</h2>\nKażda epoka wywołuje w ludziach jakieś obawy, kiedyś związane głównie z zagrożeniami pochodzącymi z zewnątrz – przyrodą, zwierzętami, żywiołami – obecnie częściej znajduje swe źródło w określonych stosunkach społecznych czy tradycjach kulturowych, a także, co nie mniej istotne, epatujących strachem hiperlękowych mediach. Pojawiają się diagnozy wieszczące nadejście wieku niepokoju i lęku kulturowego. O ile pod koniec XX wieku diagnozowano głównie stany depresyjne, przejawiające się w uogólnionym pesymizmie, braku wiary we własne możliwości, o tyle początek wieku XXI obfituje w zaburzenia o charakterze lękowym. Trudno definiowany niepokój wydaje się być nierozerwalnie związany z naszym istnieniem. Stąd blisko do przekonania, że w zasadzie lęków nie można uniknąć, gdyż wpisane są one w ludzką egzystencję, co powoduje swoistą ich naturalizację i bezwarunkową akceptację.\n\nWe współczesnych społeczeństwach obserwujemy stan, który można określić jako czujność lękową. To stan ciągłego napięcia, wyczekiwania na to, co złego może się wydarzyć, nieadekwatnie i w sposób wyolbrzymiony do realnych potencjalności. Strach, lęk i panika moralna stały się głównymi rysami współczesnej nam kultury. Znakomita psycholożka Karen Horney uznawała, że to właśnie kultura odpowiada za generowanie naszych lęków, dotykając najczulszego rdzenia osobowości. Mamy do czynienia z procesem, który socjolog Anthony Giddens określa mianem permanentnego wytwarzania niepewności. Prowadzi to do wzrostu poczucia wszechobecności lęków, a w konsekwencji ukształtowania utrudniających, a nawet uniemożliwiających aktywność postaw lękowych. (Szersze omówienie tego problemu odnajdzie czytelnik w tekście Kultura lęku (nie tylko) technologicznego, do pobrania: https://www.magdalenaszpunar.com/_publikacje/2018/MSzpunar-1.pdf.)\n\nLęki różnego pochodzenia stały się kulturową metaforą odsłaniającą lękowe uwikłanie człowieka ponowoczesnego. Przenikliwy filozof Peter Sloterdijk wskazuje, że przychodzi nam żyć w czasach przerażonych wspólnot, zyskujących miano pokoleń lęku. Co ważne, nauka i postęp nie wyeliminowały lęku, wręcz przeciwnie, wydaje się, że nierzadko odczuwamy go coraz więcej i intensywniej. Niektórzy badacze sugerują, iż zachowania lękowe są obecnie u ludzi tak częste, że w sposób uprawniony możemy mówić o epidemii lęku. Badania wskazują, że nawet jedna trzecia populacji wykazuje różnego rodzaju zaburzenia lękowe, a u 6 procent przejawiają się one w sposób intensywny. U osób tych pojawia się tak zwany lęk uogólniony, a więc taki, który nie posiada skonkretyzowanego przedmiotu.\n<h3>Cynizm i brak zaufania</h3>\nStrach stanowi ważny sygnał ostrzegawczy dla naszego organizmu, jednak staje się on dysfunkcjonalny, gdy „włączony” jest nieustannie i pojawia się niezależnie od wystąpienia źródła zagrożenia. Lęki, infekując nasze umysły niczym złowieszcze pandemie, odrzucają wszystko to, co racjonalne, co mogłoby zanegować irracjonalne podszepty, stając się signum temporis naszych czasów. Multiplikując się analogicznie jak plotka czy miejska legenda, konstruują narrację o współczesnym świecie, który staje się wobec nas wrogi i złowieszczy.\n\nNoblistka Olga Tokarczuk zwracała uwagę, iż lęk jest emocją, która oddziela ludzi, sprawiając, że stają się oni wobec siebie podejrzliwi i nieufni, dzieląc świat na „swoich” i „obcych”. W takiej optyce drugi staje się wyłącznie tym, który chce nas wykorzystać do własnych celów, zniszczyć i unicestwić. Wypadkową takiego przekonania staje się cynizm i brak zaufania wobec innych, ale w konsekwencji także do samego siebie. Nieufający nikomu i niczemu człowiek poddany logice złowieszczego świata działa w myśl destrukcyjnej zasady – zniszczę albo zostanę zniszczony.\n\nJeśli przyjrzymy się samej etymologii słowa „lękać”, trzeba wskazać, iż pierwotnie oznaczała ona tyle co pochylać się, zginać. Taką postawę możemy obserwować właśnie u osób zalęknionych. Nie zawsze jest to kurczenie fizyczne, a raczej metaforyczne chowanie się do własnej, wewnętrznej kryjówki, gdzie embrionalna postawa ciała próbuje powrócić do prenatalnego poczucia bezpieczeństwa. Józef Tischner pisał o człowieku z kryjówki, który zalękniony zewnętrznym światem chowa się do własnego, introwertycznego azylu, odcinając się od złowrogiej rzeczywistości.\n\nZwykle lęk definiuje się jako przykry, intensywnie odczuwany stan złego samopoczucia, uczucie bliskiego i niesprecyzowanego zagrożenia, w zetknięciu z którym człowiek czuje się bezsilny. Strach i lęk nie są jednak tożsame, choć w ten sposób funkcjonują w potocznych ujęciach. Dla zrozumienia właściwości lęku ważne jest zwrócenie uwagi, iż owemu trudno definiowalnemu zagrożeniu niełatwo przypisać jakiś konkretny obiekt. Nie musi to oznaczać, iż obiekt lęku jest fikcjonalny, bywa tak, że po prostu nie potrafimy dokonać jego konkretyzacji. W przypadku zaś strachu obiekt obawy jest z reguły łatwo definiowalny, stanowiąc reakcję na zagrożenie o charakterze realnym. Co zatem sytuacja lękowa oznacza dla jednostki? Oznacza wyczerpujący i mocno wyniszczający stan, w którym nastawiony na atak organizm, nie znając źródła zagrożenia, nieustannie czuwa w przykrym napięciu.\n<h3>Brak pewności</h3>\nJak wykazują badania, występowanie lęku wiąże się z pozycją społeczną jednostki. Okazuje się, że zaburzenia lękowe dotykają szczególnie ludzi z niższych warstw społecznych, ponieważ dysponują oni mniejszymi możliwościami, a więc i sposobami radzenia sobie z sytuacjami trudnymi, które to właśnie ich dotykają najczęściej. Świat nie jest bowiem taki, jaki jest, ale taki, jakim się nam jawi. Jak pokazują badania Davida Altheide, przeciętny Amerykanin, pomimo że jego sytuacja życiowa jest lepsza niż jego rodziców, twierdzi, że jest bardziej narażony na zagrożenia, niż miało to miejsce dwadzieścia lat temu.\n\nCiekawe są także badania dotyczące sprawców najpoważniejszych przestępstw. Mówią one o tym, iż sprawcy wyjątkowo okrutnych zabójstw – zabójcy seryjni, zabójcy na tle seksualnym – charakteryzują się bardzo wysokim poziomem lęku, choć ich działania wskazywałyby na coś zupełnie przeciwnego. Okazuje się, że w przypadku tych osób wyparty całkowicie ze świadomości lęk zostaje zastąpiony w strukturach psychicznych wysokim poziomem ryzyka, brawurą, manifestowaniem odwagi, agresją i brutalnością zachowań.\n\nCzego się lękamy? Zazwyczaj tego, co jest nietypowe, nieznane, wychodzące poza dobrze oswojone schematy poznawcze, klisze i znane tropy. W związku z tym, iż w przeszłości trajektorie życiowe były mocno ograniczone, niepokoje i lęki były przewidywalne i dookreślone głównie przez naturę. Obecnie mówimy o refleksyjnych biografiach ludzi, którzy posiadają niemal nieskończony wybór w obszarze kształtowania swojego życia. Życie – ujmując po Baumanowsku – staje się obecnie płynne. To proces z jednej strony pozytywny, z drugiej – permanentna niestabilność, wykorzenienie, destabilizacja rodziny, wysoka mobilność, a także brak oparcia w religii przyczyniają się do wzmożonej lękliwości ludzi. Trudno znaleźć stabilne i trwałe podwaliny, na których można by się oprzeć i a priori im zaufać. Jedyna rzecz, jaka wydaje się pewna, to właśnie brak pewności.\n<h3>Czego nakazują nam się bać media</h3>\nSzczególnie sfera popkultury z rozkoszą produkuje lęki, eksploatując i wykorzystując je na wszelkie możliwe sposoby. Socjolog Frank Furedi uważa, że żyjemy w kulturze strachu. Właściwe dla niej jest stałe poczucie zagrożenia, którego zniesienie i wyeliminowanie z życia jest niemożliwe. Za stan ten odpowiadają głównie media, żerujące na podsycaniu, ale i generowaniu poczucia powszechności lęków. Stają się one – posiłkując się terminem Iana Wilkinsona – wielką fabryką strachu. W związku z tym, iż treści medialne są wysycone w wysokim stopniu obrazami przemocy i negatywizmem, przeceniamy obecność strachu w naszej codzienności, a reakcje na niego stają się wyolbrzymione i nieadekwatne.\n\nW konsekwencji niepokój zaczynają budzić te zjawiska, które realnie nie stanowią żadnego zagrożenia. Inaczej ujmując, obawiamy się raczej tego, czego nakazują nam się bać media: spektakularnych katastrof, brutalnych napadów, obcych czy dziesiątkujących nas wirusów. Parafrazując Johana Huizingę, media nie tyle nas dzisiaj zabawiają, ile zastraszają na śmierć. Pomocą w zrozumieniu tego fenomenu staje się tak zwany syndrom złego świata. Badania, znane szerzej jako teoria kultywacji, dowodzą, że postrzeganie rzeczywistości u intensywnych i sporadycznych widzów telewizji różni się znacząco na niekorzyść tych pierwszych. W wyniku intensywnego kontaktu z obrazami medialnymi tworzy się konstrukcja świata odczytywanego jako zagrażający i wrogi, a ocena rzeczywistości jest znacznie zniekształcona i przesiąknięta strachem. Gerbner dowodzi, iż intensywni oglądacze są przekonani, że do przestępstw dochodzi dziesięciokrotnie częściej, niż ma to miejsce w rzeczywistości, osoby takie przeceniają również możliwość doświadczenia przemocy bezpośredniej.\n\nZa powszechność lęków, które wytwarzają media, odpowiada strategia uniwersalizacji. Dyskurs medialny wywołuje wrażenie, że wydarzenia (nawet te odległe) mogą dotyczyć każdego, stąd każdy powinien czuć się zagrożony, a przynajmniej być czujny. Funkcjonujące w ten sposób media prowadzić mogą do wytwarzania tak zwanej paniki moralnej, która przejawia się w ogólnym poczuciu zagrożenia, niepokoju i braku stabilności. Stanowi ona wyolbrzymioną, wzmacnianą przez media reakcję na niewielkie akty dewiacji. Zwykle rozpoczyna się ona od zaniepokojenia jakimś zachowaniem grupy lub jednostki, które stają się tak zwanym złem społecznym. Kolejnym elementem jest uczucie wrogości wobec tych, którzy zagrażają wartościom, interesom, a nawet egzystencji społeczeństwa. To, czy jest to zagrożenie realne, czy całkowicie imaginatywne, nie ma przy tym żadnego znaczenia. Po uczuciu wrogości pojawia się społeczny konsensus co do tego, że zagrożenie istnieje, jest realne i poważne, domaga się zatem podjęcia konkretnych działań. Ten czynnik generuje dysproporcję, czyli zaniepokojenie, które jest nieproporcjonalne do obiektywnego, możliwego zagrożenia. Kluczową rolę odgrywają tutaj media, które mogą na przykład stosować wyolbrzymione, odpowiednio zaprezentowane dane statystyczne potwierdzające skalę i istotność problemu. Wystarczy, że telewizja posłuży się odpowiednim podkładem muzycznym, tonem głosu i kadrowaniem obrazu, bo wywołać nastrój zagrożenia, a nawet panikę. Mówimy w tym przypadku o tak zwanej spirali znaczenia, która oznacza proces publicznego nadawania rangi ważności określonym problemom społecznym, przy czym sam czas ekspozycji danej problematyki w mediach może wpływać na pozycjonowanie jej doniosłości przez widzów.\n<h3>Stosunek do czasu</h3>\nWydaje się, że możemy nawet mówić o powstaniu swoistej polityki lęku: określone grupy interesu przy wsparciu kontrolowanych przez siebie mediów wytwarzają pewne formy niepewności po to, by kształtować zalęknioną świadomość społeczną. Zalęknionymi ludźmi łatwiej bowiem sterować i manipulować, a tworzenie figury wroga pozwala owe lęki kanalizować. Jeśli dodamy do tego podsycane, wrzące emocje, nietrudno o katastrofę. Na tym właśnie zasadza się polityka lęku, by grać na emocjach, na tym co wrze, co jest niejasne, niezrozumiałe, a przez to łatwo generujące ekstremizmy i postawy wrogości.\n\nPrzy analizie zachowań lękowych ważne jest uwzględnienie perspektywy czasowej. Psychiatrzy wskazują, iż to właśnie stosunek do czasu ma kluczowe znaczenie dla kondycji zdrowia psychicznego. Jak pokazują badania, osoby leczące się psychiatrycznie wykazują wyższy poziom lęku w stosunku do upływu czasu, negatywnie myślą zarówno o przeszłości, jak i o przyszłości. Na przykład pacjenci ze schizofrenią wykazują duże problemy w myśleniu o przyszłości, zaś osoby z depresją intensywnie zaabsorbowane są myśleniem o przeszłości.\n\nLęk może być rozumiany jako wypadkowa pewnych procesów społecznych i dominujących w danym czasie wartości kulturowych. Skoro powiedzieliśmy, że lęk ma charakter osobniczy, to czy właściwe i uprawnione jest mówienie o wieku niepokoju lub kulturze lęku? Badania Jeana Delumeau pozwalają udzielić pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie. Pomocną kategorią w tym zakresie jest ukuta przez tego badacza kategoria transpozycji, która oznacza przejście emocji z poziomu jednostkowego na zbiorowy. Nie bez znaczenia jest także to, co w literaturze naukowej opisane jest jako klimat emocjonalny, charakteryzujący dominujący nastrój w jakimś narodzie lub grupie. To właśnie on określa to, co i jak odczuwamy, a także wskazuje na działania aprobowane i negowane. To, co określamy mianem kultury emocjonalnej, wskazuje na całokształt przekonań co do tego, co jednostki powinny odczuwać w danej sytuacji, a także jak adekwatnie dane emocje wyrażać.\n\nLęk jest emocją niezwykle destruktywną. Nie tylko utrudnia myślenie, nierzadko je uniemożliwia, sprawiając, że ludzie działają nie ku polepszeniu swej sytuacji, lecz ku ograniczeniu odbierającego chęć życia lęku, wycofując się z jakiejkolwiek aktywności społecznej. Trzeba przy tym wyraźnie wskazać, że lęk znajduje doskonałe podłoże do swojego rozwoju tam, gdzie jednostki nastawione są na rywalizację, a indywidualny sukces ma większe znaczenie niż kooperacja i wzajemne wsparcie. Ma to miejsce w tak zwanych społeczeństwach wysokich prędkości, gdzie liczy się przede wszystkim to, by być maksymalnie efektywnym i skutecznym. Jednostki pozostają z dojmującym wrażeniem, że „nie są dość” atrakcyjne, szczupłe, bogate, kreatywne, dobrze zarabiające. Goniąc za czymś, co stale przesuwa horyzont pragnień i staje się nieuchwytne, wpędzają same siebie w stan niezadowolenia i rosnącej frustracji, gdyż „dosyć” i satysfakcja nie nadchodzą nigdy. Biegniemy za chimerą ideału, który nie istnieje, zatem zrealizowanie go jest niemożliwe.\n\nW społeczeństwach, w których przyznawanie się do słabości stanowi nieakceptowaną wadę, trudno otwarcie mówić o własnych lękach, niepewnościach i okazywać słabość. To, że jednak o czymś mówić nie chcemy, wykluczamy z dyskursu, odwracamy oczy, nie rozwiązuje problemu. W rzeczywistości polskiej edukacji brakuje tego, co proponuję określać mianem edukacji do słabości. Oznacza ona przyzwalanie na to, że ma się pełne prawo do gorszego dnia, że nie zawsze trzeba być na sto procent, że wątpliwości i rozterki powinny być akceptowane, wskazując na wysoki stopień autorefleksji. Przyznawanie się do własnych obaw i lęków nie powinno stanowić czegoś, przed czym należy się bronić i czego należy unikać za wszelką cenę. Trzeba dać sobie pełne prawo do słabości. Po latach pracy akademickiej jestem przekonana, że równie ważne jak przekazywanie różnorodnych teorii czy koncepcji, które stanowią istotę procesu dydaktycznego, jest uczenie tego, jak radzić sobie z trudnościami życiowymi, akceptować własną niedoskonałość, braki i egzystencjalne pęknięcia. To właśnie słabość czyni nas ludźmi, oddalając od perspektywy niezawodnie skutecznego, acz emocjonalnego zombie.\n<div class=\"signature\">\n\nDr hab. Magdalena Szpunar, prof. UJ, socjolog, pracuje w Instytucie Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego.\n\n</div>','Hiperlękowa rzeczywistość a edukacja do słabości ','','publish','closed','closed','','hiperlekowa-rzeczywistosc-a-edukacja-do-slabosci%e2%80%a9','','','2020-03-17 13:36:04','2020-03-17 12:36:04','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/hiperlekowa-rzeczywistosc-a-edukacja-do-slabosci%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2229,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2140\" align=\"alignnone\" width=\"927\"]<img class=\"size-full wp-image-2140\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/czy-przegrywamy-wojne-idei-fa-03-2020-927x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"927\" height=\"1024\" /> Rys. Sławomir Makal[/caption]\n<h2>Wbrew stereotypowi to nie osoby w „czapeczce z aluminiowej folii” chroniącej przed promieniowaniem telefonów komórkowych są odpowiedzialne za to, że poglądy irracjonalne zalały sferę publiczną.</h2>\nZwiązki pomiędzy lękami i nauką trzeba rozpocząć od przypomnienia oświeceniowo-racjonalistycznej obietnicy, dzięki której nauka uzyskała tak wysoki status w nowoczesności. Nauka, poznanie naukowe, a następnie technonaukowy sukces pragmatyczny były obietnicą wyzwolenia ze świata przygodności i determinizmów. Zarówno natura zewnętrzna, jak i wewnętrzna miały zostać okiełznane. Condorcet, pisząc na wyścigi ze śmiercią swój Szkic obrazu postępu ducha ludzkiego poprzez dzieje, miał nadzieję, że uda nam się rozszerzyć królestwo wiedzy, rozumu i pewności. To właśnie pewność miała nam pozwolić opanować lęki, zakończyć setki lat życia w strachu, w świecie, w którym każda złamana noga czy rozwolnienie mogły oznaczać śmierć, a choroba rodzica to poniewierka albo i śmierć dzieci. To koniec świata, w którym wiosnę wita się z lękiem, martwiąc się, czy wystarczy zapasów. To nadzieja na świat, w którym nie trzeba zimą wyganiać starców na mróz.\n\nCondorcet był matematykiem, statystykiem – to ważne, ponieważ naukowa możliwość racjonalnego opisu, a następnie oszacowania go pozwoliły na to, aby obietnica nauki została częściowo spełniona: świat przestał przerażać swą przygodnością, gdyż przynajmniej częściowo został uporządkowany. Racjonalność widziała samą siebie w świecie, który uprzednio przekształciła.\n\nNa końcu swego traktatu Condorcet szkicował plan ubezpieczeń społecznych, systemu szacowania ryzyka i racjonalnego sposobu opanowania go przez aparat państwowy dla dobra całego społeczeństwa. Uwagi te zostały potwierdzone przez ówczesną praktykę. Jak wskazują Foucault i Hacking, szacowanie ryzyka, sprzężenie statystyki i państwa pozwoliły na wytworzenie tzw. urządzeń bezpieczeństwa, czyli – dzięki statystyce, biurokracji i racjonalizacji rzeczywistości – zarzadzanie tym, co do niedawna wydawało się podlegać jedynie kaprysom przyrody albo bóstw: głodem, powodziami, chorobami. W toku rozwoju nowoczesności państwo i nauka sprzęgały się coraz silniej, połączone z nowoczesną edukacją powszechną nie tylko rugowały obszary tego, co budziło lęk, ale porządkowały rzeczywistość, racjonalizowały ją. Wraz z symbolicznym wprowadzeniem systemu metrycznego początkowo Francja, a następnie dalsze części Europy i świata zaczęły być coraz bardziej more geometrico.\n<h3>Przesyłka zwrotna i spłacanie długów</h3>\nNowoczesność, której symbolem był mariaż nauki i państwa (początkowo imperiów, później państw narodowych), swój sukces zawdzięczała temu, że owa maszyneria usuwania niepewności (a więc i lęków) była aż nadto skuteczna. Mariaż państwa i nauki, tak efektywny w zmienianiu rzeczywistości, zaczął coraz wyraźniej ujawniać swe faustowskie oblicze. Znamy to dobrze, pierwsze krytyki nazbyt pospiesznego rugowania dziwności świata, nazbyt pośpiesznego odcinania się od lęków pojawiły się ze strony takich osób jak Humboldt czy Goethe, starających się zachować równowagę pomiędzy oświeceniową racjonalizacją rzeczywistości i jej przekształcaniem a romantycznym kontemplowaniem jej wraz z przyzwoleniem zarówno na zachwyt jak i na misterium tremendum.\n\nNie miejsce tutaj na pełen rys historyczny, warto jednak zauważyć, że głos optymistyczny przez dziesięciolecia dominował, ze swoją kulminacją w latach „wysokiej nowoczesności” (high modernizm) 1945-1960. Niestety przełom lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, globalna rewolta 1968 roku, aż po kryzys naftowy oraz załamanie się pewności co do trendu sekularyzacyjnego, symbolizowane przez Chomeiniego oraz Jana Pawła II, wyznaczyły kres tego optymizmu. To, co wyparte, zaczęło domagać się uwagi. Racjonalność i jej przymierze z nauką i techniką stały się problematyczne. Zamiast przynosić stabilizację i niweczyć lęki, same zaczęły być ich źródłem.\n\nOczywiście jednym z głównych problemów był zimnowojenny strach przed zagładą atomową. Ruch antyatomowy, oprócz rozsądnych postulatów walki o jedynie pokojowy atom, stał się niestety rozsadnikiem antynaukowych wystąpień. Podobnie rosnące zainteresowanie problemami środowiska, symbolizowane przez książkę Rachel Carlson Silent Spring, roznieciło falę reakcji. I podobnie jak z atomem, część z nich to były rozsądne głosy domagające się regulacji przemysłu i biznesu, ale niestety część zasiliła chemiofobiczne i naukofobiczne ruchy neoluddyczne. Wreszcie symbolem – późniejszym – stał się Czarnobyl. Rok 1986 to zarówno pamiętna katastrofa w elektrowni jądrowej, jak i data wydania książki Ulricha Becka Społeczeństwo ryzyka. Od tej pory nie pewność, lecz ryzyko stało się wyznacznikiem nowoczesności. Także wiara w dobro, jakie przynosi racjonalne planowanie, została podana w wątpliwość, a symbolem owego zwątpienia była Brasilia, najdoskonalej wcielona utopia oparta na ideach Le Corbusiera, Oscara Niemeyera, Lucio Costy i Karty Ateńskiej.\n\nObiekcje czy można racjonalnie uporządkować rzeczywistość, które zaczęły się mnożyć wraz z krytyką rozwiniętej nowoczesności, stały się powszechne, a przykładem ich może być książka Seeing Like a State: How Certain Schemes to Improve the Human Condition Have Failed napisana przez Jamesa C. Scotta.\n\nPrzytłoczona ciężarem „przesyłek zwrotnych”, nieoczekiwanych efektów własnych działań, nowoczesność reflektywna zgodnie z nazwą musiała zmieścić w sobie zarówno dawne nowoczesne ambicje, jak i uporanie się ze skutkami ubocznymi, z wypartymi i nieprzewidzianymi skutkami działań.\n\nWszystko to zaowocowało katastrofalnymi następstwami dla naszych „światów życia” (lebenswelt) i możliwości kulturowej, psychologicznej „obróbki” rzeczywistości. W świecie przednowoczesnym, kiedy nasze światy życia ulegały zachwianiu (np. przez śmierć osób bliskich, pandemię, wojnę), istniały tradycyjne, religijno-filozoficzne sposoby ponownej stabilizacji. Jak wskazywał Krzysztof Abriszewski w swej książce Kulturowe funkcje filozofowania, przykładem takiej strategii są Wyznania napisane przez św. Augustyna po śmierci przyjaciela. W świecie przednowoczesnym mieszanka myślenia apokaliptycznego, zdanie się na los pozwalały poradzić sobie z realnością zagrożenia. Lęki, strach były dzięki temu oswajane.\n\nJak wspomniałem wyżej, nowoczesność radziła sobie inaczej, z jednej strony walczyła z tym, co powodowało lęki, poprzez likwidację źródła (racjonalizacja i zmiana świata), z drugiej – w przypadku tych źródeł lęku, których łatwo się usunąć nie dało – wypierała je. Dziś, w epoce drugiej, reflektywnej czy – jak pisał Bauman – płynnej nowoczesności, doświadczamy równocześnie dwóch procesów. Mamy do czynienia z uświadomieniem sobie nowych źródeł lęków (zmiana klimatyczna, zanieczyszczenie środowiska, złożoność technologiczna etc.), które są o tyle problematyczne, że pozostają częścią dawnego rozwiązania. Jak pokazuje przykład ruchów antyszczepionkowych, znikome ryzyko pojawienia się relatywnie mało szkodliwego odczynu poszczepiennego jest źródłem lęku o wiele silniejszego i łatwiejszego do politycznego zagospodarowania niż lęki przed chorobami zakaźnymi, powodowanymi przez nie śmiercią czy powikłaniami. Destabilizacje naszych światów życia przez nazbyt złożoną rzeczywistość nie są już łagodzone przez skuteczny w nowoczesności mariaż nauki i państwa. Steve Fuller mówi, że w ponownie zaczarowanym świecie neoliberalnym grozi nam światopogląd karmiczny: powrót wiary w przeznaczenie, tym razem jednak przybierający postać „bioliberalizmu”, czyli przekonania, że los jednostki predestynują geny i IQ.\n<h3>Оdin, dwa, tri – w świecie bez „Sondy” rodzi się Kaszpirowski</h3>\nProces ten przyśpieszył wraz z upadkiem „realnego socjalizmu”. Obietnice sięgające jeszcze rosyjskiego kosmizmu (Fiodorow, Ciołkowski), nadzieje na podbicie przyrody, wyrugowanie chorób (a nawet śmierci) nie zostały wypełnione. Związek Radziecki się rozpadł, a symbolami zawiedzionych nadziei były katastrofa w Czarnobylu i wysychające morze Aralskie. Przestaliśmy wierzyć, że mariaż nauki, techniki i państwa pomoże w zapanowaniu nad światem. Zrobiliśmy to dokładnie w tym samym czasie, w którym złożoność systemów eksperckich oraz to, w jaki sposób zaczęły one kształtować nasze światy życia, osiągnęły poziom jak nigdy dotąd. Na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych straciliśmy (bezpowrotnie?) pewną szansę. Byliśmy w sytuacji doktora Frankensteina, oto nasze dzieło – nowoczesność – ujawniło się wraz z wszystkimi wadami, potwornościami, ale niestety, jak twierdzi Bruno Latour, powtórzyliśmy błąd: zamiast adoptować, zrozumieć potwora i go poprawić – wygoniliśmy go w ciemność. Dziś już nie pamiętamy, że krytykiem ZSRR był nie tylko religijno-nacjonalistyczny Sołżenicyn, ale i Sacharow – wierzący w konwergencje, uniwersalny, demokratyczny, oparty na racjonalności naukowy świat.\n\nW humanistyce nadkrytyczna krytyka nowoczesności, symbolizowana przez postmodernizm, nie podsunęła rozwiązania dla nowej nadłożonej fazy nowoczesności, ale jako rozwiązanie zaproponowała podminowanie racjonalności i uniwersalizmu. Zamiast kontynuacji nowoczesnej pracy na rzecz stabilizacji rzeczywistości i odczarowywania, nastąpiło jej ponowne zaczarowanie. Nie bez winy są tu też inspiracje czerpane z nauk przyrodniczych – jak pokazuje Adam Curtis w swoim hipnotycznym filmie dokumentalnym All Watched Over by Machines of Loving Grace, trzy z nich najsilniej wspierały proces ponownego zaczarowania rzeczywistości oraz odejście od wiary w możliwość racjonalnego nią kierowania, odpolitycznienia: niektóre interpretacje neodarwinizmu, cybernetyki i teorii systemu oraz nadużywanie metafory ekosystemu. Wszystko to w połączeniu z „ideologią kalifornijską” doprowadziło w latach dziewięćdziesiątych do legitymizacji neoliberalizmu i wiary, że rzeczywistość „sama się zorganizuje”, a zasadą owej organizacji jest „wolny rynek”.\n\nW tym miejscu dochodzimy do ważnego momentu: kto zyskał na tym, że przestaliśmy wierzyć w możliwość porządkowania rzeczywistości? Kto był i jest beneficjentem świata, w którym kultura jest przeniknięta przez nowe zaczarowanie, a jedyną „racjonalnością” społecznie postrzeganą jest ta definiowana przez neoliberalny sposób myślenia? Do tego – jak pokazali Philip Mirowski w Science-Mart: Privatizing American Science, Henry A. Giroux w Neoliberalism’s War on Higher Education czy Colin Crouch w książce Psucie wiedzy. Ukryte skutki finansowego zawłaszczania życia publicznego – neoliberalizm okazał się wyjątkowo zgubny dla systemu wiedzy. W okresie stabilnej nowoczesności naukowcy byli w trudnym sojuszu z państwem (i wojskiem!) i odpowiednio kapitalistyczną albo „realnie socjalistyczną” ekonomią. Przykładowo wysoki prestiż fizyki teoretycznej jest ściśle związany z sukcesem programu Manhattan i rozwojem broni atomowej. Po okresie 1989-1991 alternatywa socjalistyczna przestała się liczyć (nawet jeśli nigdy tak naprawdę nie była w pełni ani alternatywna, ani socjalistyczna). To spowodowało, że ów wymuszony sojusz został poważnie nadwątlony – z trudnego sojusznika nauka i szkolnictwo wyższe stały się dla rynku zasobem do zużycia. To spowodowało poważną erozję stabilizacyjnej i regulacyjnej roli, jaką (techno)nauka odgrywała w społeczeństwie. Stając się zasobem dla rynku, nauka nie jest dłużej częścią tych sił, które w imię racjonalności właśnie rynek starały się regulować i kontrolować.\n\nWarto też przypomnieć, że rozwinięcie się internetu, początkowo w imię innowacyjności niepoddanego takiej kontroli jak prasa czy telewizja, stało się dziś jedną z ważniejszych społecznie „infrastruktur lęku”. Urynkowienie informacji, pogoń za „klikalnością”, wytworzenie pozoru debaty przez umożliwienie wypowiedzi wszystkim uczyniły z internetu, szczególnie tego z okresu sieci społecznościowych, podstawowy generator społecznych lęków, także tych związanych z nauką. Aby nie zatrzymać się jedynie w tym miejscu analizy, warto od razu zauważyć, że to nie sam internet jest problemem, lecz brak regulacji i urynkowienie informacji i komunikacji.\n<h3>Handlarze strachem i ignorancją</h3>\nDziś wiemy, że korelacja pomiędzy neoliberalizacją kapitalizmu, deregulacją a szerzeniem się strachu, lęków nie jest przypadkowa. Przynajmniej od czasu książek Naomi Oreskes i Erika M. Conwaya Merchants of Doubts oraz Jane Mayer Dark Money. The Hidden History of the Billionaires Behind the Rise of the Radical Right, śledząc powiązania instytucjonalne oraz finansowe, możemy analizować, w jaki sposób wpływowe i zamożne osoby pokroju braci Koch wpływały na politykę, poglądy i upowszechnianie się pewnych światopoglądów oraz wytwarzały funkcjonalne dla nich strach, wątpliwości i ignorancję. Na przełomie lat 60. i 70., zdaniem wielu wpływowych i bogatych osób, USA zaczęły zmierzać w złym kierunku, a oznaką tego były bunty studenckie, osiągnięcia ruchu praw obywatelskich, rodzący się ruch ekologiczny. Ruchy te miały jeden wspólny czynnik: bezpośrednio albo pośrednio zaczęły domagać się ograniczenia dla dużych przedsiębiorstw i korporacji.\n\nJesteśmy dziś bardziej świadomi roli internetu w szerzeniu fake newsów, nakręcania spirali paniki, a dzięki wspomnianym wyżej badaczkom i badaczom wiemy dużo więcej o uwarunkowaniach instytucjonalnych i ekonomii politycznej irracjonalizmu. Dlatego kluczowe jest spostrzeżenie, że irracjonalne poglądy nie są w przeważającej mierze dziełem „szaleńców”, osób siedzących w piwnicy i łączących czerwoną nitką zdjęcia UFO z wycinkami z gazet przypiętymi na ścianie. Wbrew stereotypowi to nie osoby w „czapeczce z aluminiowej folii” chroniącej przed promieniowaniem telefonów komórkowych są odpowiedzialne za to, że poglądy irracjonalne zalały sferę publiczną. Takie osoby też istnieją, ale są raczej efektem procesu, raczej symptomem niż przyczyną. Analiza współczesnego irracjonalizmu przesunęła się z epistemologii sprawdzania prawdziwości poglądów i szukania kryterium demarkacji fałszu od prawdy w stronę szukania mechanizmów socjologicznych, instytucjonalnych, ekonomicznych, które stabilizują i umożliwiają szerzenie danych poglądów. Wszystko to spowodowało, że dziś jesteśmy już bardziej zaawansowani w analizie współczesnego irracjonalizmu, a także że perspektywa jego analizy stała się silnie upolityczniona i nie stroni od odwołań do analizy ekonomicznej (follow the money).\n\nDyskusja wokół globalnego, antropogenicznego ocieplenia ujawniła, że denialiści zmian klimatycznych to nie wspomniane „dziwne osoby w foliowych czapeczkach”, ale koncerny naftowe, które choć od lat dysponowały wiedzą o globalnym ociepleniu na swój prywatny użytek, zaś dla opinii publicznej produkowały i wspierały denializm klimatyczny. Podobnie ruch antyszczepionkowy: oprócz przestraszonych złożonością świata i medycyny rodziców gromadzi on też „zawodowych antyszczepionkowców”, którzy na niszczeniu podstaw zdrowia publicznego robią kariery polityczne i pieniądze. Nazywane jest to strategią FUD (Fear, Uncertanity and Doubt) i ściśle wiąże się z funkcjonowaniem neoliberalnego kapitalizmu. Szerzenie strachu, zwiększanie atomizacji społecznej, podrywanie zaufania społecznego do instytucji publicznych jest funkcjonalne dla świata, w którym rządzi „prawo silniejszego”. Tymi silniejszymi mogą być ruch religijny, obracający miliardami koncern czy wpływowa organizacja polityczna. Dzieje się tak, gdyż kiedy przestaje działać siła racji, to zaczyna działać racja siły.\n\nPrawzorem tego była tzw. strategia tytoniowa, czyli opisana przez Oreskes i Conwaya taktyka, jaką przyjęły początkowo koncerny tytoniowe w sporze o korelację pomiędzy paleniem papierosów a nowotworami. Przestraszone możliwością wypłaty odszkodowań i utraty zysków koncerny wynajęły agencje PR, aby znaleźć rozwiązanie. Dość szybko się okazało, że będzie bardzo trudno zaatakować bezpośrednio badania dotyczące nowotworów i im zaprzeczyć. Znaleziono jednak szybko inny sposób, zaczęto „sprzedawać wątpliwości” („doubt is our product”). Zaczęto wytwarzać równoległy obieg ekspercki, raporty, organizować konferencje, „fakty medialne”. Wszystko po to, aby stworzyć wrażenie, że wokół tego zagadnienia wciąż toczy się debata naukowa, a jej wyniki nie są ani pewnie, ani ostateczne. Takie „sceptyczne” stanowisko, domaganie się stuprocentowo pewnych danych dobrze „sprzedawało” się publicznie, tym bardziej że ówczesne społeczeństwa zaczynały być coraz bardziej krytyczne wobec nauki, państwa i planowania. Koncerny tytoniowe, podobnie jak w późniejszym okresie naftowe, wytwarzały własne ekspertyzy naukowe, które odpowiednio potwierdzały szkodliwość palenia tytoniu i wpływ spalania paliw kopalnych na zmianę klimatyczną. Tyle tylko, że dla szerszej sfery publicznej prezentowały bardziej „sceptyczne” i „zatroskane” oblicze. Głównymi „złymi” w tej opowieści są George Marshall Institute, Tobacco Industry Research Comittee, Amerykański Instytut Naftowy (API), Cato Institute, Hertland Institute i ich sponsorzy: ExxonMobil, Philip Morris C., Tinto Group, General Motors. Warto też wymienić naukowców, którzy w dużej mierze stali za rozwojem i legitymizowaniem tej strategii: William Nierenberg, Robert Jastrow, Frederick Seitz, Fred Singer. Nieprzypadkowo byli oni w czasach zimnej wojny „jastrzębiami” związanymi z przemysłem i wojskiem, a po jej zakończeniu swą energię w walkę z „czerwonym zagrożeniem” (Red Scare) przekuli w walkę z jakimikolwiek próbami regulacji wielkiego biznesu i korporacji. W świecie mnożenia wątpliwości społeczeństwo pozostawione wobec zamętu nie ma narzędzi, aby móc skutecznie walczyć z zagrożeniami.\n\nPrzykładem politycznej wagi istnienia uregulowanej metrologii z rodzimego podwórka jest długoletnia walka działaczy środowiskowych i miejskich, aby upowszechnić świadomość dotyczącą poziomu smogu. Wiarygodne metrologicznie, dostępne publicznie dane są pierwszym krokiem do tego, aby dane zjawisko oszacować, a następnie podjąć racjonalną politykę zmniejszenia zagrożeń. W przypadku smogu wiemy, że wymaga to ograniczeń, które dotkną przemysł samochodowy, spalanie węgla w starych piecach czy drewna w kominkach klasy średniej. Szerzenie wątpliwości, rozciąganie dyskusji w nieskończoność, mnożenie kontrekspertyz, wytwarzanie alternatywnych „ekspertów medialnych” mają na celu rozpalanie nieistniejącej kontrowersji, przeciąganie jej, co pozwoli przeciągnąć okres, w którym nie dokona się racjonalna regulacja dotycząca danego problemu. Widzimy na przykładzie smogu, ale też dobitnie na przykładzie zmiany klimatycznej, że szerzenie zamętu, strachu i wątpliwości jest funkcjonalne dla tych, którzy nie chcą się poddać regulacji opartej zarówno na wiedzy evidence based, jak i towarzyszącej jej pronaukowej, proracjonalnej woli politycznej.\n<h3>Wysłuchajcie wszystkich, lobbysta rozpozna swoich</h3>\nKończąc, pragnę wyrazić zaniepokojenie proponowaną przez MNiSW nowelizacją Konstytucji dla Nauki i propozycją powołania komisji do spraw wolności w systemie szkolnictwa wyższego i nauki. Sprowokowane sprawą dyscyplinarną prof. Ewy Budzyńskiej zmiany mają na celu wymuszenie na uczelniach wolności głoszenia poglądów. Okoliczności ogłoszenia noweli uwikłane są w aktualne „wojny kulturowe” i zaskakująco korelują z podobną propozycją kontrowersyjnego think tanku Ordo Juris. Sprowokowana doraźnym sporem nowelizacja jest niebezpieczna, gdyż otwiera uczelnie na wpływ wszelkich działań lobbystycznych, wykraczających dalece poza kontrowersję wokół prof. Budzyńskiej i siły w to zaangażowane. Przymuszenie uczelni, aby stały się hyde parkami, to spowodowanie, że liczyć się będzie głos najsilniejszy, najgłośniejszy, a nie ten uzasadniony, oparty na badaniach evidence based. Konfiguracja tego, kto jest najsilniejszy, pewnie będzie zmienna w czasie, podobnie jak sojusze, ale kluczowa jest niebezpieczna zasada: nie liczy się racja, lecz ilość pieniędzy, liczba „lajków”, odsłon internetowych, tekstów w prasie.\n\nJak wskazałem wyżej, w epoce neoliberalnej rozprzęgniecie sojuszu nauki i państwa nadwątliło jej stabilizacyjną rolę. Świat nauki postrzegany jest jako ten, który zamiast uspokajać i stabilizować nasze światy życia, przyczynia się często do destabilizacji i zamętu. Legitymizacji nauki nie pomoże to, że uniwersytety staną się areną starć pozanaukowych lobbystów.\n<div class=\"signature\">\n\nDr hab. Andrzej W. Nowak, prof. UAM, filozof, Instytut Filozofii  Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Interesuje się problematyką  z zakresu ontologii, w tym ontologii społecznej, studiów nad nauką  oraz socjologią wiedzy.\n\n</div>','Czy przegrywamy wojnę idei?','','publish','closed','closed','','czy-przegrywamy-wojne-idei','','','2020-03-17 13:36:16','2020-03-17 12:36:16','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/czy-przegrywamy-wojne-idei/',0,'rrp_magazine','',0),(2230,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2152\" align=\"alignnone\" width=\"829\"]<img class=\"size-full wp-image-2152\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/naukowe-leki-i-nadzieje-fa-03-2020-829x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"829\" height=\"1024\" /> Rys. Sławomir Makal[/caption]\n<h2>Konieczność przyjęcia stanowiska naukowego wbrew własnym przekonaniom, a zarazem niejako pod prąd utrwalonym tendencjom obcowania ze sprywatyzowanymi przekazami, może budzić opór i tendencje do bagatelizowania płynących ze świata nauki doniesień.</h2>\n„Rok 1647 był to dziwny rok, w którym rozmaite znaki na niebie i ziemi zwiastowały jakoweś klęski i nadzwyczajne zdarzenia. (…) W Warszawie widywano też nad miastem mogiłę i krzyż ognisty w obłokach; odprawiano więc posty i dawano jałmużny, gdyż niektórzy twierdzili, że zaraza spadnie na kraj i wygubi rodzaj ludzki”.\n\nHenryk Sienkiewicz, <em>Ogniem i mieczem</em>\n\n„Martwa Gwiazda rozświetlała kosmos przez godzinę i dwadzieścia pięć minut, po czym nagle znikła. Dopiero wtedy sieć radioteleskopów mogła odkryć jej pozostałości – szybko obracającą się gwiazdę neutronową, która wysyłała wyraźnie wyodrębniony impuls elektromagnetyczny. (…) Pojawienie się Martwej Gwiazdy było niewątpliwie ważnym wydarzeniem w historii ludzkości. (…) Mimo to świat fascynował się tym ciałem niebieskim zaledwie dwa tygodnie”.\n\nCixin Liu, <em>Era supernowej</em>\n<h3>Nic nowego pod Słońcem</h3>\nW swojej pracy pod tytułem Nowoczesny mit. O rzeczach widzianych na niebie Carl Gustav Jung zastanawiał się nad tym, dlaczego w drugiej połowie XX wieku pojawiają się tak liczne doniesienia o rzekomo widzianych na niebie statkach kosmicznych. Szwajcarski psychoanalityk dostrzegł analogie pomiędzy treścią tych opowieści a występującymi w dotychczasowej historii ludzkości przekazami na temat objawień bóstw, aniołów czy herosów. Zdaniem Junga w komunikatach tego rodzaju dochodzą do głosu uniwersalne, niezależne od miejsca i czasu aspekty ludzkiej psychiki, zaś ich zawartość zależy od aktualnego kontekstu. W świecie, w którym ludzkość rozszczepiła atom, opracowała silniki rakietowe i wystrzeliła sondy kosmiczne, przekazy rodem z mitów i legend tracą siłę oddziaływania. Na ich miejsce pojawiają się jednak nowe, dla których paliwem są najnowsze odkrycia naukowe.\n\nNa podobne zjawisko zwrócił uwagę w jednym z tekstów zamieszczonych w zbiorze Niebezpieczne idee we współczesnej nauce Jordan Pollack. Według cybernetyka niektóre przekazy formułowane na podstawie ustaleń współczesnej nauki przypominają wizje zagłady rodem z dawnych proroctw religijnych, mówiących o wydarzeniach mających nadejść w czasach ostatecznych. W noworocznym numerze „Tygodnika Powszechnego” (nr 1-2/2020) Łukasz Lamża podjął temat lęków związanych z globalnymi wydarzeniami mogącymi zajść lub się nasilić w XXI wieku. Wszystkie opisane tam niepokoje – od ocieplania się klimatu, przez projektowanie ludzi dzięki metodom inżynierii genetycznej, na przejęciu kontroli bądź zniszczeniu ludzkości przez Kurzweilowską cyfrową osobliwość kończąc – mają swoje źródła w sferze nauki i technologii. Co ciekawe, ani słowem nie wspomina się tam o lękach związanych z wojną, zjawiskiem znanym ludzkości od zarania dziejów, którego emanacją był jeden z czterech jeźdźców Apokalipsy.\n\nNa podłożu kontekstu naukowego powstają jednak nie tylko budzące strach wizje zagłady, lecz także tchnące nadzieją obietnice naukowego raju. Postulaty ruchów trans– i posthumanistycznych obejmują wykorzystanie naukowych odkryć i dokonań w celu podarowania ludziom tego, o czym wspomina się w przekazach religijnych: eliminacji bólu, wyzwolenia od ograniczeń ciała, rozwinięcia osobistych zdolności, prawdziwej równości między ludźmi, a nawet osiągnięcia nieśmiertelności. Helge Kragh w Wielkich spekulacjach omawia nawet współczesne koncepcje eschatologii fizycznej, odnoszące się do ostatecznych losów wszechświata i zanurzonego w nim człowieka.\n<h3>Naukowa platforma streamingowa</h3>\nPowyższe konteksty oraz stereotypowe skojarzenia mówiące o nauce jako źródle, z którego można głównie czerpać, zdają się sugerować, że człowiek „pochwycony” przez treści zawierające naukowy kod będzie przeżywał coś w rodzaju doświadczenia religijnego rodem z koncepcji Rudolfa Otto, gdzie przeżycia grozy, tajemnicy i mocy przeplatają się z fascynacją i poczuciem uwznioślenia. Sytuacja wydaje się nieco bardziej złożona, jeśli wziąć pod uwagę diagnozy Jacka Dukaja. W zbiorze esejów zatytułowanym Po piśmie zauważa on, że współczesnymi sposobami odbierania przez człowieka dowolnych treści zarządzają mechanizmy kultury transferu przeżyć oraz daleko posuniętej indywidualizacji. Dukaj wskazuje, że o ile w dotychczasowych dziejach trwały epoki przekazu słownego i pisemnego, o tyle dziś – za sprawą rozwoju nowych technologii – liczy się przede wszystkim możliwość osobistego doświadczenia, zanurzenia w opowiadaną historię i przeżycia związanego z nią pakietu emocji. Jakkolwiek silne, przeżycia te powinny mieć jednak głównie prywatny charakter, dając człowiekowi poczucie doświadczenia czegoś zarazem niepowtarzalnego, jak i doskonale dopasowanego do jego kondycji, potrzeb i światopoglądu. Przekazy niedopasowane, niewpisujące się w dotychczasowy profil, doświadczane są jako nieprzyjemne, budzące lęk i motywację do szybkiego powrotu ku temu, co już oswojone, a trend ten wzmacniają dodatkowo zaawansowane algorytmy przetwarzające dane o naszej cyfrowej aktywności. Sprawia to, że współczesny człowiek może spędzić wiele godzin, przeglądając programy informacyjne, ofertę Netflixa czy stronę główną Facebooka, ani razu nie napotykając treści niezgodnych ze swoimi zainteresowaniami czy punktem widzenia.\n\nZ punktu widzenia reguł związanych z kulturą transferu przeżyć przekazy osadzone w kontekstach naukowych zdają się bardzo dobrze zaadaptowane do współczesności. Jako emanacje jakościowych, emocjonujących narzędzi oddziaływania można wskazać tu chociażby hucznie celebrowane festiwale nauki, działalność popularyzatorów przybliżających sekrety nauki w oddziałujących na wszystkie zmysły eksperymentach czy półki sklepów z zabawkami uginające się od zestawów małego naukowca bądź małego programisty. Spójrzmy w tym kontekście na tytuł książki Neila de Grasse Tysona Astrofizyka dla zabieganych: z jednej strony obiecuje się tu wejście w świat zaawansowanych zagadnień naukowych, z drugiej zaś możliwość przyswojenia treści bez specjalnie dużego wysiłku oraz konieczności dokonywania zmian w rutynie dnia codziennego. W połączeniu z zamieszczonym w górnej części okładki napisem „Bestseller nr 1 w USA” otrzymujemy zaś następujący komunikat: „Uwaga! O tym wiedzą i mówią prawie wszyscy! Jeśli nie znasz – przeczytaj, a łatwo wrócisz do głównego nurtu informacji”. Pewne niedogodności mogą jednak sprawiać awersja do nudy oraz pogoń za nowością i widowiskowością, także charakteryzujące współczesną kulturę. Nie co dzień w mediach pokazywane są fotografie powierzchni Plutona przypominające profil Disneyowskiego psa o tym samym imieniu (Pluto), zdjęcia opisywane jako portret czarnej dziury, testowe starty rakiet przystosowanych do lotów załogowych czy informacje o narodzinach modyfikowanych genetycznie bliźniąt. Etykietę sensacji przykleja się więc niekiedy do treści, które z punktu widzenia samych naukowców wydają się być znacznie mniej spektakularne. Na rynku prasy można znaleźć tytuły dotykające tematów naukowych, ale formalnie mające wiele wspólnego z tabloidami i podobnie jak one opierające się na silnie emocjonalnych przekazach, zarządzających między innymi lękami oraz nadziejami swoich odbiorców.\n\nDrugi z wymienianych przez Dukaja aspektów współczesnego przeżywania kultury jest z punktu widzenia relacji pomiędzy nauką a szerokim gronem jej odbiorców nieco bardziej problematyczny. Trudno bowiem pogodzić wartości naukowe, takie jak obiektywność, intersubiektywność i wolność w komunikowaniu prawdy, z postulatami radykalnego indywidualizmu, w którym każda jednostka może uważać własne przekonania i upodobania za obowiązujący kontekst doboru i oceny docierających treści. W rzeczywistości złożonej z osobistych baniek informacyjnych nauka nie pełni funkcji „opowiadacza” o świecie, ale raczej dodatkowego kontekstu uwiarygodniającego lub ubogacającego opowieści snute przez poszczególne osoby. Zapotrzebowanie na konkretne treści naukowe nie jest w tym przypadku punktem wyjścia do wyrabiania sobie określonego światopoglądu, ale raczej jego konsekwencją. Najdobitniej ujął to Jonathan Haidt mówiąc, że zbiór istniejących obecnie wyników badań naukowych jest jak postawiony na przyjęciu szwedzki stół, na którym każdy znajdzie coś dla siebie.\n\nI w tym właśnie miejscu może tlić się zarzewie strachu przed nauką – nie tyle ze względu na treść jej przekazów, ile specyficzną formę obcowania z nią. Konieczność przyjęcia stanowiska naukowego wbrew własnym przekonaniom, a zarazem niejako pod prąd utrwalonym tendencjom obcowania ze sprywatyzowanymi przekazami, może budzić opór i tendencje do bagatelizowania płynących ze świata nauki doniesień. W tym kontekście, jako przedstawicieli grup uporczywie uciekających przed wynikami badań naukowych przywołuje się niekiedy płaskoziemców, młodoziemców lub negacjonistów klimatycznych. To przykłady tyleż wyraziste, co bardzo uskrajnione. Zastanówmy się jednak przez chwilę, czy wśród naszych własnych przekonań nie ma i takich, które motywowałyby do stawania w kontrze do naukowych ustaleń. Dobrym punktem wyjścia może być tu namysł nad statusem Plutona, który zgodnie z ustaleniami Międzynarodowej Unii Astronomicznej od 2006 roku nie jest już uznawany za planetę. Tych, dla których Pluton wciąż jest planetą, być może pocieszy to, że pół roku później Izba Reprezentantów Nowego Meksyku wydała rezolucję mówiącą, że na niebie tego stanu Pluton planetą pozostanie na zawsze. Oto jak kwestie naukowe mogą się przeplatać ze sferą emocji i sentymentów.\n<h3>Na tropach scjentystycznego światopoglądu</h3>\nTakie właśnie, na przykład emocjonalne, aspekty ustosunkowywania się ludzi do nauki, naukowców i naukowych odkryć są najbardziej interesujące dla psychologa. Co sprawia, że część ludzi chętnie zaprasza naukę do swoich prywatnych baniek informacyjnych – niekiedy nawet dając jej przyzwolenie na dokonywanie modyfikacji we własnym obrazie świata – a inni są wobec niej nastawieni sceptycznie, a nawet wrogo? Pytanie to od pięciu lat stanowi kontekst badań, które prowadzę wraz z magistrantami, opierając się na założeniach autorskiej koncepcji scjentystycznego światopoglądu, nazywanego w skrócie scjentoteizmem. Punktem wyjścia było w tym przypadku założenie, że ludzie mogą się różnić od siebie pod względem tendencji do uzasadniania własnych przekonań i zachowań ustaleniami naukowymi, jak również działania na podstawie opinii formułowanych przez naukowców oraz uznawania języka naukowego za najdoskonalszy i najbardziej wartościowy sposób odnoszenia się do świata oraz występujących w nim zjawisk. Na tej podstawie skonstruowany został Kwestionariusz Opinii o Nauce, badający nie tylko ogólny sposób spostrzegania nauki, ale również poziom uznania dla niepodważalności podstaw nauki, postrzegania naukowców jako jedynych wiarygodnych ekspertów, pokładania w nauce nadziei związanych z przyszłością świata i ludzkości oraz dostrzegania w niej narzędzia praktycznego wpływu na codzienną rzeczywistość. Przeprowadzone dotychczas badania wskazują, że aspekty scjentystycznego światopoglądu raczej nie wiążą się ani z rzeczywistą wiedzą o świecie, ani z wykształceniem, ani skłonnością do poszukiwania nowych informacji i poszerzania posiadanego ich zakresu. Wygląda to trochę tak, jakby światopogląd ceniący sobie naukowe sposoby opowiadania o świecie kształtował się w oderwaniu od tego wszystkiego, co nauka ma dostarczać w ramach swoich podstawowych zadań.\n\nScjentystyczny światopogląd zdaje się mieć jednak szereg odniesień do aspektów motywacyjnych i emocjonalnych. W jednym z badań wraz z Patrycją Kropiwnicką zaprojektowaliśmy procedurę, w której uczestnicy poddawani byli wstępnemu pomiarowi samooceny, a następnie rozwiązywali specjalnie przygotowany test wiedzy przyrodniczej – łatwy bądź trudny – lub stanowili członków grupy kontrolnej. W dalszej kolejności badani wypełniali kwestionariusz odnoszący się do aspektów scjentoteizmu. Wyniki pokazały, że osoby o wysokiej samoocenie wypełniające łatwe testy, mogące dawać wyższe poczucie biegłości w kwestiach naukowych, cechował bardziej pozytywny stosunek do sfery naukowej niż członków dwóch pozostałych grup. Badani z wysoką samooceną wypełniający testy trudne wykazywali natomiast najniższy poziom przychylnych nauce przekonań. Rezultaty te sugerują, że społeczny odbiór nauki, rozpięty gdzieś między entuzjazmem a oporem i lękami, może brać się z tego, w jaki sposób kontekst naukowy współgra z tym, jak ludzie postrzegają samych siebie. Gorzki wniosek jest jednak taki, że pozytywny stosunek do nauki może brać się z samozadowolenia kształtującego się na bazie poczucia związanych z nią kompetencji, opartego jednak na bardzo powierzchownych przesłankach. Wtedy zaś, gdy nauka odsłania swoje trudniejsze, bardziej wymagające oblicze, implikujące rewizję wcześniejszych przekonań o samym sobie, reakcją może być bardziej sceptyczny stosunek do nauki i bagatelizowanie jej znaczenia. Może zatem naukowcy zawdzięczają tabloidowemu podejściu do nauki więcej, niż można byłoby w pierwszej chwili przypuszczać?\n\nW innych badaniach wraz z Agnieszką Sławik i Olgą Pabian sprawdzaliśmy, w jaki sposób światopogląd scjentystyczny rezonuje ze sferą wyznawanych przez ludzi wartości i celów życiowych. Bardziej entuzjastyczne poglądy na temat aspektów związanych z nauką szły w parze między innymi z ukierunkowaniem na władzę, sukces finansowy i zdrowie. Natężenie scjentystycznego światopoglądu malało natomiast wraz ze wzrostem ukierunkowania na tradycję, duchowość i wspólnotowość. Być może więc doniesienia naukowe z góry są skazane na zróżnicowane sposoby odbioru przez szersze grona ze względu na różnice w zakresie wartości orientujących ich codzienne życie. Co dla jednych źródłem nadziei, to dla innych zagrożeniem. Dziewiętnastowieczni luddyści niszczyli maszyny, ponieważ bali się, że za sprawą intensywnej ingerencji technologii w obszar pracy zostanie im ona odebrana. Z drugiej strony, ten sam postęp technologiczny może być ujmowany również jako szansa na wyzwolenie od konieczności wykonywania ciężkiej, monotonnej lub po prostu nieprzyjemnej pracy. Możliwości wchodzenia całościowo rozumianej nauki w ludzkie życie są jeszcze większe, czemu towarzyszy zapewne większy potencjał lęków i nadziei.\n\n&nbsp;\n<h3>Niespokojne sny naukowców</h3>\nWskazane wątki prowadzą do niewygodnego pytania o granice społecznej propagacji bądź popularyzacji nauki. Kierując się diagnozami Dukaja, można byłoby przypuszczać, że granice te wyznaczane są z jednej strony przez możliwość wygrywania przez komunikaty naukowe w rywalizacji o uwagę i zainteresowanie odbiorców z innego rodzaju treściami, z drugiej zaś przez możliwość wpisywania się przekazów naukowych w indywidualne bańki treści, z którymi człowiekowi po prostu miło i przyjemnie jest obcować. W kontekście przytoczonych wyników badań nad światopoglądem scjentystycznym wydaje się, że granice mogą przebiegać także wzdłuż progu złożoności i skomplikowania pewnych problemów oraz zakresu możliwości pogodzenia ze stanowiskiem nauki w kwestiach, w których do głosu dochodzą również wyznawane wartości.\n\nTemat związanych z nauką lęków i nadziei nie dotyczy jednak wyłącznie sfery jej powszechnego odbioru, ale również samych badaczy. Dobrym źródłem informacji na temat tego, co budzi strach lub optymizm naukowców są ich odpowiedzi na corocznie zmieniane, poruszające wyobraźnią pytania publikowane na stronie www.edge.org. Pytanie o to, co może napawać optymizmem, zostało zadane w 2007 roku, a dziś – z perspektywy ostatnich trzynastu lat – ciekawą rozrywką może być ocena tego, czy opinie te można uznawać za nadal aktualne. Pytanie o to, czym powinniśmy się martwić, zadano natomiast w roku 2013 (przykładowo związany z NASA klimatolog Gavin Schmidt mówił wtedy o braku powiązania pomiędzy doniesieniami medialnymi a ich rozumieniem, a psycholog ewolucyjny Geoffrey Miller martwił się rozwojem chińskiej eugeniki).\n\nPytanie podsumowujące trwający przez dwadzieścia lat projekt Edge zostało zadane przedstawicielom świata nauki w 2018 roku. Brzmiało ono „Jakie jest ostatnie pytanie?” i w pewnym sensie łączyło w sobie zarówno naukowe nadzieje, jak i naukowe lęki. Jako przedmiot refleksji na dziś (lub zgodnie z regułami kultury transferu przeżyć – na moment do następnego przebłysku zaabsorbowania czymś innym) na chybił-trafił wybierzmy sobie jedno z nich. Mnie udało się wylosować to zadane przez fizyka Maxa Tegmarka: „What will be the literally last question that will preoccupy future superintelligent cosmic life for as long as the laws of physics permit?” (Jakie będzie dosłownie ostatnie pytanie, które zajmie przyszłe superinteligentne życie kosmiczne tak długo, jak pozwalają na to prawa fizyki?).\n<div class=\"signature\">\n\nDr Łukasz Jach, Instytut Psychologii UŚ. Badacz psychologicznych kontekstów odbioru nauki. Autor książek „Nauka jako obiekt kultu. Wprowadzenie do koncepcji scjentoteizmu” (2015) oraz „Światopogląd scjentystyczny – korelaty i uwarunkowania” (w druku).\n\n</div>','Naukowe lęki i nadzieje  w świecie sprywatyzowanych przeżyć','','publish','closed','closed','','naukowe-leki-i-nadzieje-%e2%80%a8w-swiecie-sprywatyzowanych-przezyc','','','2020-03-17 18:51:04','2020-03-17 17:51:04','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/naukowe-leki-i-nadzieje-%e2%80%a8w-swiecie-sprywatyzowanych-przezyc/',0,'rrp_magazine','',0),(2231,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2164\" align=\"alignnone\" width=\"791\"]<img class=\"size-full wp-image-2164\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/misz-masz-pseudo-naukowy-fa-03-2020-791x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"791\" height=\"1024\" /> Rys. Sławomir Makal[/caption]\n<h2>Festiwale nauki, noce naukowców, uniwersytety trzeciego wieku, przedszkolne robotyki, mobilne laboratoria, doświadczalnie… Chcemy nauki, ale jej nie rozumiemy.</h2>\nZ Noblem to jest tak… – to znaczy z Noblem nagrodą, a nie Noblem Alfredem. Wyczekując co roku Nobla pokojowego, dowiadujemy się, że ktoś się postarał, by świat lub jakiś jego fragment był lepszy, albo że według kogoś postępować będziemy tak, by świat lub jego fragment stał się lepszym. Kiedy sekretarz szwedzkiej Akademii Królewskiej przedstawia laureata literackiej Nagrody Nobla, wiadomo, że jutro w księgarniach nie dostaniemy już jego książek. Szczęśliwy ten, kto czyta i przeczyta jeszcze raz, bo w domowej biblioteczce przynajmniej jeden taki duży lotek już jest. Zresztą w przypadku tej nagrody mamy niezłe doświadczenie, właśnie przeżywaliśmy piątego już Nobla dla polskiego literata. Cu-do-wnie! Fizycy to z kolei odrębny temat. To chyba w mniemaniu większości zainteresowanych i niezainteresowanych po prostu „mózgi” tego świata. Nieważne czy patrzą przez teleskop, odbywali staż w CERN-ie, pracują nad kwarkami czy odkryli grafen. Umysłem pojąć to wszystko trudno, więc na pewno się Nobel należał. Do chemii to mamy trochę stosunek osobisty czy – jak to teraz się nazywa – narodowy. Dwa medale dla Marii Skłodowskiej-Curie potrafi wymienić każdy o dowolnej porze dnia i nocy. Ekonomię lubią wszyscy, niech tylko rośnie.\n\nNo i wreszcie fizjologia i medycyna – wydawać by się mogło, odkrycia naukowe, które dotyczą lub będą dotyczyć naszego życia dużo bardziej namacalnie niż pozostałe 175-gramowe (waga medalu Noblowskiego) dokonania. Ale z tymi Noblami, nazwijmy je biologicznymi, o życiu, mam wrażenie, jest pewien kłopot. Pytanie bowiem, na ile odkrycia w dziedzinie biologii są zrozumiałe dla przeciętnego zjadacza chleba i czy w ogóle kiedyś były, mimo że komitet noblowski złożoność problemu potrafi genialnie ująć w jednym zdaniu (nie mylić z „and the Oscar goes to…”).\n<h3>Za odkrycia organizacji i funkcjonowania komórek</h3>\nCoraz rzadziej w przypadku dostojnych nagród słyszymy o szczepionce lub przełomowej technologii, jak w przypadku amplifikacji (powielania) DNA (PCR – Nobel co prawda w dziedzinie chemii, ale o potężnym znaczeniu dla biologii i medycyny, Kary Mullis 1993), która umożliwia wszelkie analizy genetyczne. Pośród dziesiątek nagród za odkrycia organizacji i funkcjonowania komórek, tkanek, narządów, szlaków metabolicznych, odpowiedzi immunologicznej, dziś poznajemy autofagosom (Ohsumi 2016) czy niekodujące cząsteczki RNA, regulujące skomplikowaną maszynerię ekspresji genów w komórkach (Fire, Mello 2006). Technika zapłodnienia in vitro (Edwards 2010), tomografia (Cormack, Hounsfield 1979), rezonans magnetyczny (Lauterbur, Mansfield 2003), elektrokardiogram (Einthoven, 1923) to coś, z czym spotykamy się na co dzień, jeśli nie w życiu, to w prasie, mediach, internecie. Priony (Prusiner 1997), Helicobacter pylori (Marshall, Warren 2005), malaria (Ross 1902), tyfus (Nicolle 1928), żółta febra (Theiler 1951), HPV i HIV (Bárre-Sinoussi, Montagnier, zur Hausen 2008) skojarzą się dość łatwo, ale reprograming komórek w kierunku pluripotencji (Gurdon, Yamanaka 2010) może wywołać konsternację. Pawłowa (1904) też nietrudno skojarzyć, przechodząc w porze lunchu obok restauracji. Cykl dobowy dotyczy każdego żywego organizmu na planecie Ziemia (Hall, Rosbash, Young 2018), który zawiera DNA (Crick, Watson, Wilkins 1963), zorganizowane w chromosomy (Morgan 1933), których elementy mogą być ruchome (McClintock 1983), a same są chronione przez telomery (Blackburn, Greider, Szostak 2009). Streptomycyna (Waksman 1952) i penicylina (Fleming, Chain, Florey 1945), insulina (Banting, Macleod 1923) lub inne takie pewnie zagościły choć raz w domowej apteczce.\n<h3>Tysiące followersów za sobą</h3>\nWcześniej radzono sobie z gruźlicą (Koch 1905), na którą do dziś szczepimy maluchy w pierwszej dobie życia, choć o tym można by podyskutować. Niestety w obecnych czasach trudno nie być osaczonym przez pseudonaukę, która wyprowadza na manowce. Przykładów tryliardy: woda strukturyzowana, naprawianie kodu genetycznego… W głowie pomysły się nie mieszczą i dosłownie, i w przenośni. Dlaczego w przeddzień Nowego Roku wierzymy, że preparaty agresywnie reklamowane w radio na tzw. kaca nam pomogą? Dlaczego jesteśmy w czołówce zjadaczy suplementów diety i dajemy wiarę, że zadziałają? Dlaczego ufamy zmieniającym się piramidom żywienia? Kremy antyaging, naprawiające DNA, dieta oparta na genomie? Niedługo dzięki rozwojowi polskiej branży monopolowej kupimy rzemieślnicze piwo antyaging, co spotka się z wielką aprobatą.\n\nNa tapecie szczepionki – gorący temat ostatnich lat, w którym niechętnie słuchany jest głos lekarzy, mikrobiologów czy immunologów. Z wczorajszym Andrew Wakefieldem było jak z dzisiejszym brexitem. Wysnuł hipotezę, opublikował wątpliwe wyniki w jednym z najbardziej poczytnych czasopism medycznych na świecie, „The Lancet”, i gotowe. Jedną ideą, jedną chwilą, siedmioma stronami papieru tak namieszał w świecie medycznym, że antyszczepionkowcy rozkwitli. To, że artykuł został wycofany z publikacji, to pewnie wina lobby farmaceutycznego. No więc nie szczepimy, bo rtęć, bo aluminium, bo formamid, bo autyzm, bo NOP (niepożądane odczyny poszczepienne), bo po co, bo chorób już nie ma, bo w nosie mam odpowiedzialność zbiorową, bo nie. Idea potrafi włączyć lawinę, którą trudno zawrócić. Przykłady można oczywiście mnożyć, skutki będą różne, czasem nieprzewidywalne. Rozmawiajmy o kalendarzu szczepień, ale raczej nie o braku szczepień. Niegdyś ludzie przemierzali setki kilometrów do Paryża, gdy się dowiedzieli o skutecznej szczepionce na wściekliznę. Ryzykowali, bez szerokich badań klinicznych, by ratować życie.\n\nCo się stało, że przestajemy czekać na naukę i wolimy domorosłą pseudonaukę? Skąd się biorą ludzie, którzy mogą korelować wszystko ze wszystkim i twierdzić, że działa. Wystarczy jeden przypadek, cud – i mamy już setki, tysiące followersów za sobą. Tymczasem niezłe doniesienie z „Lancet”, „Science” czy „Cell” nawet nie przebije się przez nagłówki gazet. Młody jestem, pewnie dlatego nie przypominam sobie tak wielu ruchów wątpiących w naukę. Może to przez internet, jego powszechny dostęp, fora, wymianę myśli i spostrzeżeń, po prostu swobodny przepływ informacji. Problemy chowane w domu wyszły na zewnątrz i otworzyły drogę do dyskusji, ale też spekulacji. Wybieramy wiedzę, która nam pasuje.\n\nObecnie bardzo wierzymy naukowcom w ocieplanie klimatu i tegoż katastroficzne skutki w nieodległej przyszłości. Przez procesy cywilizacyjne sami zapędzamy się w kozi róg, gasimy pożary, ograniczamy freon, rezygnujemy z plastiku, tniemy puszcze i wybijamy dziki, a z drugiej strony rozkręcamy hodowlę zwierząt do granic fizjologii. Zaczynamy sobie szukać miejsca w kosmosie, jakbyśmy sami czuli, że zmiany w środowisku idą zbyt szybko i żaden gatunek nie jest w stanie się do nich zaadaptować. W szale odrzucamy plastik, stawiamy na drewno, używamy toreb wielorazowych, a nawet szyjemy własne, mięso pakujemy coraz częściej we własne pojemniki. Protestujemy, choć pewnie nie do końca rozumiemy. Oszczędzamy wodę, montujemy panele słoneczne, chcemy koniecznie uczestniczyć w ratowaniu świata, żeby nasze dzieci miały tak jak my, a nie musiały walczyć o wodę. Te działania nie wynikają wcale z zalewu rzetelnych badań naukowych, tylko z medialnych, selektywnych przekazów o stanie świata, które powoli docierają do świadomości.\n<h3>Politycy nie słuchają naukowców</h3>\nDane szokują i wywołują strach. Dzisiejsze doniesienia o koronawirusie wydają się jednak zmieniać optykę i coraz częściej padają pytania o… szczepionkę. Boimy się o naszą przyszłość, o powietrze, wodę, o zanieczyszczenia, jednym słowem o nasze zdrowie. Co ciekawe, ten sam strach, dotyczący zdrowia i poparty tysiącami badań na przestrzeni setek lat, nagle wywołuję zupełnie odwrotne reakcje. Dlaczego nie chcemy stosować procedur medycznych? Skąd tak niekonsekwentne podejście do tych tematów i tak różne poziomy zaufania do nauk medycznych i nauk ekologicznych? Łączy je w gruncie rzeczy jedno – dziedzina nauki o życiu. O życiu właśnie. Żyjemy w czasach tworzenia organoidów, edycji genomu zarodkowego, coraz bardziej realnych ksenotransplantacji, terapii genowych i powszechnego, niedrogiego sekwencjonowania genomów, wojen technologicznych, tymczasem debatujemy o sprawach, które właściwie powinny być traktowane jako pewniki. Tworzymy prawo regulujące zapłodnienie pozaustrojowe, które właśnie na świecie obchodziło swoje czterdziestolecie od momentu urodzenia pierwszego dziecka, nie mówiąc oczywiście tutaj o zapłodnieniu in vitro wcześniej stosowanym u zwierząt. Tymczasem odkrywamy ślady zanieczyszczenia powietrza w łożyskach ciężarnych kobiet.\n\nOczywiście nigdy regulacjami nie wyprzedzimy nauki, ale czy nie łatwiej i lepiej mówić o przyszłości i zagrożeniach wynikających z niektórych eksperymentów, aniżeli wracać myślami do mniej istotnych problemów podszytych ideologią? Dlaczego politycy nie słuchają naukowców? Wszak wszystkie partie mają ich również w swoich szeregach. Czasami mam wrażenie, że naukowcy też siebie nawzajem nie słyszą. Jakby sobie nie ufali. Entomolog być może nie posłucha neurologa, genetyk może nie usłyszeć argumentów psychologów, a inżynierowie nie będą ufać ornitologom. Każdy mówi swoje. Tymczasem warto zaszczepić(!) swój umysł sprawdzonymi, rzetelnymi informacjami, pobudzić w sobie ciekawość. Festiwale nauki, noce naukowców, uniwersytety trzeciego wieku, przedszkolne robotyki, mobilne laboratoria, doświadczalnie… Chcemy nauki, ale jej nie rozumiemy.\n\nUwielbiamy doświadczać, lecz wiemy lepiej od innych. Może zabrzmi to trochę naiwnie, jednak zaufajcie nam. Każdy prawdziwy naukowiec dąży do poznania, do odkrycia, do przełomu. Każdy, nie tylko ten z Noblem. Niewielu się udaje i nieliczni potrafią znieść gorzkie ziarno porażki czy raczej braku wielkiego sukcesu. Wszak nie jest wcale łatwo zrozumieć świat w minutę, nawet jeśli stworzony w dni siedem.\n<div class=\"signature\">\n\nDr Piotr Pawlak, embriolog doświadczalny i genetyk, Katedra Genetyki i Podstaw Hodowli Zwierząt, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu\n\n</div>','Misz-masz (pseudo)naukowy','','publish','closed','closed','','misz-masz-pseudonaukowy','','','2020-03-17 13:36:35','2020-03-17 12:36:35','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/misz-masz-pseudonaukowy/',0,'rrp_magazine','',0),(2232,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2171\" align=\"alignnone\" width=\"802\"]<img class=\"size-full wp-image-2171\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/nauka-i-leki-fa-03-2020-802x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"802\" height=\"1024\" /> Rys. Sławomir Makal[/caption]\n<h2>Jedni naukowcy opowiadają się po tej, drudzy po tamtej stronie. Zdania są podzielone. Komu wierzyć? To zamieszanie obniża społeczne zaufanie do nauki.</h2>\nW dawnych czasach lęk przed nieznanym lub słabo poznawalnym wykorzystywany bywał przez elity władzy przeciwko poddanym w celu utrzymania ich w karbach. Obrazowo pokazuje to Bolesław Prus w Faraonie, gdy kapłani, wiedząc, kiedy nastąpi zaćmienie słońca i jakie ono zrobi wrażenie na ludzie egipskim, planują wykorzystanie tego zjawiska do realizacji celów politycznych. Współcześnie rolę egipskich kapłanów przejęły media elektroniczne i społecznościowe, to one dyktują tematy, którym mają się danego dnia poświęcić odbiorcy i użytkownicy, one narzucają ton, narrację, sposoby oceny zjawisk i osób. I nie muszą w zasadzie czekać na tak spektakularne zjawisko, jak zaćmienie słońca, którego zresztą nikt się już dzisiaj nie obawia. Wystarczy pretekst, by można było wywołać kryzys. Egipscy kapłani wykorzystywali ciemnotę ludu, media wykorzystują naszą łatwowierność, nieuwagę, powierzchowność odbioru treści, co ułatwia im manipulację i kreowanie baniek informacyjnych. Stąd medialne bomby i kapiszony. Dzisiejsze media mniej informują, bardziej dyktują nam, co mamy myśleć.\n\nLęk przed zjawiskami astronomicznymi, których naturę poznają w naszych czasach uczniowie szkół podstawowych, zastąpiły inne lęki, na przykład przed szczepionkami, energią jądrową czy żywnością modyfikowaną oraz ich wpływem na nasze zdrowie. Kilkadziesiąt lat temu nasi dziadkowie popukaliby się w głowę, gdyby im ktoś opowiedział, jaką wagę będziemy przywiązywać w XXI wieku do żywności, jej pochodzenia, jakości, czystości. Odbiorcy wiadomości oczekują gwarancji: zdrowe – niezdrowe, bezpieczne – niebezpieczne. A ponieważ media dawno już się wyrzekły odpowiedzialności za słowo, rozluźniły związek między podawanymi informacjami a prawdą, ludzie są zdezorientowani i łatwo o wywołanie paniki. Tymczasem jedni naukowcy opowiadają się po tej, drudzy po tamtej stronie. Zdania są podzielone. Komu wierzyć? To zamieszanie obniża społeczne zaufanie do nauki. Możecie sobie mówić – myśli obywatel – że nauka nigdy nie przynosi rozstrzygnięć ostatecznych, że teorie są falsyfikowane i zmieniają się paradygmaty, że badania nie wytrzymują replikacji, ale ja chcę wiedzieć, czy mam zaszczepić dziecko, czy nie! I ma rację.\n\nGdy wiedza nie daje jednoznacznych odpowiedzi, pojawia się wiara albo niewiara. Ale też wiedza bywa po prostu niedostateczna. I nie dlatego, że jej nie szukamy, dlatego że się jej nie dostarcza. Wszystkie kryzysy – szczepionkowy, klimatyczny czy GMO – wyrastają z podejrzeń, że komuś zależy na ukrywaniu prawdy, ktoś na nim zarabia. Media nie są wolne od uwarunkowań ekonomicznych, przeciwnie, są im silnie poddane, nie jest od nich wolna również nauka, szczególnie nauki o zdrowiu, które generują produkty i procedury kupowane przez miliardy klientów. Wiemy o tym i, kiedy chodzi o nasze zdrowie, nie ufamy ani mediom, ani nauce. To naturalne.\n\nDlatego bardzo mnie irytują postawy uczonych, którzy zamiast wytłumaczyć swoje racje, kpią z zaniepokojonych, zamiast użyć prostego języka, uciekają w naukowy żargon, puszą się i demonstrują arogancję, zamiast ułożyć sobie prostą, dobrze uargumentowaną wypowiedź do kamery, wikłają się i plączą. Takie postawy nie przywrócą zaufania do nauki. Do mediów nie wystarczy przyjść z racjami, za którymi stoją wyniki badań. Trzeba jeszcze… Jeszcze! Trzeba przede wszystkim umieć je przekazać.','Bomby i kapiszony ','','publish','closed','closed','','bomby-i-kapiszony%e2%80%a9','','','2020-03-17 13:36:47','2020-03-17 12:36:47','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/bomby-i-kapiszony%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2233,1,'2020-03-17 13:07:41','2020-03-17 12:07:41','[caption id=\"attachment_2202\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2202\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/w-oparach-nowomowy-fa-03-2020-1024x964.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"964\" /> Rys. Sławomir Makal[/caption]\n<h2>Modernizacyjny i projakościowy charakter niektórych regulacji projektowanych przez „elity” nie jest, niestety, odpowiednio komunikowany. Pozycja władzy stwarza pokusę używania wartościującej nowomowy. Tymczasem potrzebny jest nie język wartościowania, lecz język wartości.</h2>\nReforma ministra Gowina stała się katalizatorem sporu o fundamentalne wartości życia naukowego. Oś antagonizmu wyznaczają romantyczne ideały tradycyjnego etosu naukowego i technokratyczne reguły „naukowego Monopoly” podporządkowane wygodzie ewaluatorów. W tej debacie z uprzywilejowanej pozycji w wyrażaniu opinii obficie korzystają „elity” polskiej polityki naukowej. Uciekają się przy tym niekiedy do języka, który opisywać można w kategoriach nowomowy. Tymczasem w dyskusji o organizacji nauki potrzeba języka wartości, a nie języka wartościowania.\n<h3>Innowacyjna mobilność dziedziczenia prestiżu doskonałości naukowej</h3>\nJeśli Czytelnik powziął podejrzenia, że powyższy śródtytuł pozbawiony jest sensu, to jak najbardziej ma rację. To sformułowanie jest bowiem zlepkiem sloganów, które od dłuższego czasu serwują polskim naukowcom „elity” polityki naukowej. Rdzeniem tej nowomowy jest słownictwo silnie wartościujące, a pozbawione konkretnego znaczenia. Uwagę chciałbym tu więc zwrócić na kilka kwestii: kto mówi o organizacji nauki w Polsce, w jakich okolicznościach i w jaki sposób.\n\nNowomowę kojarzy się zwykle z PRL-em. Niektórzy mówią też o nowomowie unijnej. Wszystko to poniekąd racja, ale samego zjawiska nie można zawężać do tych dwóch jego postaci. To, co się zwykło określać mianem „nowomowy”, jest w istocie pewnym ponadczasowym rodzajem perswazyjnego użycia języka, którego podstawowym celem jest „wmyślenie” do głów odbiorców określonej wizji świata i określonego systemu wartości. Zachowania nowomowne są więc odwiecznym narzędziem polityki definiowanej jako zdobycie i utrzymanie władzy. Gdy dopuszczają się ich politycy, realizuje się oczywisty porządek rzeczy. Gdy zaś po takie instrumentarium perswazji werbalnej sięgają naukowcy, ocena sytuacji znacznie się komplikuje – bo czy naukowcowi godzi się manipulować słowami i wartościami w imię uczestnictwa we władzy nad życiem naukowym? Nowomowa w debacie nad nauką w Polsce nie jest, rzecz jasna, cechą specyficzną „epoki Gowina”. Obecna była już za czasów jego poprzedniczek.\n\n„Elitę” polskiej polityki naukowej tworzą politycy (z ministrem na czele), część wyższego aparatu urzędniczego w ministerstwie oraz pewna – stosunkowo nieliczna, ale podlegająca niewielkim rotacjom – grupa naukowców zbliżonych do każdej kolejnej władzy naukowej. Całokształt uzupełniają jeszcze pojedynczy badacze niedocenieni na krajowym podwórku, za to zdobywający uznanie za granicą i namaszczeni przez ministerstwo i „elitę” na merkuriuszy światowej nauki, której standardy z trudem przebijają się do polskiego zaścianka.\n\nPierwsze pytanie brzmi więc, kto mówi o (re)organizacji życia naukowego w Polsce. W tej charakterystyce akademickich kręgów „elity” nazwiska nie padną. Nomina sunt odiosa.\n\nGeneralnie akademicka „elita” polityki naukowej to liczne „gremia gadających głów”, po części złożone z postaci typu „czasy się zmieniają, ale pan zawsze jest w komisjach”. Ciała zajmujące się polityką naukową od dekad siedzą i radzą, jak usprawnić i ulepszyć. I od dekad z tym samym skutkiem. Jest to osobliwa kategoria „osób z doświadczeniem w polityce naukowej”, która oczywiście hoduje swój młody narybek, głównie w aparacie punktozy.\n<h3>Udoskonalanie utrudnia normalną pracę</h3>\nTaka akademicka „elita” polityki naukowej w większości nie ma „demokratycznej” legitymacji środowiskowej. Przy jej wykształcaniu nie zadziałały oddolne mechanizmy reprezentacji. Nie zawsze decydujące były rzeczywiste osiągnięcia naukowe. Przede wszystkim jednak z perspektywy młodego badacza przyglądającego się polskim strukturom „naukowej władzy” zarówno wśród starej, jak i dopiero awansującej „elity” polityki naukowej trafiają się postaci dramatycznie niewiarygodne.\n\nBo jak wiarygodny może być ktoś, kto granty ERC (skądinąd elitarne) ubiera w slogan „doskonałość naukowa” i stara się je uczynić badawczą cnotą nad cnotami, a sam nigdy grantu ERC nie zdobył ani się przypuszczalnie o niego nie starał? (Ponoć dobry oficer to taki, który woła „za mną”, ale – jak wiadomo – są i tacy generałowie, którzy potrafią jedynie krzyczeć „naprzód!”).\n\nJak wiarygodny może być ktoś, kto przez wszystkie przypadki odmienia „mobilność” i stwierdza, że powstawaniu patologicznych układów sprzyja model, w którym absolwent danej uczelni robi w niej doktorat, habilitację i profesurę, a sam magisterium, doktorat i habilitację zrobił na tej samej uczelni, dla odmiany profesurę uzyskał wprawdzie gdzie indziej, ale w tym samym mieście (wszystko to oczywiście w Polsce, nie za granicą)?\n\nJak wreszcie, choćby w najmniejszym stopniu, wiarygodny może być jakiś naukometrysta-karierowicz, który w kontekście wyborów do Rady Doskonałości Naukowej ośmiela się sugerować, że z perspektywy obiegu międzynarodowego bezwartościowy jest dorobek badaczy niemających żadnych dokumentów w jedynie słusznej bazie, podczas gdy jego własne wiekopomne „dzieło” habilitacyjne do tego stopnia zatrzęsło uprawianą przezeń dyscypliną, że przez ładnych parę lat od publikacji w (najbardziej chyba inkluzywnym) Google Scholar odnotowało cytowania (wraz z autocytowaniami) dające się policzyć na palcach jednej ręki? Król jest nagi. Nie pomaga mu nawet starannie skrojony garnitur. Bibliometryczny bóg go jednak opuścił. Takie są skutki, gdy pozycji w życiu naukowym nie buduje się dzięki rzeczywistemu dorobkowi badawczemu, a jedynie drogą eksperckiej quasi-urzędniczej kariery w aparacie punktozy, robionej nie w murach akademii, lecz na korytarzach i w kuluarach ministerstwa.\n\nMamy zatem w Polsce cały legion najwybitniejszych na świecie speców od „polityki naukowej” i znawców niezawodnych metod osiągnięcia światowej czołówki („dogonimy, przegonimy!”), którzy jednak nie dostrzegają jednej zasadniczej sprzeczności. Ustawiczne udoskonalanie, reformowanie i ocenianie – stanowiąc rację bytu wielu takich wiecznych ulepszaczy – równocześnie bardzo skutecznie utrudnia normalną pracę polskim naukowcom, którzy funkcjonować muszą w zmieniających się wciąż warunkach organizacyjnych i ewaluacyjnych, niejednokrotnie ustalanych wstecz.\n<h3>Między zmurszałą tradycją a szklaną wydmuszką</h3>\nW jakich okolicznościach „elita” uprawia swoją nowomowę? Nie da się ukryć, że organizacja polskiej nauki od dawna w cudowny i przedziwny sposób rozpięta jest między zmurszałą tradycją wioskowej hierarchii a lśniącą fasadą i szklaną wydmuszką światowej nowoczesności oraz prestiżu mierzonego tym, kto ma większego Hirscha. W takim bałkańskim kotle naukowych ideałów iskrą na proch okazała się reforma Gowina. Oczywiście wojna na i o wartości życia naukowego od dawna tliła się gdzieś w tle, ale w kontekście Ustawy 2.0 rozgorzała na dobre. Jedną z przyczyn jest to, że bibliometryczne wskaźniki, które mniej lub bardziej udatnie opisują obieg wiedzy w naukach ścisłych i przyrodniczych, przemocą próbuje się rozciągać także na humanistykę.\n\nW pierwszym okresie „szerokiego konsultowania” założeń reformy przekaz był wyraźnie jednokierunkowy (a to bardzo sprzyja nowomowie). Jak wyglądał „dialog” i „wymiana opinii” na NKN-ie, wszyscy obecni doskonale widzieli. Nie było miejsca na ewolucyjną syntezę tradycyjnych ideałów uprawiania nauki (wyznawanych w większym stopniu przez humanistów i część przedstawicieli nauk społecznych) z nowszymi rozwiązaniami wykorzystującymi liczbowe miary opisu nie tyle samych ustaleń naukowych, ile form ich komunikowania. W drugiej fazie do głosu doszli przeciwnicy zmian oraz tych zmian radykalni zwolennicy. W całej konstelacji dyskutantów obok ministra i dogadanej z nim „elity” polskiej polityki naukowej pojawili się obrońcy status quo oraz – na przeciwległym biegunie – tropiciele „nauki równoległej”, dla których zmiany są niesatysfakcjonujące, gdyż wciąż nie zapewniają dostatecznie dogodnych warunków do obławy na „leśnych dziadków”. Wszystkie te grupy produkują swoje teksty, a cała wojna o wartości wyznawane w życiu naukowym jest o tyle ciekawa, że krzyżuje się w niej i przeplata wiele różnych frontów definiowanych przez rozmaite konfiguracje naukowych wartości, a często po prostu interesów.\n\nW tym gąszczu wojujących stron uwagę zwrócić chciałbym jednak na język „elity” polskiej polityki naukowej, bo właśnie ci gracze są w pozycji siły, z której mogą dominować komunikację poglądów i wartości, a zarazem uprawiać zachowania nowomowne.\n\nInwentarz idei i wokabularz światowego postępu jest przy tym dość ograniczony. Gdy uważniej prześledzić treści nadawane przez rozmaite „etatowe autorytety” polskiej polityki naukowej (zarówno te o ugruntowanej pozycji w „klubie”, jak i te dopiero w trakcie „awansu”), odnieść można smutne wrażenie, że w miejsce tradycyjnego (niech będzie, że idealistycznego i romantycznego) etosu badawczego propagują kadłubową i instrumentalną protezę zredukowaną wyłącznie do takich „ideałów” jak indeks Hirscha, jedynie słuszna komercyjna baza bibliometryczna, ranking szanghajski i grant ERC. Są przy tym nasi krajowi udoskonalacze dość mało oryginalni. Kluczowe jednostki ich nowomownego leksykonu to mniej lub bardziej fortunne kalki z naukowej nowomowy anglojęzycznej. Dość wspomnieć o brytyjskim Research Excellence Framework, australijskim Excellence in Research for Australia czy przede wszystkim ERC-owskim excellence jako jedynym kryterium w ocenie wniosków. Stąd nagle nad Wisłą taka popularność i potrzeba doskonałości naukowej, która zdeklasowała ongiś niepodzielnie królująca innowacyjność.\n<h3>Nauka to ludzie i badania</h3>\nByć może jakieś „naukowe ekscelencje” zechcą potem wykpić moje spostrzeżenia i „pochwalą” mnie za to, że ktoś w końcu dyskutuje o wartościach, a nie o faktach. Takim miłośnikom naukowej Realpolitik przypomnę więc, że wszystko, co się zasadza wyłącznie na twardych i dokonanych faktach, a ignoruje sferę wartości, zwykle kończy się krzywdą wyrządzaną wielu i na wielką skalę. Ludzie nauki, którzy w swoich pracowniach, laboratoriach i bibliotekach „robią swoje” (i robią to dobrze!), już dzisiaj padają ofiarą takiej dyskryminacji: o rzekomym braku rezonansu w światowej nauce słyszą profesorowie, którzy wprawdzie nie mają publikacji ujętych w jedynie słusznej bazie, ale ze swoim dorobkiem są rozpoznawalni w każdej katedrze dowolnego języka słowiańskiego od Lipska po Jekaterynburg. Nauka to ludzie i badania, nie wskaźniki.\n\nO właściwościach wyrażeń stosowanych przez „elitę” polskiej polityki naukowej oraz o możliwości ujmowania ich w kategoriach wypracowanych do analizy nowomowy PRL pisałem z językoznawczej perspektywy w „Poradniku Językowym” (zeszyt 10/2019 w całości dostępny w OA). Tu nie będę powtarzał rozważań ściśle lingwistycznych, a sposób użycia poszczególnych nowomownych sloganów pokażę na tle „wartości”, jakie za nimi stoją.\n\n„Autonomia uczelni” jest prawdziwie Orwellowskim Ministerstwem Prawdy. W miejsce autonomii płynącej z akademickiej kolegialności i samorządności (fakt, że czasem niezbyt efektywnej) wstawia się autonomię sprowadzającą się nierzadko do silnej pozycji ekipy rektorskiej. Nadrzędną akademicką cnotą jest przecież skuteczność nowoczesnych metod menedżerskich, a sprawozdawczość jest królową nauk.\n\n„Doskonałość naukowa” jest najlepszym przykładem nowomowy. Określenie to wartościuje dodatnio, ale nikt nie wie, co właściwie znaczy. Doskonałość jest dobra, pożądana, jest naszym celem i do niej dążymy. Jak do fatamorgany. Grunt, że jesteśmy w ruchu. Wtedy łatwiej można nami sterować.\n\nNiektórzy próbują stawiać znak równości między doskonałością naukową a grantami ERC (dlatego mamy Biuro ds. Doskonałości Naukowej PAN, skądinąd wykonujące bardzo potrzebną i wartościową pracę, zupełnie jednak niezwiązaną z samą nazwą). Jeszcze trudniej domyślić się, o co w istocie chodzi z doskonałością w nazwie Rada Doskonałości Naukowej. Czego by o funkcjonowaniu Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów nie mówić, jedno jest pewne, że z nazwy jasno wynikało przynajmniej, czym się ta instytucja zajmowała. Podobnych trudności nastręcza interpretacja ustawowych nazw programów Dydaktyczna Inicjatywa Doskonałości, Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza, Regionalna Inicjatywa Doskonałości. W Ustawie 2.0 trudno doszukać się definicji omawianego określenia.\n<h3>Wystarczą dwie literki</h3>\nW tym ciągłym odmienianiu doskonałości naukowej przez wszystkie przypadki manifestuje się bardzo charakterystyczna cecha nowomowy: magiczna funkcja języka, która rzeczywistości nie opisuje, lecz ją ustanawia. Ponadto znaczenie omawianego sloganu nijak ma się do tego, co każdy użytkownik polszczyzny ma na myśli, gdy używa słowa doskonałość. Według słownika Doroszewskiego doskonałość to bowiem „najwyższy stopień cech dodatnich, brak wad; idealność, wzorowość, świetność”. Nam tymczasem wmawia się, że doskonałość to jest „należenie do czołówki”. A więc… w królestwie ślepców jednooki jest królem.\n\nKtóż zgadnie, co znaczy „dobrze publikować”? Zdrowy rozsądek podpowiada, że dobrze publikować, to ogłaszać swe teksty w taki sposób, by dotarły do kręgu czytelników, na którym nam zależy. W nowomowie znaczy to natomiast pewnie tyle, co dostać się ze swym tekstem do czasopisma ujętego w jedynie słusznej bazie względnie w ministerialnym wykazie.\n\nDawniej dobre lub złe publikowanie było kwestią literek A, B, C. Gdy swego czasu jako przewodniczący Rady Samorządu Doktorantów PAN uczestniczyłem w konsultowaniu regulaminu stypendium prezesa PAN dla doktorantów, miałem nadzieję, że wszystkie publikacje zgłaszane przez kandydatów ktoś będzie przeglądał, by ocenić ich rzeczywistą wartość (szczególnie, że spodziewać można się było maksymalnie kilkudziesięciu wniosków zawierających zazwyczaj po kilka pozycji). Jakież było moje zdziwienie, gdy się okazało, że uwzględniane (liczone na sztuki?) będą wyłącznie publikacje z list A i C, natomiast za bezwartościowe a priori uznane zostały doktoranckie artykuły z listy B. To był w moim „naukowym rozwoju” niezwykle ważny moment, który uświadomił, że do oceny wartości publikacji naukowej nie jest konieczna ani umiejętność czytania, ani nawet znajomość całego alfabetu. Wystarczą dwie literki: A i C.\n\nW ten sposób – podobnie jak w wypadku punktowania pojedynczych artykułów na podstawie naukometrycznych wyników uzyskiwanych przez całe czasopisma – wartość publikacji naukowej zostaje całkowicie wyprowadzona poza samą publikację, co jest największym walorem rozwiązania noszącego piękną nazwę „dziedziczenie prestiżu”, o którym tu rozleglej pisać nie będę, gdyż tej aberracji intelektualnej stosowną odprawę dał w swym tekście M. Kokowski (Podstawowe zastrzeżenia wobec projektu i uchwalonej Ustawy 2.0 vel Konstytucji dla nauki, „Studia Historiae Scientiarum” 2018, XVII, zob. s. 459 – artykuł w OA). Istotne jest ponadto, że ewaluacja bibliometryczna ocenę wartości prac naukowych de facto wyprowadza poza akademię (korporacja prowadząca komercyjną bazę nie jest częścią wspólnoty naukowej, bo ani nie prowadzi badań, ani ich nie finansuje).\n<h3>Naukometryczne Kołłątaje</h3>\nW omawianej nowomowie poczesne miejsce zajmuje też „innowacyjność” i „prestiż”. Również te etykiety doskonale nadają się do wartościowania. Ponownie do głosu dochodzi tu też „magiczno-życzeniowa” funkcja języka. Bo gdy coś jest w istocie prestiżowe, nikomu rozsądnemu nie przyjdzie do głowy upiększanie tego takim epitetem. Nikt więc nie mówi o „prestiżowej Nagrodzie Nobla”. „Innowacyjność” to zaś słowo-klucz, które musi się pojawić w każdym wniosku grantowym i w wielu konkursach stanowi jedno z bardziej niedookreślonych kryteriów oceny.\n\nPrestiż miał być podobno ważnym kryterium podczas punktowania czasopism w nowym wykazie. Zwrócić trzeba więc uwagę na dziwny przypadek „Poradnika Językowego”. Znaczenia tego czasopisma dla polskiego językoznawstwa i polonistyki nie trzeba uzasadniać nikomu, kto się tymi dziedzinami zajmuje. Dla jasności zaznaczę tylko, że „Poradnik” powstał w 1901 roku i jest w bazie Scopus. W nowym wykazie dostał 20 pkt. Skoro punktacja ma być rzekomo pochodną prestiżu, to czemu KEN i ministerstwo nie uwzględniły postulatów Komitetu Językoznawstwa PAN i Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN, by punktację „Poradnika Językowego” podnieść do 70 pkt? Zabrakło chyba refleksji, że komitet i rada są być może bardziej kompetentne w ocenie prestiżu językoznawczego czasopisma niż KEN? Bez wahania stwierdzić wypada, że zignorowanie postulatów obu wspomnianych ciał to zwykła, prymitywna przemoc administracyjna i jednocześnie spora kompromitacja. No cóż, taki mamy KEN, jakie w nim zasiadają naukometryczne Kołłątaje.\n\nW świetle języka „elit” polityki naukowej niezwykle ciekawie prezentuje się znaczeniowa kariera określenia „punktoza”. Swego czasu MNiSW opublikowało na swych stronach tekst zatytułowany Koniec z punktozą. Nowy wykaz czasopism już jest! (druga część tytułu wprost przeczy konstatacji z części pierwszej!). Dalej czytamy, że zasada czterech slotów „ukróci niekorzystne zjawisko punktozy, czyli pogoni za jak największą liczbą marnej jakości publikacji”. Ja tymczasem stawiam dolary przeciwko orzechom, że dla 99% polskich naukowców punktoza to przede wszystkim przeliczanie pojedynczych publikacji na punkty i ocenianie poszczególnych instytucji na podstawie liczby punktów zgromadzonych przez ich pracowników, co wprost wymusza rozmienianie nauki na drobne. Swoją drogą, niedawno pojawiła się w sieci strona punktoza.pl. Jakaż treść ukrywa się za taką domeną? Otóż prezentowane są tam aktualne wykazy punktowanych czasopism, wydawców i konferencji. Trudno o trafniejsze nazwanie rzeczy po imieniu.\n<h3>Jedna wielka strategia przetrwania</h3>\nFunkcjonariusze aparatu punktozy mogą sobie teraz tropić różne „strategie gry o punkty”. Nie zmieni to jednak faktu, że coraz bardziej skomplikowany system przeliczania publikacji na punkty potrzebny jest tylko i wyłącznie samym naukometrystom, którzy dzięki niemu mogą współuczestniczyć w naukowej władzy. Ewaluacja naukometryczna wszelką działalność naukową i badawczą przemienia w wyścig na cytowania i kwartyle, w którym jedynym zwycięzcą jest zawsze tylko i wyłącznie producent aparatury pomiarowej, czyli dostawca komercyjnej bazy bibliometrycznej.\n\nTaki system ewaluacji polskich podmiotów wywraca do góry nogami sens uprawiania nauki. Bo po co robimy w Polsce naukę? Po co działalność naukową prowadzą uczelnie i instytuty? Nie tylko i w wielu przypadkach nie przede wszystkim po to, żeby coś nowego odkryć, rzetelnie zbadać lub opisać, lecz po to, by zdobyć odpowiednią kategorię i tym samym środki finansowe na dalsze istnienie. W ten sposób życie naukowe w Polsce stało się jedną wielką strategią przetrwania i zakładnikiem ewaluacji. A to jest układ, w którym ogon merda psem. Układ, który nie stwarza warunków do rychłego zdobycia Nobla.\n\nW tym miejscu wracamy do dysonansu wartości. Dla większości badaczy, dla których podstawową wartością jest rzetelne wykonanie pracy badawczej lub edytorskiej, takie narzucanie bibliometryczno-punktowych rozwiązań ewaluacyjnych oznacza w istocie funkcjonowanie w warunkach swoistej okupacji wewnętrznej. Ich praca jest też przez nowomowę „elit” polityki naukowej jednoznacznie deprecjonowana. Dość wymienić sformułowania typu: walka z humanistycznym planktonem, nauka lokalna, wydawnictwa garażowe czy makulatura. Otóż nie, nie wszystko, co nie poddaje się naukometrycznej trosce o interesy dużych zagranicznych wydawnictw i dostawców komercyjnych narzędzi bibliometrycznych, jest w istocie makulaturą. A naukometrystom od lat tworzącym ministerialny aparat punktozy uprzejmie wyjaśniam, że tak jak źródłem wojny są fabryki amunicji, tak źródłem punktozy są oni sami i korporacje, od których produktów chcą uzależnić ewaluację nauki w Polsce.\n\nModernizacyjny i projakościowy charakter niektórych regulacji projektowanych przez „elity” nie jest, niestety, odpowiednio komunikowany. Pozycja władzy stwarza pokusę używania wartościującej nowomowy. Tymczasem potrzebny jest nie język wartościowania, lecz język wartości. Wartości zrozumiałych i wyznawanych także przez tych, których ustanawiane regulacje (w tym ewaluacyjne) mają dotyczyć. W nauce nie można nikomu narzucić administracyjnie wiary w prawdziwość ustaleń. Trzeba jej dowieść. W wypadku „postępowych” wartości życia naukowego trzeba dać społeczności szansę, by dostrzegła ich sens. Tymczasem perspektywy „elity” polityki naukowej do tego stopnia rozmijają się niekiedy z punktem widzenia badaczy wciąż jeszcze spędzających dni w pracowniach, laboratoriach, bibliotekach i archiwach (a nie na posiedzeniach centralnych rad, komitetów i komisji), że o dostrzeganiu sensu przez „masy” nie może być mowy. Jak ma do „mas” trafić argument przedstawicieli nauki elitarno-bankietowej względnie ministerialno-kuluarowej, że granty ERC są ważne, bo Polska więcej pieniędzy wkłada niż wyjmuje? Taka globalna perspektywa z gatunku „hajs się musi zgadzać” nie jest indywidualnym badaczom dostępna, a bombardowanie ich nowomownymi sloganami tego stanu rzeczy szybko nie zmieni.\n<div class=\"signature\">\n\nDr Wojciech Włoskowicz, językoznawca, germanista, slawista; laureat Nagrody Prezesa Rady Ministrów, stypendium Ministra NiSW dla wybitnych młodych naukowców, stypendium NCN Etiuda; kierownik grantu NCN Sonatina.\n\n</div>','W oparach nowomowy ','','publish','closed','closed','','w-oparach-nowomowy%e2%80%a9','','','2020-03-24 08:48:19','2020-03-24 07:48:19','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/w-oparach-nowomowy%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2234,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','[caption id=\"attachment_2185\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2185\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/rektorska-habilitacja-fa-03-2020-1024x724.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"724\" /> Rys. Sławomir Makal[/caption]\n<h2>Z pisma dyrekcji Instytutu Pojazdów Samochodowych i Silników Spalinowych wynika, że kandydat na samodzielnego pracownika naukowego nie wykonywał badań, które zawarł w monografii habilitacyjnej jako własne. Zaś dr inż. M. Cygnar twierdził, że był jednym z wykonawców grantu kierowanego przez prof. B. Sendykę, obejmującego m.in. badania wykorzystane w rozprawie habilitacyjnej.</h2>\nHistoria zaczęła się wczesną wiosną 2012 r., kiedy ówczesny starszy wykładowca Zakładu Mechatroniki Instytutu Technicznego PWSZ w Nowym Sączu i jednocześnie były prorektor ds. studenckich w latach 2003-2011, dr inż. Mariusz Cygnar, złożył do druku w Wydawnictwie Politechniki Krakowskiej monografię habilitacyjną pt. Analiza pracy silnika spalinowego o dwóch obiegach termodynamicznych. Recenzentami wydawniczymi byli: prof. dr hab. Jarosław Mikielewicz (ur. 1941), ówczesny członek korespondent PAN i w latach 1998-2014 dyrektor Instytutu Maszyn Przepływowych PAN w Gdańsku, oraz prof. dr hab. inż. Kazimierz Lejda (ur. 1946) z Zakładu Pojazdów Samochodowych i Silników Spalinowych na Wydziale Budowy Maszyn i Lotnictwa Politechniki Rzeszowskiej. Przewodniczącym Kolegium Redakcyjnego wydawnictwa był prof. Jan Kazior, zaś redaktorem naukowym publikacji prof. dr hab. Bronisław Sendyka (1937–2015), ówczesny dyrektor Instytutu Pojazdów Samochodowych i Silników Spalinowych Wydziału Mechanicznego PK. Był on także wieloletnim mentorem i promotorem doktoratu M. Cygnara z 2002 r. pt. Określenie sprawności ogólnej silnika ZI (zapłon iskrowy) z uwarstwionym ładunkiem przy zastosowaniu bezpośredniego wtrysku paliwa, obronionego na Politechnice Krakowskiej jako pokłosie dziennych studiów doktoranckich rozpoczętych 1 października 1997 r.\n\nStarsi pracownicy Politechniki Krakowskiej zapamiętali także Bronisława Sendykę jako gorliwego i młodego (bo wówczas trzydziestodwuletniego) I sekretarza Komitetu Uczelnianego PZPR PK w latach 1969-1970. Nowo wybrany sekretarz był świeżo upieczonym adiunktem i zaledwie kilka miesięcy przed wyborem obronił doktorat. Był to burzliwy okres po wydarzeniach marcowych 1968 r., kiedy pod różnymi pozorami usuwano wielu wybitnych profesorów. W tych latach partyjne stanowisko dawało wiele władzy zarówno na uczelni, jak i w Krakowie. Towarzysz Sendyka, członek Komisji ds. Przemysłu Komitetu Krakowskiego PZPR, habilitował się w 1974 r., a krótko po tym powołano go na stanowisko docenta na Wydziale Mechanicznym. Profesurę otrzymał w 1989 r.\n<h3>Otwieranie habilitacji</h3>\nW połowie maja 2012 r. na ręce ówczesnego dziekana Wydziału Mechanicznego PK, prof. Leszka Wojnara, wpłynęła prośba dr. Cygnara o wszczęcie postępowania habilitacyjnego w dyscyplinie budowa i eksploatacja maszyn. Habilitant poinformował też, że jego monografia habilitacyjna Analiza pracy silnika spalinowego o dwóch obiegach termodynamicznych ukazała się właśnie drukiem w Wydawnictwie Politechniki Krakowskiej. Dalej sprawa potoczyła się utartym trybem.\n\nPo wakacjach powołano Komisję Habilitacyjną w składzie: prof. dr hab. inż. Aleksander Muc – przewodniczący, prof. Piotr Cyklis, prof. Józef Gawlik, prof. Bronisław Sendyka, prof. Piotr Duda. Późną jesienią 2012 r. komisja zapoznała się z dorobkiem naukowo-dydaktycznym oraz badawczym kandydata. Na zebraniu 23 stycznia 2013 r. członkowie KH pozytywnie ocenili oraz przegłosowali wniosek kandydata i postanowili zwrócić się do Rady Wydziału Mechanicznego PK o wszczęcie przewodu habilitacyjnego dr. inż. Mariusza Cygnara w specjalności silniki spalinowe. Jednocześnie zaproponowano, aby recenzentami rozprawy habilitacyjnej oraz dorobku zostali prof. Jarosław Mikielewicz z Instytutu Maszyn Przepływowych PAN oraz prof. Piotr Cyklis.\n\nWarto wspomnieć, iż według ówczesnych przepisów z 2003 r. (ustawa o stopniach i tytułach) i 2005 r. (ustawa o szkolnictwie wyższym) kolejnych dwóch recenzentów wyznaczała Centralna Komisja. Zalecenia CK jasno mówiły, że recenzent monografii habilitacyjnej nie powinien być powołany również do oceny habilitacji ze względu na konflikt interesów. Z tego samego względu członkiem komisji habilitacyjnej nie powinien być promotor doktoratu habilitanta.\n\nSprawa otwarcia habilitacji Mariusza Cygnara stanęła na posiedzeniu Rady Wydziału Mechaniki PK 30 stycznia 2013 r. Ku zdziwieniu zebranych została wycofana przez dziekana Wojnara z porządku obrad. Niewiele osób wiedziało, że na ręce prof. Aleksandra Muca i do wiadomości dziekana dzień wcześniej wpłynęło pismo dyrekcji Instytutu Pojazdów Samochodowych i Silników Spalinowych, informujące, że przewód habilitacyjny M. Cygnara „jest prywatnym przedsięwzięciem zainteresowanego, zaś Instytut M4 nie firmuje tego przedsięwzięcia. Dyrektorowi Instytutu ani kierownikowi Katedry Silników Spalinowych nie jest wiadomym, aby dr inż. M. Cygnar prowadził badania, o których mowa w pracy habilitacyjnej, w laboratorium Katedry. Równocześnie informujemy, że Instytut nie był zleceniodawcą wydania przez Wydawnictwo PK, w serii monografie, pracy dr. inż. M. Cygnara Analiza pracy silnika spalinowego o dwóch obiegach termodynamicznych (Monografia nr 407, Kraków 2012)”. Pismo podpisali: dyrektor instytutu dr hab. inż. Andrzej Mruk, prof. PK, dyrektor instytutu ds. badań dr hab. inż. Andrzej Gajek, prof. PK oraz kierownik Katedry Silników Spalinowych dr hab. inż. Marek Brzeżański, prof. PK.\n\nAczkolwiek pismo było krótkie i dyplomatyczne, to przekaz pozostał jasny: kandydat na samodzielnego pracownika naukowego nie wykonywał badań, które zawarł w monografii habilitacyjnej jako własne. Warto wiedzieć, że w 183-stronicowej naukowej monografii M. Cygnara w żadnym miejscu autor nie podaje, gdzie i kiedy wykonywał opisywane przez siebie badania.\n\nList trójki profesorów powstał krótko po wysłuchaniu habilitanta na seminarium instytutowym, które miało miejsce kilka dni przed styczniowym posiedzeniem RW. Na seminarium, które odbyło się na żądanie dyrektora Instytutu Pojazdów Samochodowych i Silników Spalinowych PK, dr Cygnar przedstawił slajdy z wynikami „swoich” badań. Większość pracowników, uczestników seminarium ze zdziwieniem oraz oburzeniem rozpoznała na slajdach wyniki prac dr. hab. Wacława Mitianca, prof. PK oraz wyniki pochodzące z doktoratu Marcina Nogi Wpływ zastosowania dwuwtryskiwaczowego układu zasilania na parametry robocze silnika spalinowego obronionego w 2010 r., którego promotorem był prof. Sendyka.\n\nÓwczesny dziekan, prof. Leszek Wojnar, ze względu na daleko idące wątpliwości dotyczące uczestnictwa dr. Cygnara w wykonaniu badań naukowych i analiz zawartych w monografii, które ustnie przedstawił mu prof. Marek Brzeżański, zdecydował się wycofać wniosek w sprawie otwarcia przewodu habilitacyjnego. Jednocześnie dziekan zaprosił ewentualnego habilitanta na rozmowę i poprosił o przedstawienie dowodów, że badania do habilitacji zostały przez niego wykonane w Katedrze Silników Spalinowych, gdzie istnieje stanowisko badawcze z silnikiem Toyoty. Podczas tej rozmowy dr inż. M. Cygnar twierdził, że był jednym z wykonawców grantu kierowanego przez prof. B. Sendykę, obejmującego m.in. badania wykorzystane w rozprawie habilitacyjnej. Według wiedzy dziekana faktycznie nazwisko M. Cygnara widniało w zgłoszonym projekcie, jednak nie pobierał on z w/w grantu żadnego wynagrodzenia i nie był widziany przez innych uczestników grantu podczas wykonywania badań. Nie był nigdy pracownikiem Politechniki Krakowskiej, bezpośrednio po doktoracie zaczął pracować w Nowym Sączu. Z tego powodu prof. Wojnar zobowiązał M. Cygnara do przygotowania pisemnego wyjaśnienia powstałych wątpliwości, uzależniając od tego dalsze procedowanie wniosku habilitacyjnego.\n\n25 lutego 2013 r. w odręcznym piśmie Mariusz Cygnar wycofał swój wniosek habilitacyjny, motywując to problemami osobistymi i rodzinnymi.\n\nÓwczesne władze Wydziału Mechanicznego PK nie zawiadomiły władz rektorskich PK i nie przeprowadzono żadnego postępowania dotyczącego przywłaszczenia badań. Sprawę rozmyto i wsunięto pod przysłowiowy dywan. Warto wiedzieć, iż wieloletnim członkiem RW jest prof. Jan Kazior, który w latach 2008–2016 był prorektorem ds. nauki, a obecnie jest rektorem PK.\n<h3>Nowa habilitacja</h3>\nChwilowe niepowodzenie czasami dodaje skrzydeł. Już w końcu czerwca 2013 r. na internetowej tablicy ogłoszeń Rady Wydziału Budowy Maszyn i Lotnictwa Politechniki Rzeszowskiej pojawiła się informacja, że 1 lipca 2013 r. odbędzie się seminarium dr. inż. Mariusza Cygnara przed wszczęciem postępowania habilitacyjnego. Temat <em>Określenie sprawności ogólnej silnika ZI z uwarstwionym ładunkiem przy zastosowaniu bezpośredniego wtrysku benzyny </em>był zbieżny z tematem jego doktoratu z 2002 r. Po wakacjach, 18 września 2013 r., Rada Wydziału otworzyła przewód habilitacyjny. W międzyczasie 144-stronicową monografię <em>Zastosowanie systemu iskrowego i samoczynnego w silniku spalinowym</em> wydrukowało Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji PIB w Radomiu. Recenzentami wydawniczymi ponownie byli profesorowie Jarosław Mikielewicz oraz Kazimierz Lejda. We wstępie do publikacji M. Cygnar napisał: „Ten model nie był dotychczas rozpatrywany w tłokowych silnikach spalinowych, a tematyka została podjęta na podstawie patentu nr 210561 pt. »Silnik spalinowy o dwóch obiegach termodynamicznych« Politechniki Krakowskiej autorstwa B. Sendyki. Praca została wykonana dzięki mojemu udziałowi jako wykonawcy w ramach grantu naukowego pt. »Silnik spalinowy dwuobiegowy o zmiennym zapłonie iskrowym i samoczynnym«”. Jak sprawdziłem, kierownikiem grantu N N509 405 036 przyznanego w 36 konkursie KBN był prof. B. Sendyka, przyznana kwota wyniosła 300 tys. zł, zaś badania rozpoczęto 6 maja 2009 r. i zakończono 5 maja 2011 r.\n\nNa recenzentów habilitacji powołano: prof. dr. hab. inż. Jarosława Mikielewicza z Instytutu Maszyn Przepływowych PAN Gdańsk, prof. dr. hab. inż. Jerzego Merkisza z Instytutu Silników Spalinowych i Transportu Politechniki Poznańskiej, prof. dr. hab. inż. Janusza Mysłowskiego z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie oraz prof. dr. hab. inż. Marka Orkisza z Katedry Samolotów i Silników Lotniczych, w owym czasie rektora Politechniki Rzeszowskiej.\n\nWszystkie recenzje były pozytywne i w połowie czerwca 2014 r. Rada Wydziału nadała Mariuszowi Cygnarowi stopień doktora habilitowanego. Wiosną 2015 r. wygrał on wybory i 1 września 2015 r. objął funkcję rektora PWSZ w Nowym Sączu.\n<h3>Pismo z CBA</h3>\nPod koniec marca 2018 r. do Centralnej Komisji przyszło pismo z Delegatury CBA w Krakowie, informujące, iż biuro otrzymało wiadomości, że mogło dojść do nieprawidłowości w postępowaniu habilitacyjnym Mariusza Cygnara. W jego monografii z 2012 r., wydanej w Krakowie, znajdują się wyniki badań zawarte w pracy doktorskiej Marcina Nogi oraz wyniki badań z trzech innych publikacji, których M. Cygnar nie był współautorem. Wniosek z Politechniki Krakowskiej został wycofany, zaś w 2013 r. ponownie otworzono postępowanie habilitacyjne na Politechnice Rzeszowskiej na podstawie kolejnej monografii, „identycznej co do treści z monografią wydaną w Wydawnictwie Politechniki Krakowskiej, recenzowaną przez te same osoby i na podstawie tej monografii w dniu 11 czerwca 2014 r. uzyskał stopień doktora habilitowanego”. Ponieważ sprawa nie należy do właściwości rzeczowej CBA, biuro przekazuje informacje do ewentualnego wykorzystania.\n\nPrzed ewentualnym wznowieniem przewodu habilitacyjnego Centralna Komisja powołała recenzenta, którym został prof. dr hab. inż. Wacław Kollek, profesor PWSZ w Nysie i emerytowany profesor oraz były dziekan Wydziału Mechanicznego Politechniki Wrocławskiej. W recenzji z 30 sierpnia 2018 r. prof. Kollek zauważył, że zarówno praca doktorska M. Nogi, jak i habilitacja M. Cygnara wykonane były na tym samym stanowisku badawczym, czyli silniku Toyoty 2 SZ-FE. Recenzent znalazł znaczne podobieństwa w przebiegach wielu krzywych w doktoracie i habilitacji, ale uznał, że jeśli między rysunkami nie było stuprocentowej zgodności, a istniały drobne różnice, np. w habilitacji M. Cygnara było siedem punktów pomiarowych, a w publikacji M. Nogi sześć, to nie można postawić zarzutu przejęcia danych i plagiatu. Jego zdaniem, zakres doktoratu i habilitacji dotyczy bardzo bliskich zagadnień naukowych, obie prace wnoszą wartości w rozwój nowoczesnych silników spalinowych. „Jednak wprowadzenie w habilitacji jest zbyt lapidarne (na dwóch stronach!), a autor powinien znacznie rozwinąć wprowadzenie i ustalenie precyzyjne obszarów i celów pracy. Powołanie się na literaturę na początku rozdziału to zbyt duże uproszczenie, które prowadzi do zarzutu o plagiat. Przeszukiwanie szczegółowe i wyznaczanie współrzędnych na załączonych wykresach przebiegu wielu zależności, co do których można było mieć podejrzenie o przywłaszczenie niedozwolone, nie wykazało stuprocentowej zbieżności. W tej sytuacji stawiam wniosek o oddalenie podejrzenia plagiatu”.\n\nPrezydium Centralnej Komisji, opierając się na opinii Sekcji Nauk Technicznych, wydało 26 listopada 2018 r. postanowienie, uznając, że brakuje podstaw do wznowienia postępowania mimo istnienia wielu zbieżności z pracą doktorską Marcina Nogi. Dwadzieścia cztery osoby w sekcji głosowały za odmową wznowienia, pięć za wznowieniem zaś cztery wstrzymały się od głosu.\n<h3>Opinia z Krakowa</h3>\nW połowie grudnia 2019 r. przesłałem posiadane materiały, w tym obie monografie, doktorat oraz wykonane konkordancje (około 80 stron) i porównania, jak również recenzję prof. Kolleka, do prof. Marka Brzeżańskiego, obecnego dyrektora Instytutu Pojazdów Samochodowych i Silników Spalinowych PK. 23 stycznia 2020 r. prof. Brzeżański odpisał mi, że zapoznał się z treścią obydwu monografii i w obydwu publikacjach „został poddany analizie ten sam materiał badawczy. Różnice polegają głównie na nieco innej interpretacji materiału badawczego oraz na zmianach w przedstawieniu graficznym uzyskanych wyników. W okresie od 6 maja 2009 r. do 5 maja 2011 r. w Katedrze Silników Spalinowych, której byłem kierownikiem od 1 września 2009 r., był realizowany projekt badawczy pt. »Silnik spalinowy dwuobiegowy o zmiennym zapłonie iskrowym i samoczynnym« (Numer N N509 405036) prowadzony pod kierownictwem prof. Bronisława Sendyki. Projekt był realizowany w oparciu o patent prof. B. Sendyki pt. »Silnik spalinowy o dwóch obiegach termodynamicznych« (data zgłoszenia 07.07.2008, nr patentu 210561, data ogłoszenia patentu 29.02.2012). W tym projekcie wykonano badania doświadczalne i analizy, zbieżne z materiałem badawczym przedstawionym w obu wymienionych monografiach. Wykonawcami projektu byli wyłącznie pracownicy Instytutu. W zakresie modelowania i symulacji: dr hab. inż. Władysław Mitaniec, prof. PK; w zakresie badań stanowiskowych: mgr inż. Marcin Noga (od czerwca 2010 dr inż) oraz pracownik inżynieryjno-techniczny mgr inż. Łukasz Rodak.\n\nNa podstawie badań wykonanych w ramach tego projektu powstało 6 publikacji naukowych oraz doktorat Marcina Nogi pt. »Wpływ zastosowania dwuwtryskiwaczowego układu zasilania na parametry robocze silnika spalinowego« obroniony 16 czerwca 2010 r.”.\n\nCo więcej, w osobistej rozmowie z prof. M. Brzeżańskim, odbytej w połowie listopada 2019 r. w gabinecie dziekana prof. Jerzego Sładka i w jego obecności, usłyszałem, że on osobiście nie widział, aby dr Mariusz Cygnar wykonywał jakieś badania, a przepisy nie pozwalają, by na terenie katedry obce osoby mogły wykonywać badania bez zgody i wiedzy kierownictwa.\n\nOznacza to, że dane liczbowe do monografii habilitacyjnej Mariusza Cygnara zostały rzeczywiście przejęte z doktoratu M. Nogi i prac dr. hab. W. Mitianca, co obliguje Prezydium Centralnej Komisji do wznowienia przewodu habilitacyjnego, o co publicznie apeluję do prof. Kazimierza Furtaka.\n\nCała ta sprawa pokazuje, jak łatwo przepchnąć „naukową lewiznę” i jak chętnie profesorowie odwracają głowy, aby nie patrzeć, gdy ktoś gwałci etykę naukową.\n<div class=\"signature\">\n\nMarekwro@gmail.com\n\n<strong>Po publikacji artykułu <em>Rektorska habilitacja</em> autorstwa Marka Wrońskiego w internetowej wersji „Forum Akademickiego” nr 3/2020 otrzymaliśmy sprostowanie wysłane przez kancelarię prawną w imieniu dr. hab. inż. Mariusza Cygnara, prof. PWSZ, rektora PWSZ w Nowym Sączu. Publikujemy je w zakresie zgodnym z wymogami prawa prasowego.</strong>\n\n<strong>Warto zauważyć, że sprostowanie w prawie prasowym, zgodnie z orzecznictwem polskich sądów, nie oznacza tego samego, co w słownikach języka polskiego.</strong>\n\nSPROSTOWANIE\n\n„1. Nieprawdziwe jest stwierdzenie, że badania prowadzone w ramach habilitacji były prywatnym moim przedsięwzięciem. Byłem członkiem zespołu badawczego projektu pt. „<em>Silnik spalinowy dwuobiegowy o zmiennym zapłonie iskrowym i samoczynnym</em>”, grant nr: N N509 405036. O fakcie mojego uczestnictwa, przed zgłoszeniem grantu, śp. prof. Sendyka poinformował Dyrekcję Instytutu Pojazdów Samochodowych i Silników Spalinowych WM PK i nie budziło to ich żadnego sprzeciwu. Trudno jest mi odnieść się do pisma, o którym zarówno ja i jak i śp. prof. Sendyka nie wiedzieliśmy. Dyrekcja Instytutu wiedziała o mojej habilitacji, a jej stanowisko po 8 latach, gdy nigdy wcześniej nie kierowano takich zarzutów, jest próbą wykorzystywania faktu, iż kierownik projektu prof. Sendyka nie żyje.\n\n2. Nieprawdą jest jakobym nie wykonywał badań i w monografii naukowej nie wskazał miejsca ich wykonywanych. Informacja o miejscu i nr grantu widnieje w monografii.\n\n3. Nieprawdą jest, iż seminarium instytutowe miało się odbyć na żądanie ówczesnego Dyrektora Instytutu. To prof. Sendyka zainicjował go w celu dyskusji, a ja zapraszałem pracowników Instytutu. Obecny na spotkaniu prof. Brzeżański, nie zgłaszał uwag merytorycznych tylko twierdził, że nie widywał mnie w Instytucie, czego nie potwierdzili pozostali uczestnicy. Po skończeniu doktoratu, czynnie uczestniczyłem w procesie badawczym Instytutu, czego efektem były dotacje z MNiSW na realizację z moim udziałem prac m.in.:\n\n1) <a href=\"https://nauka-polska.pl/#/profile/research?id=236199\">Zastosowanie bezpośredniego wtrysku paliwa w silniku z zapłonem iskrowym - Część XII </a>Praca naukowa 15/12/2009;;\n\n2) <a href=\"https://nauka-polska.pl/#/profile/research?id=224507\">Zastosowanie bezpośredniego wtrysku paliwa w silniku z zapłonem iskrowym - Część XI </a>Praca badawcza 04/12/2008;\n\n3) <a href=\"https://nauka-polska.pl/#/profile/research?id=213895\">Zastosowanie bezpośredniego wtrysku paliwa w silniku z zapłonem iskrowym - Część X </a>Praca naukowa 31/12/2007.\n\nNieprawdą jest także, jakoby wyniki moich badań były zaczerpnięte z pracy doktorskiej M. Nogi. Dotyczyły one zupełnie innych problemów. W oparciu o ten sam silnik spalinowy uzyskano nowy model spalania dla silnika pracującego w trybie zapłonu iskrowego i samoczynnego.\n\n4, Nieprawdą jest, że ówczesny Dziekan prof. Wojnar zaprosił mnie na rozmowę w celu wyjaśnienia przeze mnie wątpliwości. Na spotkaniu tym prof. Wojnar poinformowania mnie o sytuacji panującej na Wydziale i nieprzychylności wielu osób wobec prof. Sendyki, która to nieprzychylność mogła mieć skutki także dla mnie. W związku z tym zasugerował mi wycofanie się z dalszego procedowania. Wyłącznie te powody były przyczyną omawianego spotkania z prof. Wojnarem. Jeśli natomiast chodzi o fakt niepobierania wynagrodzenia z grantu, to wynikało to z mojej decyzji podjętej w związku z tym, że już wówczas pracowałem w PWSZ w Nowym Sączu. Jednocześnie fakt zatrudnienia w PWSZ nie wykluczał mojego udziału w projektach realizowanych w innych jednostkach, w tym w PK, gdzie obroniłem pracę doktorską.\n\n5. Fakt, że na tablicy ogłoszeń Rady Wydziału Budowy Maszyn i Lotnictwa PRz pojawiła się informacja, że temat mojego seminarium będzie zbieżny z tematem mojego doktoratu, wynikał wyłączenie z błędu technicznego, co mogą potwierdzić uczestnicy tego seminarium. Błąd ten nie miał żadnego wpływu na moją habilitację.\n\n6. W celu opracowania monografii pt. <em>Zastosowanie systemu zapłonowego iskrowego i samoczynnego w silniku spalinowym</em> zwróciłem się do Wydawnictwa Naukowego PK o uzyskanie zgody na wykorzystanie zawartych w poprzedniej monografii wyników badań. Uzyskałem stosowną zgodę i na jej podstawie wydałem ww. monografię. Nieprawdą jest, że jedynymi wykonawcami byli wyłącznie pracownicy Instytutu PSiSS, a dowodem tego jest wspólny artykuł uczestników projektu: Cygnar M., Sendyka B., Noga M., <em>System of electronic control of changing ignition from spark-ignition to compression-ignition in a four stroke engine</em> 4<sup>th</sup> International Congress on Combustion Engines PTNSS, Radom 2011. Nieprawdą jest też, że w ramach tego projektu powstał doktorat M. Nogi, grant dotyczył „Silnika spalinowego dwuobiegowego o zmiennym zapłonie iskrowym i samoczynnym” a nie „Wpływu zastosowania dwuwtryskiwaczowego układu zasilania na parametry robocze silnika spalinowego”, co było tematem pracy doktorskiej M. Nogi.\n\n7. Nieprawdziwą jest informacja o braku zgody na przebywanie na terenie Katedry celem wykonywania badań bez wiedzy kierownictwa Instytutu. Osobiście zanosiłem pismo do Dyrektora Instytutu skierowane przez prof. Sendykę o ww. zgodę, którą otrzymałem.\n\n8. Ze zdziwieniem odbieram fakt, że kiedykolwiek moją osobą zajmowało się CBA. Nic mi o tym nie wiadomo, w tej sprawie nie otrzymałem także żadnej oficjalnej informacji od Centralnej Komisji ds. stopni i tytułów naukowych.\n<p style=\"text-align: right;\">dr hab. inż. Mariusz Cygnar, prof. PWSZ”.</p>\nOdpowiedź autora artykułu opublikujemy niebawem.\n\nRedakcja „Forum Akademickiego”\n\n</div>','Rektorska habilitacja ','','publish','closed','closed','','rektorska-habilitacja%e2%80%a9','','','2020-04-02 08:42:16','2020-04-02 06:42:16','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/rektorska-habilitacja%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2235,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','[caption id=\"attachment_2154\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2154\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/kiedy-wojna-jest-pokojem1-fa-03-2020.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"654\" /> Mitochondrium,<br />Źródło: Wikipedia[/caption]\n<h2>Kto wie, do czego te bestie są zdolne. Aby się im nie dać, reklamy wmawiają nam, że musimy pić litry zielonej herbaty, jeść całe pola czerwonych winogron z Toskanii, a ucztę zwieńczyć łyknięciem jeszcze kilku suplementów o działaniu antyoksydacyjnym.</h2>\nW naszym organizmie wciąż trwa jakaś walka. Możemy ją sobie wyobrazić jako mityczny spór pomiędzy dwoma przeciwnymi siłami. Takie historie konstruowane są tak, byśmy nie mieli wątpliwości, kim jest wróg, a komu należy kibicować. Opowiem o wojnie, w której pozory mogą zaburzyć naszą ocenę sytuacji. To będzie prawdziwie magiczna opowieść o związkach, których nie można zobaczyć i o siłach, które niełatwo poczuć.\n\nZacznijmy od prostego zadania pobudzającego zmysły. Spójrzmy na siebie w lustrze. O ile naszych twarzy nie zdobią teraz śmieszne miny, widzimy swoje ciało w statecznej i opanowanej pozie. Ten zewnętrzny spokój to tylko przykrywka. Wnętrze naszych ciał to wielkie pole bitewne, na którym ścierają się ze sobą tajemnicze siły. Zasady tej walki są nieco bardziej skomplikowane niż w klasycznej legendzie. Wybranie sprzymierzeńca nie jest prostym zadaniem, a decyzja może mieć ogromny wpływ na całą naszą przyszłość. Bardzo często kluczem do spokojnego, zdrowego życia jest podtrzymywanie walecznego ducha wśród wszystkich uczestników bitwy, aby wojna trwała w najlepsze. Naukowcy określają ten stan mianem homeostazy, czyli stabilnej równowagi pomiędzy procesami, które mają miejsce w naszym ciele. Warunkiem naszego dobrego samopoczucia jest tocząca się spokojna walka, a zwycięstwo jednej ze stron może się okazać niebezpieczne…\n<h3>To jest wojna</h3>\nGłówni bohaterowie tej szczególnej opowieści to dwóch potężnych przeciwników. W jednym narożniku prezentują się reaktywne formy tlenu, znane szerszej publiczności jako wolne rodniki, w drugim enzymy antyoksydacyjne, których naturalnym powołaniem jest zwalczanie tych pierwszych.\n\nGdybym zapytała, czy wolne rodniki są dobre, czy złe, wielu czytelników zapewne powiedziałoby bez większego namysłu, że to najgorsze, co może człowieka spotkać. Codziennie natykamy się na reklamy produktów, które mają za zadanie zwalczać wolne rodniki, a do głowy wkładane są nam informacje o ich szkodliwości. Chciałabym tę tezę poddać weryfikacji. Aby zająć się tym tematem, warto najpierw zrozumieć, czym dokładnie są reaktywne formy tlenu, a tego nie można uczynić bez kilku słów wprowadzenia. Dla naszego życia tlen jest niezbędny, ale wiele organizmów radzi sobie całkiem dobrze bez niego, a dla niektórych jest wręcz śmiertelnym zagrożeniem.\n\nW normalnych warunkach tlen stanowi 21% powietrza. Czy to wystarczająca ilość? Około dwudziestu lat temu pojawiła się teza, że wyższe stężenie tlenu mogłoby mieć na nas dobroczynny wpływ. W tych czasach bary tlenowe powstawały jak grzyby po deszczu i ludzie chętnie zażywali tlenowych inhalacji. Klienci takich miejsc nie brali pod uwagę, że niezbędny nam do życia tlen może być w jakikolwiek sposób niebezpieczny. Jednak pamiętajmy, że to dawka czyni truciznę i powiedzenie to dotyczy również tlenu. Jego zbyt wysokie stężenie może być bardzo niebezpieczne. W przyrodzie, podobnie jak w życiu, nie ma nic za darmo. Komfort oddychania tlenowego i wysokiej wydajności energetycznej organizmów tlenowych niesie ze sobą pewne efekty uboczne.\n\n[caption id=\"attachment_2155\" align=\"alignnone\" width=\"2560\"]<img class=\"wp-image-2155 size-full\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/kiedy-wojna-jest-pokojem2-fa-03-2020-scaled.jpg\" alt=\"\" width=\"2560\" height=\"1920\" />  [/caption]\n\nI tu powracamy do reaktywnych form tlenu, które są produktem ubocznym tlenowego oddychania komórkowego, czyli przemian mających na celu wytworzenie energii użytecznej metabolicznie w postaci cząsteczki ATP. Proces ten odbywa się na wewnętrznej błonie jednego z moich ulubionych elementów komórkowych, czyli mitochondriów. Mitochondria to organelle przyrównywane często do silników komórkowych. Poprzez przemiany zachodzące w ich strukturach wytwarzane są wysokoenergetyczne cząsteczki ATP, czyli nośniki energii pozwalające całemu mechanizmowi naszego ciała pracować.\n\nMitochondria jednak to również główne miejsce produkcji reaktywnych form tlenu. Są to cząsteczki, które posiadają niesparowany elektron i przez to są bardzo reaktywne. W praktyce oznacza to, że tak zbudowane molekuły chętnie przytulają się do innych podobnych do siebie, współdzieląc niesparowane elektrony. Niestety część tych uścisków może okazać się niebezpieczna i prowadzić do uszkadzania innych struktur komórkowych, białek, lipidów, cukrów czy kwasów nukleinowych.\n\nReaktywne formy tlenu produkowane podczas oddychania mogą wywierać na komórkę toksyczne efekty, jeśli jest ich za dużo. Takiego zagrożenia ewolucja nie pozostawiła bez odpowiedzi i zatrudniła do pomocy enzymy antyoksydacyjne. Te białka stoją w drugim narożniku i tylko czekają, aby obezwładnić przeciwnika. Innymi wrogami wolnych rodników mogą być ich nieenzymatyczni wrogowie, czyli witamina C, E czy A.\n<h3>Zapiski z pola bitwy</h3>\nPodsumujmy tę część historii. Reaktywne formy tlenu, produkowane przez mitochondria jako uboczne efekty oddychania, mogą uszkadzać elementy komórkowe, natomiast enzymy antyoksydacyjne wyłapują tych rozbójników i rozbrajają z oręża. Sprawa na pierwszy rzut oka wygląda bardzo przejrzyście. Zapewne większość czytelników bez chwili wahania opowie się po stronie dzielnych i walecznych enzymów. Takie spojrzenie będą również wspierały informacje płynące do nas z internetu czy telewizji, w których wolne rodniki odgrywają rolę wroga publicznego nr 1. Ten przekaz wskazuje, że przez nie się starzejemy, chorujemy na nowotwory i inne paskudztwa. Niektórzy mogliby je nawet zacząć obwiniać za nietolerancję glutenu czy syndrom niespokojnych nóg. Kto wie, do czego te bestie są zdolne. Aby się im nie dać, reklamy wmawiają nam, że musimy pić litry zielonej herbaty, jeść całe pola czerwonych winogron z Toskanii, a całą ucztę zwieńczyć łyknięciem jeszcze kilku suplementów o działaniu antyoksydacyjnym.\n\n[caption id=\"attachment_2156\" align=\"alignnone\" width=\"1828\"]<img class=\"size-full wp-image-2156\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/kiedy-wojna-jest-pokojem3-fa-03-2020-scaled.jpg\" alt=\"\" width=\"1828\" height=\"2560\" /> Fot . Paulina Mozolewska[/caption]\n\nPowoli, zaczekajcie chwilę, zanim zrobicie sobie krzywdę! Rzeczywiście walka z wolnymi rodnikami, rozumiana jako działanie zdrowotne, stała się dla wielu odpowiedzią na wszystkie bolączki. Niejedna osoba uzna to działanie za panaceum na całe zło świata, jednak jak to zazwyczaj bywa w realnym świecie, sprawa ma drugie dno, o którym niewiele się mówi. Czy jesteśmy absolutnie przekonani, że wolne rodniki to zło w czystej postaci i musimy robić wszystko, aby pozbyć się ich z naszych organizmów?\n\nReaktywne formy tlenu to cząsteczki o wielu obliczach i w zależności od punktu widzenia można im przypisać różny wpływ na organizm. Wolne rodniki mogą być niebezpieczne, jeśli jest ich za dużo. Przypisuje się im znaczenie w przebiegu wielu chorób nowotworowych czy neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera, Parkinsona i Huntingtona.\n\nNiekontrolowany wzrost poziomu reaktywnych form tlenu może doprowadzić do stresu oksydacyjnego, który jest zazwyczaj postrzegany jako zjawisko negatywne. Rzeczywiście w sytuacji, kiedy enzymy antyoksydacyjne czy inne systemy obezwładniania wolnych rodników nie pracują wystarczająco wydajnie i nie radzą sobie z najazdem przeciwnika, reaktywne formy tlenu mogą być dla nas niebezpieczne.\n\nJednocześnie mało kto zastanawia się nad konsekwencjami pozbawienia nas reaktywnych form tlenu. W sytuacji równowagi, czyli kiedy jesteśmy zdrowi, wolne rodniki pełnią również wiele ważnych dla całego organizmu funkcji. To, co zostało wytworzone w jednej reakcji, bardzo często służy jako składowa w kolejnych procesach, chociażby w tworzeniu innych istotnych molekuł. Podobnie dzieje się z wolnymi rodnikami, których obecność jest warunkiem koniecznym dla innych przemian mających miejsce w komórce. Kolejnym zadaniem wolnych rodników jest odgrywanie roli posłańców, czyli funkcji sygnalizacyjnej wewnątrz i na zewnątrz komórki. W tym wypadku ich praca polega na przekazywaniu informacji reszcie organizmu. Reaktywne formy tlenu są również wykorzystywane przez system odpornościowy do walki z zagrażającymi nam patogenami. Ich rola to także regulacja apoptozy, czyli zaprogramowanej śmierci komórkowej, która jest zjawiskiem niezwykle ważnym, chociażby w zapobieganiu procesom nowotworzenia.\n\n[caption id=\"attachment_2157\" align=\"alignnone\" width=\"2560\"]<img class=\"wp-image-2157 size-full\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/kiedy-wojna-jest-pokojem4-fa-03-2020-scaled.jpg\" alt=\"\" width=\"2560\" height=\"1772\" /> Autorka nagrodzona w XII konkursie FA „Skomplikowane i proste” z ministrem J . Gowinem i prof . J . Woźnickim Fot . Stefan Ciechan[/caption]\n<h3>Złoty środek</h3>\nCzy to oznacza, że wolne rodniki są zbawienne dla naszego organizmu? Nie do końca, chociaż ich całkowity brak byłby dla nas stanem patologicznym i niebezpiecznym. Zdrowy człowiek, prowadzący odpowiedni styl życia, nie ma powodów do nadmiernych zmartwień. W takim przypadku najlepszym wyjściem jest utrzymywanie organizmu na bezpiecznym poziomie bojowości, czyli w sytuacji równowagi pomiędzy produkcją reaktywnych form tlenu a ich obezwładnianiem przez enzymy antyoksydacyjne. Kluczem dla tej homeostazy jest odpowiednia dieta, umiarkowana aktywność fizyczna i wystarczająca ilość snu. Dla człowieka niecierpiącego na żadne przewlekłe choroby tylko tyle wystarczy, aby utrzymać wolne rodniki na odpowiednim poziomie.\n\nNajlepszym sposobem na zatrzymanie równowagi jest trzymanie się zasady złotego środka, kiedy mamy wszystkiego w sam raz. Apele, które skłaniają nas do radykalnych zmian stylu życia czy diety, obiecując magiczną ochronę przed wolnymi rodnikami, mogą przynieść więcej szkody niż pożytku. Nasze ciało doskonale radzi sobie z utrzymywaniem równowagi, więc w większości przypadków przyjmowanie suplementów diety nie będzie potrzebne. Jeśli jednak wciąż macie pewne zastrzeżenia i obawiacie się, że w konkretnym przypadku ten balans jest zaburzony, zanim podejmiecie jakiekolwiek decyzje, porozmawiajcie o tym z lekarzem.\n<h3>Nie wierzycie? Sprawdźcie.</h3>\nWzbudziłam wątpliwości? Czy może wciąż obstajecie przy swoim? Pamiętajcie, aby wyrobić sobie opinię na dany temat, należy podejść do niego bardzo odpowiedzialnie. Tym bardziej, jeśli na szali leży zdrowie wasze lub bliskich. Nie musicie wierzyć nikomu na słowo, możecie sprawdzać źródła danych, oceniać ich jakość. Zachowajcie jednak w pamięci, że nie można być specjalistą od wszystkiego, dlatego również wasza ocena może być nie do końca trafiona. Dobrym pomysłem jest więc poleganie na autorytetach. Autorytetach, czyli wybitnych specjalistach, którzy poświęcili wiele lat życia na badanie danego tematu, a nie na internetowych szarlatanach. Niech o nauce mówi naukowiec, a o zdrowiu lekarz. W ocenie sytuacji nie poszukujcie jedynie argumentów potwierdzających wasze tezy, ale również tych, które starają się ją obalić. W ten sposób wciąż będziecie testować siłę swoich opinii i w porę się zorientujecie, jeśli są one mylne. Fakty nie boją się takich dyskusji. W zdecydowanej większości warunków najlepszym rozwiązaniem jest zachowanie zdrowego rozsądku i wybieranie złotego środka.\n\nCała opowieść jest oczywiście celowym uproszczeniem, a zabieg personifikacji cząsteczek i reakcji ma na celu ułatwienie czytania. Chciałabym jednak, aby czytelnicy mieli świadomość, że cząsteczki ze sobą reagują, a reaktywne formy tlenu w rzeczywistości nie mają cech charakteru.\n\nPozwolę sobie na krótkie podsumowanie. Będę bardzo zadowolona, jeśli zapamiętacie z tego artykułu chociaż jedną rzecz. Gdybym mogła wybierać, chciałabym, aby było to przekonanie, że prawdy naukowe są zazwyczaj bardziej skomplikowane, niż można by sądzić. Ich zrozumienie i kompleksowa ocena wymaga dużego zaangażowania i otwartości. Bywa, że należy zmierzyć się z faktami, które niekoniecznie muszą pozostawać w zgodności z naszymi opiniami, ale nie może to przekreślać ich racjonalności.','Kiedy wojna jest pokojem , czyli o drugim obliczu reaktywnych form tlenu ','','publish','closed','closed','','kiedy-wojna-jest-pokojem%e2%80%a9czyli-o-drugim-obliczu-reaktywnych-form-tlenu%e2%80%a9','','','2020-03-18 09:46:27','2020-03-18 08:46:27','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/kiedy-wojna-jest-pokojem%e2%80%a9czyli-o-drugim-obliczu-reaktywnych-form-tlenu%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2236,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','[caption id=\"attachment_2133\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2133\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/inteligentne-leki-fa-03-2020-1024x681.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"681\" /> Fot. Arch. prywatne[/caption]\n\nZastosowanie materiałów węglowych jako nośników leków pozwala zredukować liczbę wywoływanych przez nie efektów ubocznych oraz wydłużyć czas ich działania w organizmie.\n\nRaz, dwa, a niekiedy trzy razy na dobę. Nie częściej niż co cztery godziny. Przed lub w trakcie posiłku. Do tego koniecznie szklanka wody. Sięgając do domowej apteczki należy pamiętać, że choć o powodzeniu farmakoterapii w największym stopniu decyduje dobór właściwego leku, to nie mniej istotne jest przestrzeganie przez chorego zaleceń co do sposobu jego zażywania. Zwłaszcza że przy różnych dolegliwościach wzmocnienie bądź osłabienie działania odmiennych preparatów zależy od wielu czynników. To przede wszystkim odpowiednie dawkowanie, nieprzekraczające dopuszczalnego poziomu stężenia leku w organizmie, ale też pilnowanie godzin przyjmowania, by substancje czynne zdołały się uwolnić, oraz ograniczenie spożywania produktów niekorzystnie wpływających na wchłanianie lekarstw. A gdyby te wszystkie wytyczne zaprogramować na odpowiednim nośniku, który sam sterowałby umieszczonym na nim medykamentem? Takie „inteligentne leki” to już całkiem nieodległa przyszłość. Zainteresowanie naukowców budzą szczególnie uporządkowane węgle mezoporowate.\n<h3>Między 2 a 50 nm</h3>\nTo materiały, które wbrew pozorom nie należą do paliw kopalnych. Pozyskuje się je na drodze syntezy – metodami twardego i miękkiego odwzorowania – w trakcie której możliwa jest precyzyjna kontrola ich powierzchni właściwej oraz średnicy i objętości powstających porów. O ile w przypadku węgli mikroporowatych pory mają nie więcej niż 2 nanometry, a mikroporowatych powyżej 50 nanometrów, o tyle w mezoporowatych mieszczą się w zakresie pomiędzy tymi wartościami. Dzięki temu idealnie nadają się np. do wychwytywania zanieczyszczeń, zwłaszcza barwników syntetycznych. Z racji złożonej struktury i stabilności barwniki takie, stosowane w niemal każdym przemyśle, po przedostaniu się do wody stanowią poważne zagrożenie toksykologiczne dla ekosystemu. Zapobiegać mu mogą filtry na bazie węgli mezoporowatych. Również w kosmetyce, gdzie poprzez maseczki czy kremy węgle mogą adsorbować całodzienne zanieczyszczenia powietrza z twarzy, nie miałyby sobie równych.\n\nUnikatowe właściwości fizykochemiczne tych materiałów sprawiają, że ich potencjał aplikacyjny jest o wiele większy. Mogłyby np. znaleźć zastosowanie w farmacji jako nośniki leków.\n\n– Cel jest jasny: zwiększyć komfort chorego. Teraz, przyjmując leki w dawkach co kilka godzin, za każdym razem narażamy się na efekty uboczne. Można je zredukować przez zastosowanie materiałów węglowych jako nośników aktywnych substancji farmaceutycznych, które w dodatku wydłużają czas obecności i działania leku w organizmie – zapewnia prof. Joanna Gościańska z Zakładu Chemii Stosowanej na Wydziale Chemii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.\n\nNa ten oryginalny pomysł wpadła zaraz po obronie doktoratu, ale jej fascynacja nanomateriałami trwa znacznie dłużej. Tyle że wcześniej prof. Gościańska zajmowała się głównie mezoporowatymi krzemionkami oraz ich szerokim zastosowaniem w katalizie. Wiedziona ciekawością, spróbowała zrobić z nich… węgiel i zobaczyć, w jaki sposób będzie się on zachowywał. Jego synteza składa się z kilku etapów, ale nie jest zbyt skomplikowana. Na powierzchnię krzemionki wprowadza się rozpuszczoną uprzednio w wodzie sacharozę, dodając odrobinę kwasu siarkowego (VI). Tak zaimpregnowana krzemionka trafia do pieca, gdzie w temperaturze dochodzącej do 900 stopni i w atmosferze gazu obojętnego jest wygrzewana. Sacharoza na powierzchni krzemionki polimeryzuje. Powstaje kompozyt, pół-krzemionka, pół-węgiel, z którego za pomocą kwasu fluorowodorowego albo zasady sodowej krzemionkę się usuwa, a pozostały węgiel jest jej odwrotną repliką. Najczęściej przyjmuje morfologię krzemionki, wykazując się przy tym dużą porowatością. Przez to mezoporowate sita molekularne doskonale nadają się do selektywnego wychwytywania dużych cząsteczek w lekach.\n<h3>Relegowanie króla?</h3>\nW farmacji królował dotąd węgiel aktywny. Zetknął się z nim każdy, kto kiedykolwiek uległ zatruciu pokarmowemu. W wielu domach używano go, by oczyścił organizm z toksyn. Tyle że węgle mezoporowate mają wszelkie atuty, by godnie zastąpić dotychczasowe remedium. Uporządkowana struktura decyduje o ich wyjątkowych właściwościach, są nietoksyczne, biokompatybilne i dodatkowo w pełni odtwarzalne.\n\n– W przypadku węgli aktywnych nie jesteśmy w stanie tego osiągnąć. Z pestek śliwki czy wiśni po karbonizacji, czyli wygrzewaniu w wysokiej temperaturze i odpowiedniej aktywacji, otrzymamy węgle o różnej strukturze porowatej. Zależy to m.in. od czynników typowo środowiskowych, np. gatunku drzewa, oraz warunków, w jakich przeprowadzimy wspomniane procesy. Tymczasem węgle syntetyczne charakteryzują się zawsze ściśle określoną, kontrolowaną strukturą i morfologią. Zachowują się tak, jak chcemy, co dla przemysłu nie jest bez znaczenia – przekonuje prof. Gościańska.\n\nJej pomysł polega na takim „zaprogramowaniu” nośnika na bazie węgli mezoporowatych, że umieszczony na jego powierzchni lek sam uwalniałby się w odpowiednim miejscu w organizmie. W zależności od potrzeb powierzchnię tę modyfikuje się różnymi grupami funkcyjnymi, które pozwolą na dopasowanie nośnika do konkretnego preparatu. Jako przykład moja rozmówczyni podaje popularny paracetamol. Leki przeciwbólowe, choć potrafią przynieść ulgę, mają także wady: są słabo rozpuszczalne albo długo wchłaniają się w organizmie. Tymczasem zastosowany przez nią nośnik zwiększył tę rozpuszczalność, a przy tym zminimalizował efekty uboczne działania paracetamolu. Wbrew obawom jedna zwiększona dawka zadziałała skuteczniej niż kilka mniejszych.\n\n– Powierzchnię węgla modyfikowaliśmy różnymi grupami funkcyjnymi o charakterze zasadowym, które zaczęły współpracować z kwasowym paracetamolem. Po wprowadzeniu go na nośnik, udało nam się przez dobę uwalniać lek w sposób w pełni kontrolowany. Nawet lekarze byli zdumieni – opowiada poznańska chemiczka, w przypadku której określenie „matka wynalazków” nabiera rzeczywistego charakteru.\n\n<em>Jej zdaniem kobiety odzyskują dziś pozycję i choć często trudno im się wybić, to właśnie one są podporą nauki, wpływają na jej rozwój i dzięki kompetencjom stopniowo wspinają się na szczyty.</em> Ona sama zajmuje się nie tylko lekami przeciwbólowymi, lecz także zapobiegającymi wysokiemu ciśnieniu (losartanem potasu) i – to największe wyzwanie – antybiotykami (tebipenem piwoksylu, ampicyliną). Ta ostatnia grupa jest najbardziej problemowa, ponieważ cechuje się znaczną nietrwałością chemiczną, co w praktyce oznacza bardzo szybki rozkład. Tak się jednak składa, że właśnie węgle syntetyczne, co pokazały wstępne badania, mogą zwiększać trwałość antybiotyków, pełniąc wówczas rolę swoistego stabilizatora.\n<h3>Połknąć i zapomnieć</h3>\nDo badań wybrano leki, które wymagają algorytmu częstego dawkowania i są już doskonale znane, a ich właściwości fizyko-chemiczne dobrze opisane. Prof. Gościańska wyszła z założenia, że lepiej udoskonalać, niż zaczynać od zera, tym bardziej, że w przypadku środków medycznych zajęłoby to dekady. Bazuje więc na tym, co już opracowano, dostosowując do tego wytwarzane przez siebie węgle mezoporowate. Ich właściwości muszą współgrać z substancją leczniczą i nie tłumić jej. Z drugiej strony to działanie nie może nastąpić zbyt szybko, zaraz po połknięciu tabletki, czyli tak jak teraz. Pacjent połykałby nośnik wraz z lekiem, którego substancja czynna uwalniałaby się w konkretnym miejscu w organizmie, np. w żołądku, w takich dawkach i odstępach czasowych, jakie zostałyby „zaprogramowane” za pomocą grup funkcyjnych obecnych na powierzchni węgla.\n\n– Trudność polega na tym, by tak zmodyfikować węgiel, żeby nie uwalniał on leku od razu, lecz stopniowo, tylko wtedy, gdy chcemy – wyjaśnia prof. Gościańska i dodaje, że niekiedy czysty węgiel, bez żadnych grup funkcyjnych, okazuje się doskonałym nośnikiem leku, a innym razem konieczna jest jego dodatkowa „przeróbka”, by wykazał narzuconą selektywność, np. przy wychwytywaniu toksyn.\n\nTestowanie odbywa się w symulowanym środowisku wewnętrznym organizmu, a więc w soku żołądkowym o odpowiednim pH, ślinie itd. Stworzony węgiel nie może stanowić żadnego zagrożenia toksykologicznego i musi być biokompatybilny, tak by po wypuszczeniu leku został bezproblemowo usunięty z organizmu.\n\nW poznańskim ośrodku – w badania włącza się także Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego – trwają prace nad nośnikami leków doustnych, ale niewykluczone jest także ich użycie w różnego rodzaju maściach, kremach czy żelach przeznaczonych do stosowania miejscowego. Trwają próby z benzokainą, środkiem znieczulającym, przeciwbólowym, stosowanym miejscowo np. na skórę. Również w tym przypadku podstawowym zadaniem nośnika będzie systematyczne uwalnianie substancji czynnej z leku, bez konieczności wielokrotnego smarowania w ciągu dnia. Osiągnięcie tego celu z uwzględnieniem warunku, by małe cząstki węgla nie przenikały przez skórę, lecz utrzymywały się tylko na jej powierzchni, z naukowego punktu widzenia wydaje się dziś kluczowym zadaniem.\n\nJedno jest pewne: niezależnie od tego, w jakiej formie wraz z lekiem zostaną zaaplikowane, działanie węgli mezoporowatych pozwoli nie przejmować się już tym, kiedy przyjąć kolejną dawkę i w jakiej ilości. I by uwolnić od utrapienia każdego chorego, bohaterka tego tekstu wcale nie musiała spełniać innego marzenia – o zostaniu lekarzem.','Inteligentne leki ','','publish','closed','closed','','inteligentne-leki%e2%80%a9','','','2020-03-17 13:37:37','2020-03-17 12:37:37','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/inteligentne-leki%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2237,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','[caption id=\"attachment_2192\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"wp-image-2192 size-full\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zagadki-zolwia3-fa-03-2020-1024x768.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"768\" /> Stanowisko w Porębie Fot. Tomasz Szczygielski[/caption]\n\nStanowisko w Porębie\n<h2>Ewolucja to skomplikowany proces, pewne cechy mogą się pojawiać niezależnie w różnych liniach ewolucyjnych, a niekiedy potem ulegać rewersji pod wypływem fluktuacji środowiska, więc trzeba bardzo uważać.</h2>\nNie po raz pierwszy przypadek i… śmietnik okazują się warunkami optymalnymi do znalezienia cennych dla nauki, zakopanych w ziemi skarbów. Tym razem odkrycie to, istotne dla paleobiologów, dotyczy żółwia, a ściślej przodków znanych nam współcześnie gadów z tej grupy. Te, które odkopano na wysypisku śmieci w miejscowości Poręba na południu Polski, blisko czterysta szczątków pancerza i kończyn, należały do żyjącego w triasie, ok. 215 mln lat temu, gatunku nazwanego Proterochersis porebensis, czyli „pierwotny żółw z Poręby”. Jak twierdzi dr Tomasz Szczygielski z Instytutu Paleobiologii PAN, znawca żółwi – zarówno w pracy magisterskiej jak i doktorskiej właśnie nimi się zajmował – nasz porębiany gatunek jest kluczowy dla zrozumienia ewolucji tej grupy zwierząt. Dlaczego? Ponieważ to najstarsze i najbardziej pierwotne żółwie na świecie, jakie udało się odnaleźć.\n\n[caption id=\"attachment_2205\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2205\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zagadki-zolwia1-fa-03-2020-1024x651.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"651\" /> Poterochersis porebensis,<br />Fot. Marian Dziewiński[/caption]\n<h3>Nietypowa anatomia</h3>\nSzczątków przodków – protożółwi – jest niewiele i są to dość niedawne znaleziska, z tego milenium. Nie miały one pancerzy, a jedynie ich zaczątki. Wyglądem przypominały raczej jaszczurki.\n\n– Ich żebra były już znacznie bardziej rozszerzone i miały już plastron, czyli spodnią część pancerza znajdującą się na brzuchu u współczesnych żółwi. Nie miały jednak karapaksu, czyli górnej części pancerza. Plan budowy tych zwierząt był zbliżony do budowy jaszczurki.\n\nSzczątki odkryte na stanowisku w Porębie należą do bardziej zaawansowanych ewolucyjnie form, ponieważ niewątpliwie miały już pancerz dolny i górny, lecz różnią się od żyjących współcześnie gatunków. W zasadzie żółw jaki jest, każdy wie, tymczasem jednak okazuje się, że to nieco dziwne i pełne zagadek gady.\n\n– Z żółwiami do dziś jest pewien problem, ponieważ nie bardzo wiadomo, gdzie je umiejscowić na drzewie rodowym gadów – wyjaśnia dr Szczygielski. – Badania anatomiczne sugerują, że powinny zostać umiejscowione przy gadach morskich z mezozoiku, natomiast badania genetyczne wskazują, że są one związane z gadami naczelnymi, czyli dzisiejszymi krokodylami i ptakami.\n\nWynika z tego, że żółwie, co w ewolucji wcale nie dziwne, odbyły własną, indywidualną drogę i wcześnie oddzieliły się zarówno od jednej jak i drugiej grupy gadów. Są specyficzne, odmienne od innych kręgowców.\n\n[caption id=\"attachment_2206\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2206\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zagadki-zolwia2a-fa-03-2020-1024x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"1024\" /> Poterochersis porebensis – karapaks,<br />Rys. Tomasz Szczygielski[/caption]\n\n– U żółwi jest dużo dziwności – wyjaśnia dr Szczygielski. – Łopatka u kręgowców jest tworzona na granicy odcinka szyjnego i tułowia. Wchodzą w jej skład komórki z sekcji szyjnej i tułowiowej. U żółwi łopatka jest tworzona wyłącznie przez sekcję szyjną. Sploty unerwiające kończyny przednie także wywodzą się z komórek szyi. To dlatego, że ekspresja niektórych genów jest ograniczona do odcinka szyjnego. Na podstawie analizy budowy anatomicznej szczątków Proterochersis porebensis i innych triasowych żółwi wiadomo, że zasięg genów wyznaczających początek klatki piersiowej uległ u najwcześniejszych żółwi stopniowemu przesunięciu do tyłu, wydłużając tym samym szyję. Przejściowa anatomia u niemieckich żółwi z tego okresu pokazuje etap pośredni pomiędzy żółwiem pierwotnym a współczesnym.\n\nWidać to także na pancerzu, który jest niby taki jak dzisiaj, a jednak nie do końca.\n\n– Górna część – karapaks – jest w głównej mierze zbudowana z żeber i wyrostków kręgosłupa. Dolna – plastron – z kości obręczy barkowej i tzw. żeber brzusznych. Te ostatnie w zasadzie nie mają nic wspólnego z prawdziwymi żebrami, nazywa się je tak z uwagi na prętowaty kształt u większości gadów, ale są to elementy powstałe w skórze – wyjaśnia dr Szczygielski. – Krawędź karapaksu i połączenie z plastronem tworzą kostne płytki powstające w skórze i podobnie było u triasowych żółwi, tyle że liczba płytek była znacznie większa. U Proterochersis obserwujemy całą mozaikę, zwłaszcza w tylnej części karapaksu. Cały pancerz pokryty jest tarczami rogowymi. One się wprawdzie nie zachowały w stanie kopalnym, ale można wnioskować o ich liczbie i kształcie na podstawie wyraźnie widocznych bruzd na powierzchni zachowanych kości. Żółwie triasowe miały nie tylko znacznie więcej wszystkich elementów pancerza niż obecne, począwszy od zewnętrznych tarcz rogowych, przez elementy skórne (płytki znajdujące się na brzegach pancerza), aż po szkielet osiowy – rdzeń ciała zwierzęcia. To właśnie świadczy o tym, że mamy do czynienia z bardzo pierwotnymi żółwiami.\n\nNa dodatek stanowisko w Porębie jest niezwykłe nie tylko z uwagi na znaczną liczbę skamieniałości, ale także fakt, że pochodzą one od osobników zarówno bardzo młodych, jak dojrzałych i zaawansowanych wiekiem. Dzięki temu można zaobserwować różne etapy wzrostu pancerza. Ba, okazało się, że porębiane osobniki bywały bardzo duże, u niektórych pancerz miał ok. 70 cm długości.\n\n[caption id=\"attachment_2207\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2207\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/zagadki-zolwia2b-fa-03-2020-1024x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"1024\" /> Poterochersis porebensis – plastron,<br />Rys. Tomasz Szczygielski[/caption]\n<h3>Pośredni?</h3>\nCzy to oznacza, że trafiliśmy na ogniwo pośrednie, jak to nazywa ewolucja? Dr Szczygielski jest nieco sceptyczny. Bo i tak, i nie do końca.\n\n– Ogniwo pośrednie – paleontolodzy nie lubią tego określenia. Z jednej strony wszystko może być ogniwem pośrednim, ale z drugiej… Nigdy nie mamy do końca pewności, czy zwierzęta, które badamy, są ustawione w prostej linii przodek – potomek. Może to być jakaś linia boczna, która wprawdzie informuje nas o cechach wspólnego przodka z młodszymi gatunkami, ale niekoniecznie jest bezpośrednim przodkiem tych gatunków. Ponadto ewolucja to skomplikowany proces, pewne cechy mogą się pojawiać niezależnie w różnych liniach ewolucyjnych, a niekiedy potem ulegać rewersji pod wypływem fluktuacji środowiska, więc trzeba bardzo uważać.\n\nPrzyznaje jednak, że w tym przypadku cechy triasowych żółwi zdają się być rzeczywiście pośrednie i dają nam wgląd w to, jak ewolucja, np. dotycząca pancerza, mogła zachodzić.\n\nBudowa skorupy bowiem to nie tylko kwestia optymalizacji budowy zwierzęcia z uwagi na warunki, w jakich żyje, ale także ekspresji określonych genów.\n\n– Przyjmuje się w biologii ewolucyjnej, że wpływ środowiska i wpływ genetyczny są mniej więcej tak samo istotne: pół na pół. Poza tym musimy brać pod uwagę to, że pewne zjawiska w procesie ich powstawania dostrzegamy dopiero w trakcie optymalizacji.\n\nZnowu jednak dochodzimy do kolejnej dziwności. U żółwi, inaczej niż u innych kręgowców, żebra nie obejmują całej klatki piersiowej. Można powiedzieć, że rozchodzą się na boki, stanowiąc podstawę górnego pancerza, podobnie jak u niektórych obecnie żyjących gadów morskich. Znowu wkraczamy w dziedzinę genetyki. Dr Szczygielski uważa, że to kwestia ekspresji genów.\n\n– Jeśli pojedynczo wyłączymy eksperymentalnie geny determinujące powstawanie klatki piersiowej, żebra nadal będą, choć mniejsze i słabsze. Jeśli natomiast nawarstwimy kilka genów o tym efekcie, zaczynając od tego samego segmentu, to pierwsze żebra będą większe i granica między sekcjami wyraźniejsza, bo efekt się zwielokrotnia. To obserwujemy u zwierząt. Kiedy zasięgi genów na siebie zachodzą tylko częściowo, to kształt zmienia się subtelnie. Żółwie mają długą szyję i kiedy porównać gady kopalne i współcześnie żyjące, widać, jak determinowała się liczba kręgów szyjnych i tułowiowych.\n\nNiestety żółw pod niektórymi względami nadal pozostaje dla nas tajemniczy, a na stanowisku w Porębie nie znaleziono niestety kości czaszki. Na szczęście rzeka, jaka niegdyś, czyli w triasie, tutaj płynęła, pozostawiła wiele innych interesujących osadów. Znaleziono nie tylko szczątki żółwi, lecz także dinozaurów, pancernych aetozaurów, kolce płetwowe rekinów słodkowodnych, małże, ślady bezkręgowców, a także wiele materiału roślinnego, który jest obecnie opracowywany. Odkryto też koprolity, czyli skamieniałe odchody żółwi. Ich analiza ujawniła kostne szczątki ryb oraz materiał roślinny. Proterochersis porebensis żył więc nie tylko w środowisku lądowym, jak przypuszczano, lecz część życia spędzał także w wodzie.','Zagadki żółwia ','','publish','closed','closed','','zagadki-zolwia%e2%80%a9','','','2020-03-18 09:47:09','2020-03-18 08:47:09','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/zagadki-zolwia%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2238,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','[caption id=\"attachment_2181\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2181\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/postepowy-makkartyzm-fa-03-2020-1024x822.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"822\" /> Fot. Stefan Ciechan[/caption]\n<h2>W interesie społeczności akademickiej uczelnia nie powinna się poddawać agresywnemu dyktatowi aktywistów i organizacji antydyskryminacyjnych. Powstawanie komisji do spraw równego traktowania, wprowadzanie ideologicznych kursów to kolejny krok na drodze upolitycznienia uniwersytetu.</h2>\nArtykuł Michała Bilewicza W<em>olność wypowiedzi czy wolność od dyskryminacji?</em> (FA 2/2020) trudno pozostawić bez komentarza. Przy czym nie odniosę się do jego głównej tezy, według której wolność wypowiedzi sprzyja dyskryminacji. Zajmę się rzeczami w owym artykule na pozór pobocznymi. Jedną z nich jest np. powoływanie na uczelniach komisji do spraw równego traktowania „ze względu na płeć, wiek, rasę, wyznanie, niepełnosprawność i orientację seksualną”. Powstawanie tych ciał uważam za niemądre i szkodliwe.\n<h3>Seks i polityka</h3>\nPisze autor: „osobom nieheteroseksualnym na uczelniach należny jest szacunek i stworzenie warunków studiowania wolnych od wszelkich przejawów dyskryminacji”. Jedno zdanie – wiele wątpliwości. Pierwszą jest kategoria „osób nieheteroseksualnych”. Studenci przyjmowani na uczelnię nie podają swoich preferencji seksualnych, nie są dzieleni na grupy pod względem takich preferencji ani nie są zobowiązani do ich ujawniania. I lepiej, żeby tak pozostało. Uczelnia nie jest miejscem seksualnych zachowań i nie ma potrzeby, by tę zasadę zmieniać. Sprawy seksu pozostawmy poza murami uniwersytetu. A skoro tak, to nie ma sensu rozróżniać studentów o takich czy innych zachowaniach seksualnych.\n\nUczelnia nie powinna zaglądać studentom pod kołdrę. W chwili, gdy zacznie to robić, rozpęta się awantura i trwać będzie bez końca. Na awanturze nie zależy nikomu prócz działaczy zaangażowanych w obronę przeróżnych mniejszości. Owe mniejszości nie istnieją przecież naprawdę. Naprawdę istnieją tylko ludzie o różnych preferencjach, którzy bardzo często nie życzą sobie, by ktoś ich „bronił”. Ale oni nie mają tu nic do powiedzenia, zdominowani przez agresywnych działaczy. Pojęcia takich czy innych mniejszości zostały powołane do życia przez odpowiednie ideologie, by te czy inne ruchy polityczne mogły głosić ich dyskryminację i walczyć z nią. Trzeba pamiętać, że do „obrony” mniejszości aktywiści zakładają organizacje za publiczne pieniądze. I nie są to organizacje politycznie obojętne. Za publiczne pieniądze będą teraz prowadzone na uniwersytecie kursy antydyskryminacyjne, które rekomenduje w swym artykule Michał Bilewicz. W interesie społeczności akademickiej uczelnia nie powinna się poddawać agresywnemu dyktatowi aktywistów i organizacji antydyskryminacyjnych. Powstawanie komisji do spraw równego traktowania i wprowadzanie ideologicznych kursów to kolejny krok na drodze upolitycznienia uniwersytetu.\n<h3>Niezdrowe zaciekawienie czy zdrowy rozsądek</h3>\nInną sprawą jest definicja dyskryminacji i kwestia jej przejawów. Dla środowisk i instytucji tropiących oblicza dyskryminacji wszystko jest szykanowaniem. To racja ich istnienia. Słyszeliśmy już więc niejednokrotnie o złych spojrzeniach, nieodpowiednich uśmiechach, niezdrowym zaciekawieniu itp. Społeczeństwo nie może się jednak dać zwariować. Potrzebna jest tu racjonalna doza zdrowego rozsądku przeciwstawiona niemądremu przewrażliwieniu. Trzeba bowiem rozróżnić prześladowania prawdziwe od urojonych. Zdaję sobie sprawę, że w obecnej atmosferze, gdy debacie nadają ton działacze antydyskryminacyjni, rozróżnienia takie są trudne lub niemożliwe. Zwykłe ludzkie zniecierpliwienie wykładowcy, irytacja nieuctwem studenta tłumaczonym brakiem znajomości języka lub przejawiające się pośród kadry akademickiej pospolite chamstwo (pozbawione motywacji narodowościowej czy rasowej) bywają impulsem do oskarżeń o dyskryminację. Zakres tego pojęcia niebezpiecznie się poszerza. Tymczasem na odmienność często reaguje się niechęcią, tacy jesteśmy albo bywamy, to ludzkie i normalne. Dopóki takie reakcje nie są połączone z agresją, trzeba to zrozumieć zamiast piętnować. Polacy wyjeżdżający na studia do innych krajów również spotykają się z różnym przyjęciem.\n\nWielkim błędem jest natomiast brak programów integracyjnych na uczelniach. Przyjmuje się studentów z zagranicy i nie robi nic, by przestali się trzymać w swoich grupach narodowych. Podczas zajęć getta ławkowe tworzą się spontanicznie i samorzutnie, a tłem niskiego stopnia integracji pozostaje raczej bariera językowa niż odmienności narodowe czy rasowe. Pisałem już o tym na tych łamach (Jak sobie radzimy z najazdem, FA 6/2018). Zamiast integrować zagranicznych studentów z polską społecznością zachęca się ich, żeby donosili na miejscowych za ich rzekomo niewłaściwe zachowania. Niektórzy korzystają z zaproszenia. Domyślam się, że najchętniej ci najsłabsi. By zakończyć ten wątek: jedno tylko jest pewne – na uniwersytecie i gdzie indziej wszystkim należy się szacunek. Bez wyróżniania grup, które zasługują na to bardziej niż inne. Kursy, szkolenia, komisje i zespoły robocze – wszystko to kopia urządzeń z uniwersytetów amerykańskich, gdzie ze złą sławą działają one od dziesięcioleci. W Polsce, począwszy od lat dziewięćdziesiątych, napisano na ten temat tony tekstów. Ale my musimy ochoczo kopiować to, co gdzie indziej się nie udało, zamiast się uczyć na cudzych błędach.\n<h3>Spisek przeciwko kobietom</h3>\nI wreszcie sprawa poradników językowych. Tworzy się je rzekomo po to, żeby uniknąć „wypowiedzi o charakterze homofobicznym i dyskryminującym”. Na Uniwersytecie Warszawskim powstał dokument dotyczący języka niedyskryminującego. „Nie są to normy regulaminowe, ale wskazówki, dzięki którym komunikacja między poszczególnymi członkami społeczności akademickiej może stać się łatwiejsza” – napisał pewien portal. Serdecznie dziękuję za takie ułatwienia. Podobno lepiej napisać: „Studenci i studentki, którzy zapiszą się na lektorat”, niż: „Studenci, którzy zapiszą się na lektorat”. Bo może to być odbierane tak, jakby kobiety zostały wykluczone! Przez kogo? – pytam. Jaki trzeba mieć móżdżek, by tak pomyśleć? Poddawanie się atmosferze podejrzeń, szukanie spisku przeciwko kobietom w ogłoszeniach o lektoracie wydaje się jednak drobną przesadą. Czy naprawdę chcemy mieć na uniwersytecie własny, akademicki, postępowy makkartyzm?\n\nBędąc polonistą, pisarzem i redaktorem z długim stażem, śmieję się z bzdurnego (inaczej tego nie nazwę) udawania, że w zakresie znaczeniowym słowa „studenci” nagle brakuje już studentek, a znaczenie słowa „badacze” nie zawiera kobiet. To szkodliwy idiotyzm, którego skutkiem w tekstach są koszmarki w rodzaju „wykładowcy/wykładowczynie”, „autorzy/autorki” i tym podobne produkty idei łamania. Owe łamańce w redagowanych tekstach usuwam bez litości. Inteligentna kobieta nie obrazi się na język polski za to, że tak a nie inaczej się ukształtował przez wieki. A manipulacje językowe, jak się wydaje, w ogóle są tym, czego kobiety najmniej potrzebują. Potrzeba im ze strony mężczyzn zainteresowania, docenienia i normalnego, partnerskiego traktowania, a nie zmyślania leksykalnych wygibasów.','Postępowy makkartyzm ','','publish','closed','closed','','postepowy-makkartyzm%e2%80%a9','','','2020-03-17 13:38:08','2020-03-17 12:38:08','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/postepowy-makkartyzm%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2239,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','[caption id=\"attachment_2170\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2170\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/nauczyciele-i-akademia-fa-03-2020-1024x678.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"678\" /> Fot. Stefan Ciechan[/caption]\n<h2>Nadchodzi czas nauczycieli myślących o swojej pracy podobnie jak to robi akademia. Mam na myśli nauczycieli podejmujących badania, jak ich uczniowie faktycznie się uczą i jak im w tym systemowo skutecznie pomagać. Akademia będzie w tym dziele przydatna o tyle, o ile znajdzie drogę do nawiązania współpracy z nauczycielami na odpowiednio głębokim poziomie.</h2>\nW 2019 roku ukazał się nakładem Wydawnictw Uniwersytetu Warszawskiego zbiór esejów Rozwój własny nauczyciela, napisanych przez doświadczonych nauczycieli z Polski i USA. Eseje te pokazują, że wychowywanie i kształcenie uczniów na mądrych i kompetentnych obywateli to trudne zadanie, którego wykonywanie jest sztuką i wymaga od nauczycieli umiejętności własnego rozwoju. Jednak praca nauczyciela nie jest obecnie rozumiana i doceniana zgodnie z zasadą, że „takie będą rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie”. Zmiana tego stanu rzeczy wymaga współpracy nowego rodzaju między nauczycielami wszystkich szczebli.\n\nProfesor Andrzej Białas, były prezes PAU, napisał w „Pauzie Akademickiej” (nr 484), że za najciekawszy uważa esej, który podaje przykład programu kształcenia postawy demokratycznej przez wyrabianie w uczniach nawyku stawiania sobie pytań. Skąd to wiem i jakie są na to dowody? Czy wszyscy się z tym zgadzają, czy też mają inne poglądy, jakie one są? Jak ten element łączy się z resztą mojej wiedzy? Czy jest w tym prawidłowość? Czy widzę korelacje albo związki przyczynowo-skutkowe? Zakładając, że to czy tamto byłoby inne, co jeszcze by się zmieniło? Jak bym się tego dowiedział? Kogo to obchodzi? Czy to ważne? Dlaczego? Słowami profesora Białasa: „Wszak gdybyśmy wszyscy posiedli ten nawyk, rzeczywistość polityczna wyglądałaby zupełnie inaczej, a fejkniusy czy trolle nie byłyby tak groźne”. Dodałbym, że proces stawiania pytań i znajdowania realistycznych odpowiedzi jest drogą tworzenia naszego obrazu świata, który przekazujemy dzieciom i młodzieży. Nauczyciel musi sam nabrać nawyku zadawania sobie pytań, żeby móc go kształcić u uczniów.\n\nW rozmowach na temat treści zawartych w esejach spotkałem się z różnym ich odbiorem. Skrajnym przykładem bywa stwierdzenie, że lepiej trzymać się od oświaty z daleka i przeżyć. Na szczęście nie wszyscy uczeni tak myślą, czego przykładem jest zaangażowanie Mariana Smoluchowskiego w sprawy kształcenia. Nie chodzi tu też o źle pojętą działalność, uchodzącą za oświatową, ale o rolę szkoły w społeczeństwie. Krótko można powiedzieć nie tylko, że szkoła jest miejscem, w którym dzieci i młodzież poznają podstawy i zasady życia społecznego, ale także znacznie mocniej stwierdzić, że nie ma demokracji bez edukacji, bo demokracja wymaga szkoły myślenia. Obrazowej ilustracji tego faktu dostarcza Władca much Williama Goldinga.\n<h3>Na czym polega znaczenie pracy nauczyciela</h3>\nPozwolę sobie przytoczyć z własnego doświadczenia przykład sugerujący, że rozumowanie stosowane w nauce może być pomocne nauczycielom w kształtowaniu postaw uczniów. Prowadziłem kiedyś zajęcia dla nauczycieli szkół podstawowych na temat prądu elektrycznego według zasad propagowanych przez Lillian McDermott i jej zespół dydaktyki fizyki na Uniwersytecie Stanu Waszyngton. Zajęcia polegały na samodzielnym wykonywaniu doświadczeń przez uczniów w klasie podzielonej na kilkuosobowe zespoły i na dyskusji otrzymywanych wyników z instruktorem. W pewnym momencie nauczycielka angielskiego wykrzyknęła: „To wcale nie chodzi o fizykę!”. Rozmowa w zespole o przyczynie tego archimedesowego okrzyku wyjaśniła, że nasz tok rozumowania na temat prądu elektrycznego miał uniwersalne cechy. Prowadząc podobne zajęcia, spotykałem się ze stwierdzeniami nauczycieli różnych przedmiotów, że gdyby byli uczeni metodą McDermott jeszcze jako uczniowie w szkole, to pewnie poszliby na fizykę. Jestem przekonany, że wrażenia uczestników z zajęć prowadzonych na podobnych zasadach w kontekście jakiejś innej dziedziny byłyby podobne.\n\nW sytuacjach społecznych mamy do czynienia z bardzo skomplikowanymi sprawami, których nie potrafimy lub nie możemy rozstrzygnąć za pomocą doświadczenia i rozumowania, tak jak to się robi w fizyce. Jak wtedy odróżnić realistyczne uzasadnienie decyzji od opinii lub demagogii? Po czym poznać, że faktycznie nikt nie wie, co zrobić, a dokonując wyboru, musimy zdać się na łut szczęścia? Czym się kierować, gdy w niepewności dochodzi do głosowania? Co robić, gdy mniejszość ma inne zdanie niż większość, a nie jest jasne, że większość ma rację? Gdzie leży granica między postępowaniem racjonalnym a nieracjonalnym? Czego w tej sprawie ma uczyć szkoła? Jak?\n\nSpróbujmy określić, co to znaczy uczyć się i na czym polega znaczenie pracy nauczyciela. Literatura na ten temat jest ogromna, więc potrzebne jest daleko idące uproszczenie. Posłużę się modelem. Przyjmijmy, że ludzki mózg rośnie podobnie do drzewa, które z malutkiego nasienia zamienia się w wielką strukturę. Zamiast o konarach, gałęziach i liściach myślmy o sieci neuronów, które łączą się ze sobą przez synapsy. Myślenie polega na powstawaniu i rozchodzeniu się w tej sieci impulsów elektrycznych. Według tego modelu ludzki umysł się uczy, gdy wzmacniają się w nim już istniejące i powstają nowe synapsy. Tworzą się wtedy nowe obwody i obiegi impulsów. Chwilowe zapamiętywanie nie wiąże się z trwałymi zmianami w strukturze i działaniu mózgu.\n<h3>Uczenie się to budowanie nowych połączeń</h3>\nZałóżmy dalej, że proces zmian w mózgu zachodzi zgodnie z zasadą Donalda Hebba, podaną przez niego ponad siedemdziesiąt lat temu w książce Organization of behavior. Zasada ta mówi, że jeśli elektryczna aktywność neuronu A wywołuje elektryczną aktywność neuronu B, to synapsa łącząca neuron A z neuronem B wzmacnia się, rozrasta lub neuronowi A wyrasta dodatkowa synapsa do komunikacji z B. Neuron rośnie w kierunku tych neuronów, które na niego reagują. Podobnie, gdy mówimy do słuchaczy, widzimy, że część z nich wyraźnie słucha, część zdaje się nie mieć pewności, że wie o co chodzi, a niektórzy nawet nie starają się udawać, że uważają. Łapiemy się na tym, że mówimy głównie do tych pierwszych.\n\nŹródłem informacji niezbędnej do budowy białka synaps jest kod genetyczny. Lecz geny są bardzo ciasno spakowane, zwinięte. Muszą powstać odpowiednie warunki, żeby kod rozwinął się i udostępnił swoją treść. Gdy aktywność jednego neuronu stymuluje aktywność drugiego dostatecznie intensywnie, to powstają warunki chemiczne, w których kod rozkręca się i może dochodzić do budowy białka synapsy. W konsekwencji neurony łączą się na stałe i zaczynają współdziałać coraz płynniej i szybciej. Uczenie się to budowanie nowych połączeń i osiąganie płynności i szybkości ich działania.\n\nPraca nauczyciela polega na tworzeniu warunków, w których w mózgach uczniów rozwija się aktywność neuronów do tego stopnia, że powstają w nich nowe stabilne obwody. Od pracy nauczyciela zależy, jakie będą te obwody.\n\nAby uczniowie dostatecznie angażowali się w naukę, muszą chcieć się uczyć. Inaczej nie daje się wykonać pracy niezbędnej do budowy białka. Świadczy o tym np. fakt, że specjaliści potrzebują około dziesięciu tysięcy godzin praktyki w swojej dziedzinie, żeby stać się mistrzami. Ta charakterystyczna liczba godzin wynika głównie z badań Andersa Ericssona, a jej popularne wyjaśnienie można znaleźć w książce Malcolma Gladwella Outliers. Zawód nauczyciela nie jest wyjątkiem. Żeby osiągać wyniki w nauczaniu, nauczyciel musi interesować się tajnikami warunków, w których uczniowie chcą się uczyć. Musi chcieć pracować nad własnym rozwojem, żeby umieć pomagać uczniom w ich rozwoju, zwłaszcza tym, których warunki rodzinne nie są stymulujące.\n\nW naszym modelu wyjątkowość roli nauczycieli bierze się z wywierania przez nich ustawicznego wpływu na działanie neuronów w szybko rosnących mózgach uczniów. Od postępowania nauczycieli zależą więc struktura i funkcja istotnych połączeń, które potem będą działały w mózgach dorosłych i determinowały los społeczeństwa, które ci dorośli będą potrafili tworzyć.\n<h3>Wysiłek potrzebny do wzrostu synaps</h3>\nW systemie totalitarnym warunki pracy zmuszają nauczycieli, żeby tworzyli w mózgach uczniów struktury strachu i lojalności. Młode neurony są łączone synapsami powstałymi w wyniku odpowiedniego musztrowania. Dorośli niewiele mogą zmienić w swoim sposobie myślenia, bo obwody wyrosłe im za młodu trudno zastąpić nowymi. W systemie kapitalistycznym, którego historia według Petera Druckera, autora Post-Capitalist Society, powoli dobiega już końca, nauczyciel postrzegany jako pracownik na taśmie produkcyjnej, zatrudniony do przerobienia z uczniami konkretnego podręcznika w przeznaczonym na to czasie i miejscu, nie może brać serio pod uwagę zainteresowań wszystkich uczniów i różnic między nimi. Jednak nasz model mówi, że jeśli uczniowie nie są zainteresowani tematem i nie chcą się nim zajmować, to nie podejmują wysiłku potrzebnego do wzrostu synaps. Po zdaniu obowiązkowego egzaminu szybko zapominają, o czym była mowa, bo nie mają niezbędnych obwodów myśli. Tym samym czas ich młodego życia potrzebny na rozwój synaps jest zaprzepaszczony. Tak szkolone umysły rosną jak drzewka bonsai, a wydaje im się, że rosną najlepiej jak można. Przykładem współczesnego ograniczenia koncepcyjnego tego typu jest nabywane w szkole przekonanie, że utrzymywanie systemu edukacji, w którym mechanizm uczenia się przez ludzki mózg jest sztucznie ograniczony, nie jest przestępstwem.\n\nPowyższe przykłady nie wyczerpują wszystkich możliwości. Historycznie ukształtowana sytuacja współczesnej szkoły jest bardzo złożona i staje się coraz trudniejsza. Liczba ludzi na Ziemi w końcu osiągnie maksimum. Jeśli wierzyć przestrogom, czekają nas groźne zmiany klimatyczne. Ucieczka na Księżyc i Marsa nie odpowie na pytanie, jak uczyć. Edukacyjna propaganda uprawiana w skali tysiącleci, wieków czy od wyborów do wyborów nie zmieni woli życia zapisanej w naszych genach w wyniku bardzo wielu milionów lat ewolucji. W dwudziestym pierwszym wieku zaczynamy coraz szerzej już sami odpowiadać sobie na pytanie, komu i po co służymy swoją pracą, na czym polega zadanie, któremu poświęcamy większość dnia. Można przewidywać, że nauczyciele będą coraz więcej mówić o treści i sposobach nauczania, środkach do dyspozycji, warunkach pracy i zatrudnienia oraz swojej faktycznej roli w społeczeństwie.\n<h3>Dostęp do kluczowych danych</h3>\nTreść książki <em>Rozwój własny nauczyciela</em> sugeruje, że nadchodzi czas nauczycieli myślących o swojej pracy podobnie jak to robi akademia. Mam na myśli nauczycieli podejmujących badania, jak ich uczniowie faktycznie się uczą i jak im w tym systemowo skutecznie pomagać. Akademia będzie im w tym dziele przydatna o tyle, o ile znajdzie drogę do nawiązania współpracy z nauczycielami na odpowiednio głębokim poziomie. Nauczyciele szkolni mogą ją do tego mobilizować, wybierając do pomocy tych nauczycieli akademickich, z którymi współpraca okazuje się owocna z nauczycielskiego punktu widzenia. Trzeba jednak pamiętać, że oświata jest trudniejsza niż jakakolwiek dyscyplina naukowa. Przykłady ograniczone do jednej dyscypliny same z siebie nie wystarczą. W szkole przyszłości nauczyciel będzie poznawać człowieka i uczyć się, jak mu pomagać we wszechstronnym rozwoju. Nauczycielom akademickim potrzebne jest głębokie zrozumienie sytuacji szkolnego nauczyciela z powołania, który oprócz trudności merytorycznych i dydaktycznych musi pokonywać trudności psychiczne, jakie powstają w systemie nastawionym na testowanie uczniów i zaspokajanie oczekiwań organów prowadzących i nadzorujących, zamiast potrzeb uczniów.\n\nWyniki nauczania zależą od tak wielu czynników, że trudno dzisiaj upierać się przy jakiejś recepcie. Znamy przykłady programów, które odniosły zauważalny sukces. Można je naśladować i ulepszać. Wszystkie złożyły się na dzisiejszą postać doktryn edukacyjnych. Współcześnie powszechna forma obligatoryjnej szkoły ma już prawie czterysta lat, licząc od czasów Jana Amosa Komeńskiego. W jego dziele Didactica Magna nauczyciel jest zredukowany do lektora podręcznika i weryfikatora jego treści odtwarzanej z pamięci przez uczniów. Tymczasem nasz prosty model ilustruje, że nie tędy droga. A zatem którędy?\n\nPoszukiwanie odpowiedzi, naśladując pracowników nauki, należałoby zacząć od pytania, jakie mamy dane, które chcemy zrozumieć, jakie jeszcze dane chcemy zebrać itd. Jedynymi ludźmi, którzy mają bezpośredni dostęp do kluczowych danych, są nauczyciele i uczniowie. Nikt oprócz nauczycieli nie spędza każdego dnia szkoły na obcowaniu z uczniami i nie śledzi ich w codziennym rozwoju przez wiele lat. Wszyscy inni znawcy tematu obserwują szkołę z zewnątrz. Nauczyciele są też faktycznymi twórcami procesu szkolnego. Są jedynymi ludźmi, którzy wiedzą, co się w tym procesie dzieje zgodnie z ich własną intencją, planem i jego wykonaniem, a co nie. Nikt oprócz nauczyciela nie wie, co on sam myśli i co robi, gdy jest sam z uczniami. Nikt nie poznaje uczniów tak, jak nauczyciel, który sprawdza ich prace domowe i klasówki albo pracuje razem z nimi, żeby zarobili na wycieczkę do Centrum Nauki Kopernik w Warszawie, gdy rodziców nie stać na pokrycie kosztów takiej wyprawy z odległej wioski do stolicy.\n<h3>Nauczyciele chcieliby prowadzić badania</h3>\nPrzyjąwszy, że tylko nauczyciele mają dostęp do właściwych danych, dochodzimy do wniosku, że odkrycia czekają, jak w przypadku Becquerela czy Fleminga. Trzeba tylko umożliwić nauczycielom badanie, porównywanie, rozmowę z uczniami, śledzenie ich losów, stawianie i sprawdzanie hipotez, dyskutowanie, publikację, recenzowanie, wykluczanie błędnych poglądów i budowanie teorii.\n\nCzy nauczyciele chcą to wszystko robić? Z badań socjologicznych, w szczególności Dana Lortie, opisanych w książce School teacher: A Sociological Study, wynika, że większość nauczycieli chciałaby prowadzić jakieś badania, ale nie wiedzą, jak się do tego zabrać i co by im to dało, a przecież pracy mają i tak ogromnie dużo. Co więcej, są zajęci nauczaniem. Nie chcą prowadzić „badań” kosztem owocnej pracy z uczniami. To właśnie ta praca ich wciąga, daje im poczucie sensu w życiu, satysfakcję, płynącą ze spojrzenia lub uśmiechu dziecka, które zrozumiało, o co chodzi, poczuło wdzięczność i dało jej wyraz. Wtedy czują się jak uczony, który przeżywa moment Aha!\n\nŻeby nauczyciele rozpoczęli proces systematycznego odkrywania, jak uczyć w szkole, ktoś musi im pomóc zrozumieć, że ich praca z uczniami wymaga badań i tylko oni mają dostęp do podstawowych danych. To od nich zależy, w jakim stopniu te dane będą zbierane, analizowane i rozumiane. Ktoś musiałby zachęcić nauczycieli do dokumentowania własnych wyników, sprawdzania prawidłowości odkrywanych przez innych nauczycieli na zasadzie odtwarzalności wyników, tworzenia własnych miar postępów w pracy z uczniami i eliminowania fałszywych tropów. W tym celu potrzebna jest odpowiednia organizacja. Współpraca nauczycieli szkolnych z uczonymi, gdy ci drudzy już tworzą organizację badawczą o światowym zasięgu, może obie strony zbliżać do celów, którym służą.\n\nWażną rolę twórczą ze strony nauczycieli mogłyby odegrać w tej sprawie już istniejące organizacje, np. ZNP, STO, KFON czy LTPN w porozumieniu z lokalnymi samorządami, ale one też potrzebują pomocy akademii.\n\nProfesor Białas napisał w „PAUzie” (nr. 483), że obywatelom trzeba tłumaczyć, iż „demokracja się opłaca”. Wygląda na to, że trzeba zaczynać bardzo wcześnie. Któż więc oprócz nauczycieli mógłby to robić? Nauczyciele musieliby jednak zorganizować się w sprawie poszukiwania odpowiedzi na pytania, co i jak robić. Akademia może dzielić się z nauczycielami swoim zrozumieniem, na czym polega historycznie uwarunkowana organizacja pracy badawczej. Mówiąc najkrócej, akademia jest już w znacznym stopniu demokratyczna. Jeśli owocne tłumaczenie opłacalności demokracji wymaga wzrostu sprawnych kombinacji neuronów i synaps od małego, to właśnie na akademii spoczywa teraz odpowiedzialność za pomoc nauczycielom. Odpowiednia organizacja nauczycieli uwolniłaby ich koncepcyjnie od respektowania nieuzasadnionych opinii i dała im w efekcie niezłomne poparcie rodziców w dbaniu o rozwój uczniów.\n<div class=\"signature\">\n\nProf. dr hab. Stanisław D. Głazek, fizyk,  Wydział Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego\n\n</div>','Nauczyciele i Akademia ','','publish','closed','closed','','nauczyciele-i-akademia%e2%80%a9','','','2020-03-17 13:38:19','2020-03-17 12:38:19','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/nauczyciele-i-akademia%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2240,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','<h2>Lekturowy przymus sprawia, że nie czytają studenci, nie czytają wykładowcy.  Choć ci drudzy rzadziej się do tego przyznają.</h2>\nCo roku studia polonistyczne podejmują setki, jeśli nie tysiące absolwentów liceów. Są to w większości kobiety. Czego oczekują, decydując się na ten kierunek? Gdybyśmy się odwołali do źródłosłowu filologa, to uzyskalibyśmy połączenie następujących słów: philéō ‘lubię’ oraz lógos ‘słowo, nauka’. Przyjmijmy, że filolog to ktoś, kto kocha słowo. I zapewne rzeczywiście większość kandydatów na studia polonistyczne decyduje o wyborze tego kierunku, ponieważ kocha czytać. Kocha czytać, mimo że szkoła nie sprzyja czytaniu, tzn. czyta się pozycje, które nie interesują uczniów. Ale oprócz nich istnieje pozalekturowe życie czytelnicze. Kilka tekstów w roku, nie więcej niż jedna powieść miesięcznie. Dzięki temu da się znaleźć czas na lekturę tego, co w istocie interesuje dorastającego człowieka. Szkoła daje kanon (choć nad jego doborem można się zastanawiać), resztę uczeń zapewnia sobie sam.\n\nNa studiach wygląda to zgoła odmiennie. Na pierwszym roku polonistyki na UW studenci zostają zbombardowani tytułami, które muszą przyswoić. Jest ich bardzo dużo, po prostu za dużo. Dla przykładu, na kurs literatury polskiej 1918-1945 (przedmiot ten trwa semestr) trzeba przeczytać: pięć syntez historycznoliterackich, trzydzieści dwie pozycje lekturowe oraz pięć pozycji z listy lektur dodatkowych. Łącznie czterdzieści dwie pozycje do przeczytania w ciągu piętnastu tygodni. To wszystko warte jest 7 punktów ECTS, czyli (w teorii) 210 godzin pracy studenta (minus 30 tzw. godzin kontaktowych spędzonych na ćwiczeniach w sali). Zastanówmy się, gdzie przy takiej intensywności lektury znaleźć czas na większy namysł nad poszczególnymi pozycjami. A może właśnie chodzi o brak tego namysłu i przyswojenie oglądu, który wypracowali wybitni historycy literatury, krytycy? Szczerze mówiąc, nie wiem, jaki cel mają tego rodzaju działania. Wiem natomiast, że program studiów polonistycznych powinien zostać zreformowany.\n\n„Ilu starców podglądało Zuzannę?”. „Jak miały na imię córki Lota?”. „Który ptak śpiewał tak, że aż skała zapłakała?”. „Pamięta pan tytuły wierszy z tomu (tu pada nazwa tomu)?”. To łatwiejsze pytania, jakie można przeczytać lub usłyszeć na egzaminie czy zaliczeniu przedmiotu z programu filologii polskiej. Inne kwiatki to m.in. fragmenty łacińskich wierszy, do których trzeba dopisać tytuł (po łacinie). O cel tego typu działań nawet nie pytam.\n\nZ jednej strony coraz częściej mówi się o nowej wizji polonisty czy, szerzej, filologa. Dobrą egzemplifikacją tej postawy jest książka Ryszarda Koziołka Dobrze się myśli literaturą. Autor przedstawia czytanie jako sposób myślenia, poszukiwania wspólnego języka. Z drugiej strony uniwersytety utwierdzają się w klasycznych modelach nauczania. Zresztą model ten odnajdziemy w pracach Krystyny Koziołek, która w jednym z artykułów przyznaje, że jest zwolenniczką testowania znajomości szczegółów przeczytanych powieści. Taki model lektury dominuje na uczelni, dominuje w szkole, na którą uczelnia ma bardzo duże przełożenie. Jest to postawa anachroniczna, pozbawiona sensu, dziś nie da się już objąć wszystkich dzieł, które piszą ludzie. Nie da się nawet być z nimi na bieżąco. Coraz częściej recenzenci przyznają się do pobieżnego przeglądania omawianych dzieł, przecież dwa akapity tekstu opublikowanego w czasopiśmie (szpalta jest cenna) nie rekompensują karkołomnego zadania przeczytania tysiąca stron. W tej chwili chyba już tylko czasopisma naukowe oraz specjalistyczne magazyny literackie publikują obszerne recenzje, a przy okazji nie honorują swoich autorów.\n\nLekturowy przymus sprawia, że nie czytają studenci, nie czytają wykładowcy. Choć ci drudzy rzadziej się do tego przyznają. Wyjątek może stanowić Michał Rusinek, który przepytywany przez Justynę Sobolewską przyznał, że czyta prace studentów, a powieści tylko te naprawdę interesujące.\n\nSándor Márai w Księdze ziół stworzył bodaj najpiękniejszą wykładnię czytelniczego dekalogu. „Czytać trzeba na śmierć i życie, bo to największy ludzki dar. Pomyśl: tylko człowiek umie czytać”. Ale jak czytać, kiedy czytanie odbywa się w systemie na akord? Czy od studentów polonistyki nie powinno się wymagać raczej zbudowania sieci powiązań między dziełami, które będzie mu dane przeczytać, niż czytania w systemie: zakuć – zaliczyć – zapomnieć? Dopóki system kształcenia na studiach filologicznych się nie zmieni, dopóty studia będą krzywdzić młodych ludzi żądnych prawdziwej lektury.\n<div class=\"signature\">\n\nDariusz Żółtowski, eseista, poeta i dramaturg. Polonista w Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 330 w Warszawie. Stypendysta Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.\n\n</div>','Czytanie na akord , czyli jak popsuć filologa ','','publish','closed','closed','','czytanie-na-akord%e2%80%a9czyli-jak-popsuc-filologa%e2%80%a9','','','2020-03-17 13:38:31','2020-03-17 12:38:31','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/czytanie-na-akord%e2%80%a9czyli-jak-popsuc-filologa%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2241,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','[caption id=\"attachment_2138\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2138\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/akademickie-tradycje-fa-03-2020-1024x654.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"654\" /> Fot. Stefan Ciechan[/caption]\n<h2>Korygowanie jest konieczne, bowiem gdyby korekt zaniechano, to być może wyszlibyśmy z jaskini, o której mówił Platon, przedstawiając metaforycznie zarówno trud dążenia do prawdy, jak i istotne ograniczenia tych, którzy go podejmują, ale nie zaszlibyśmy zbyt daleko.</h2>\nŚrodowisko akademickie żyje swoimi tradycjami. Jest to oczywiste. Wątpliwości pojawiają się dopiero wówczas, gdy przychodzi do wskazania wpływu tradycji na jakość i efektywność życia. Podtrzymywanie bowiem jednych buduje to życie, natomiast innych komplikuje je na tyle, że niejednokrotnie trudno się zorientować „kto jest kto?” i „co jest co?”. Wiele zależy tutaj nie tylko od umiejętności korzystania z tradycji przez akademicką społeczność, lecz także od używania akademickich określeń zgodnie z ich pierwotnym znaczeniem.\n<h3>Akademicki rytualizm</h3>\nW akademickich rytuałach tradycja jest widoczna gołym okiem, bowiem wyraża się w sięgających czasów średniowiecza łacińskich określeniach i strojach, jak birety czy togi. Przez osoby nieceniące specjalnie tej tradycji może to być traktowane jako udziwnienie. Jednak generalnie społeczność akademicką rytuały traktuje na tyle poważnie, że celebrowane są przez kolejne pokolenia uczonych. I dobrze, bowiem budują nie tylko ich specyficzną tożsamość, lecz także poczucie wyjątkowości, które sprawia, że uczeni podejmują naukowe wyzwania i zadania do rozwiązania. Zaczynają one jednak tracić na powadze wówczas, gdy wprawdzie łacińskie określenia i stroje z grubsza się zgadzają, a nawet zgadza się akademicka tytulatura (przypomnę, że rektorowi przysługuje tytuł magnificencja, czyli wspaniały), jednak ich związek z tradycją kończy się wówczas, gdy nie idą za tym osiągnięcia badawcze uczelni, „windujące” ją na wysokie miejsce w rankingach. Rzecz jasna żadna uczelniana społeczność nie składa się z samych noblistów czy kandydatów do tej nagrody. Jednak szkoła wyższa, która posiada w swojej nazwie „uniwersytet” albo też któryś z jego odpowiedników, ma legitymację do nazywania się w ten sposób tylko wówczas, gdy prowadzi poważne badania oraz kształci na poziomie wyższym niż średni.\n\nNie inaczej jest z używaniem akademickiej tytulatury, która stanowi wyraz miejsca zajmowanego przez uczonego w hierarchii uczelnianej. Na najniższym szczeblu sytuuje się magister. Wygląda na to, że obecnie często się zapomina, iż ten wywodzący się z języka łacińskiego akademicki stopień naukowy oznaczał nie tylko nauczyciela, ale także mistrza. Jest to w jakiejś mierze zrozumiałe. Cóż to bowiem za „mistrz”, który posiada wprawdzie stopień, ale raczej niechętnie sięga po naukową czy chociażby popularnonaukową publikację, a jeśli nawet wpadnie mu ona w ręce, to ma trudności z jej z zrozumieniem i doczytaniem do końca? Rzecz jasna nie twierdzę, że dotyczy to wszystkich magistrów. Twierdzę natomiast, że przy dzisiejszym masowym kształceniu jest ich tak wielu, że coraz trudniej znaleźć odpowiednich kandydatów na studia doktoranckie, a później, gdy już doktoranci uporają się z doktoratem, coraz trudniej znaleźć takich, których z pełnym przekonaniem można zatrudnić na uczelnianych etatach naukowo-badawczych lub naukowo-dydaktycznych.\n\nI w tym przypadku warto przywołać akademicką tradycję związaną ze stopniem naukowym doktora. Wywodzi się on również z czasów średniowiecza i nadawany był w Kościele osobom, które miały szczególnie istotne zasługi, a na uczelniach tym, którzy wykazali się znaczniejszymi osiągnięciami naukowymi niż magistrzy. Jednak „na bezrybiu i rak ryba”, jeśli tak można powiedzieć o sytuacji, w której trzeba kogoś zatrudnić na etatach, aby zachować chociażby prostą reprodukcję kadrową. Więc się zatrudnia. Czasami są to osoby o faktycznie wysokich kwalifikacjach, niekiedy takie, które wprawdzie jeszcze ich nie posiadają, ale dobrze się zapowiadają (czasem na dobrych zapowiedziach się kończy). Na najwyższym szczeblu hierarchii znajduje się, a przynajmniej powinien się znajdować, profesor. Nie chciałbym się spotkać z zarzutem kalania własnego gniazda, powiem zatem, że dzisiaj tytuł ten zdewaloryzował się do tego stopnia, że w niektórych krajach zachodnich unika się jego używania, a w naszym (ale nie tylko) używa się go tak często, że trudno się niejednokrotnie zorientować, czy mamy do czynienia jedynie z tytulaturą, czy również z osobą o faktycznie profesorskich kwalifikacjach i osiągnięciach naukowych.\n<h3>Akademicka universitas</h3>\nytułowe określenie może wyglądać zagadkowo. Nie ma jednak w nim wielkiej tajemnicy, bowiem odnosi się zarówno do samego określenia uniwersytet (przypomnę, że wywodzi się ono z łacińskiego universitas magistrorum et scholarium, oznaczającego ogół nauczycieli i uczniów), jak i sposobu zdobywania w nim kolejnych umiejętności (od praktycznych do teoretycznych) oraz osiągania kolejnych poziomów wiedzy. W czasach średniowiecza wypracowane zostały w tym zakresie regulacje prawne, które sprawiały, że nazwy uniwersytet mogły używać jedynie szkoły wyższe spełniające dosyć rygorystycznie egzekwowane warunki. W tzw. ustroju sorbońskim było to kształcenie studentów na co najmniej czterech wydziałach: sztuk wyzwolonych (takich np. jak retoryka czy poetyka), prawa kanonicznego, medycyny i teologii (rzecz jasna chrześcijańskiej). Jednym z warunków podjęcia studiów na najwyższym z nich, tj. teologicznym, był nie tylko odpowiedni wiek kandydatów, ale także ukończenie studiów na którymś z niższych wydziałów. Szkoły, które nie spełniały tych warunków, miały status kolegiów.\n\nZasady te obowiązywały przez co najmniej kilka stuleci i – co nie mniej istotne – były przestrzegane również na uczelniach, które dzisiaj należą do najbardziej prestiżowych, np. Uniwersytet Harvarda. Przypomnę, że początek tej uczelni dało założone przez purytanów w 1636 roku w Newtowne koło Bostonu kolegium, którego zadaniem było kształcenie młodzieży zgodne z wymaganiami teologicznymi i moralnymi. Uniwersytetem uczelnia ta stała się dopiero wówczas, gdy od kadry zaczęto wymagać również prowadzenia badań na wyższym poziomie i – co nie mniej istotne – przestała ona mieć charakter wyznaniowy (miało to miejsce około połowy XIX stulecia). Sugerowanie dzisiejszym założycielom czy uczelnianym władzom, aby wzorowały się na tej uczelni, nie tylko byłoby przysłowiowym wołaniem na puszczy, ale także rozmijaniem się z tzw. duchem naszych czasów. Dziś, gdy z całą pewnością żyje się w szybszym tempie, brakuje pokory, która sprawiała, że przez całe stulecia cierpliwie czekało się na spełnienie wymagań. Do takiego generalizującego wniosku skłania mnie m.in. pojawienie się (nie tylko zresztą w naszym kraju) wielu uczelni, które wprawdzie starają się (z różnym skutkiem) realizować kształcenie na poziomie wyższym, ale nie dokładają dostatecznych starań, aby badania były również na wysokim poziomie, a przynajmniej nie odbiegały rażąco od prowadzonych na uczelniach, które są uniwersytetami nie tylko z nazwy.\n\nJednak nawet na najlepszych uczelniach i w najlepszych zespołach badawczych pojawiają się sytuacje stawiające pod znakiem zapytanie ową universitas. Sytuacji takich jest wiele i niejednokrotnie różnią się one istotnie między sobą. Jedną z nich są próby zawłaszczenia problemu badawczego lub jego rozwiązania. Nie posłużę się tutaj przykładem patologii, jaką jest plagiat, lecz zachowań w zespole badaczy, który w 1953 roku dokonał odkrycia podwójnej struktury DNA i otrzymał za to Nagrodę Nobla. Zespół stanowiło czworo uczonych, tj. Francis Crick, Maurice H.F. Wilkins, James D. Watson i Rosalind E. Franklin. Z opisu jego funkcjonowania zawartego w książce F. Cricka Podwójna helisa wynika, że współpraca jego członków nie pod każdym względem układała się poprawnie. Przyczyniało się do tego m.in. „domaganie się przez R. Franklin, by DNA zostało jej oddane »na własność« jako przedmiot jej własnych badań”. Stanowiło to bez wątpienia szczególny przypadek swoistego partykularyzmu. Skłonny jestem jednak zaryzykować twierdzenie, że wybitni uczeni to rzadko kiedy osoby o mentalności św. Franciszka, które bez żadnych oporów dzielą się z otoczeniem wszystkim, co posiadają. Przeciwnie, jeśli już do czegoś dojdą, to raczej dbają, aby ktoś inny nie podpisał się pod ich osiągnięciem. Problem polega jednak nie tyle na tego rodzaju zachowaniach, ile na tym, aby mieć uczonych, którzy doszli do czegoś istotnego w nauce i mają faktycznie czego bronić.\n<h3>Korygowanie akademickich tradycji</h3>\nKorygowanie jest konieczne, bowiem gdyby korekt zaniechano, to być może wyszlibyśmy z jaskini, o której mówił Platon, przedstawiając metaforycznie zarówno trud dążenia do prawdy, jak i istotne ograniczenia tych, którzy go podejmują, ale nie zaszlibyśmy zbyt daleko i – co gorsza – dreptalibyśmy w miejscu, do którego doszli już nasi poprzednicy. A przecież jesteśmy (ponoć) coraz mądrzejsi, a przynajmniej lepiej wyposażeni w różnego rodzaju narzędzia badawcze i poznawcze. Rzecz jasna owo korygowanie różnie przebiegało i wyglądało w różnych czasach i w różnych miejscach. Jednak wówczas, gdy dotyczyło kwestii najbardziej zasadniczych dla akademickiej społeczności, natrafiało z reguły na tak duże opory ze strony tradycjonalistów, że trzeba było sporych wysiłków wielu pokoleń nowatorów, aby coś istotnego w tej tradycji zmienić.\n\nJedną z opornych kwestii było uwolnienie uniwersytetów spod kurateli Kościoła i pozbawienie ich wyznaniowego charakteru. W krajach zachodnich dokonało się to w drugiej połowie XIX stulecia i przebiegało niejednokrotnie według schematu: tam, gdzie akademickie wahadło było zbyt mocno wychylone w kierunku wyznaniowości, następowało najpierw jego mocne wychylenie w kierunku wojującego antyklerykalizmu, a następnie pojawiał się kompromis. Jego wyrazem było m.in. dopuszczenie do uczelnianych katedr zarówno profesorów teistów, jak i profesorów ateistów i agnostyków. Tak to wyglądało i wygląda m.in. na najbardziej znaczących dzisiaj uniwersytetach zachodnich, w tym na Uniwersytecie Harvarda. W krajach, które tak jak Polska około połowy XX stulecia znalazły się w strefie wpływu wzorców Wielkiego Brata ze Wschodu, charakterystyczne było łączenie wojującego antyklerykalizm z nie mniej bojowym ateizmem. Miały one doprowadzić nie tylko do ateizacji środowiska akademickiego, ale także jego ideologizacji, która stawiała na ścisły związek upartyjnionej władzy z tak upartyjnioną nauką, aby profesorowie, którzy go nie popierali, znaleźli się na marginesie życia akademickiego. Taki sojusz władzy politycznej i władz uczelni miał zresztą miejsce również w przeszłości (żeby tytułem przykładu przywołać Anglię za panowania Elżbiety I). Jednak zarówno w przeszłości, jak i obecnie, mało kiedy dobrze na tym wychodziła i wychodzi społeczność uczelniana. Dzisiaj można już powiedzieć otwarcie (mam nadzieję), że nauka nie jest wyłącznie, a nawet przede wszystkim po to, aby spełniać życzenia politycznych decydentów.\n\nLista istotnych korekt tradycji akademickich, które dokonane zostały w przeszłości i dokonywane są obecnie, jest oczywiście znacznie dłuższa. Nie miejsce tutaj na chociażby skrótowe jej przedstawianie. Wskażę zatem jedynie tę, którą uważam za nie mniej istotną niż uwolnienie uczelni od kurateli Kościoła. Należy do nich korekta związana z myśleniem o nauce, zapożyczona z tradycji platońskiej (pod jej silnym wpływem pozostawał przez wieki m.in. Uniwersytet w Cambridge) oraz tradycji arystotelesowskiej (ona z kolei wywierała silny wpływ m.in. na uczonych Uniwersytetu Paryskiego, nazwanego nieco później Sorboną, oraz Uniwersytetu w Oxfordzie). Jeśli miałbym w tej kwestii sformułować krótką konkluzję, to powiedziałbym, że w przeszłości byli wielcy filozofowie, którzy potrafili wznieść się ponad ograniczenia umysłowe i instytucjonalne, na które napotykali i napotykają poszczególni uczeni. Jednak żaden z nich nie był tak wielki, aby wskazać jedynie niezawodną drogę do prawdy. A przecież o nią chodziło, chodzi i chodzić powinno uczonym.','Akademickie tradycje ','','publish','closed','closed','','akademickie-tradycje%e2%80%a9','','','2020-03-17 13:38:41','2020-03-17 12:38:41','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/akademickie-tradycje%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2242,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','[caption id=\"attachment_2136\" align=\"alignnone\" width=\"1024\"]<img class=\"size-full wp-image-2136\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/84274416_10163015186305602_6817035533173129216_o-1024x905.jpg\" alt=\"\" width=\"1024\" height=\"905\" /> Fot. KSAF[/caption]\n<h2>Rozmowa nabiera rozpędu, dystans między ludźmi się skraca, pojawiają się szalone pomysły – o swoich spotkaniach z piwem opowiada prof. dr hab. inż. Tadeusz Słomka, rektor AGH.</h2>\nŚmiało mogę powiedzieć, że na koniec kadencji rektorskiej ziściło się moje marzenie. Browar Górniczo-Hutniczy, oficjalnie uruchomiony w styczniu 2020, jest miejscem wyjątkowym. Klub Studio, w którym jest zlokalizowany, oprócz oferty kulturalno-artystycznej może teraz poszczycić się również wspaniałym barem z piwem najwyższej jakości warzonym na miejscu. Uruchomiliśmy ponadczasowe miejsce integracji wszystkich pokoleń, bo piwo integruje, scala, wręcz cementuje przyjaźnie i znajomości. Tak właśnie myślę o naszym browarze – jako o miejscu spotkań studentów i pracowników, którzy w mniej formalnej atmosferze będą mogli usiąść i swobodnie porozmawiać. Z własnego, długoletniego doświadczenia w pracy na uczelni, z młodymi ludźmi, wiem, jak bardzo spotkanie przy piwie może jednoczyć. Rozmowa nabiera rozpędu, dystans między ludźmi się skraca, a często pojawiają się szalone pomysły, które generują niezwykłe inicjatywy.\n\nMoje doświadczenia z piwem rozpoczęły się po egzaminie na studia – poszliśmy z kolegami na piwo do baru w głównym budynku AGH. Wkrótce potem został on zlikwidowany. Została tylko stołówka pracownicza. Czasy studiów były trudne, a w okresie letnim często ma się ochotę na coś orzeźwiającego. Szansą dla nas, studentów AGH, był wówczas bar piwny „Pod Płachtą” na krakowskich Błoniach, niedaleko od uczelni. Piwo było tam prawie zawsze, ale zwykle czas oczekiwania w kolejce przewyższał pół godziny i należało się wcześniej zaopatrzyć w wolny kufel. Później, aż do 1989 roku, było jeszcze gorzej. Piwo było produktem niemal nieosiągalnym. Szansą na degustację były badania terenowe, które prowadziłem na Śląsku Cieszyńskim i na Żywiecczyźnie. Był to zapewne jedyny rejon w Polsce, w którym piwa nie brakowało, ponieważ na wczasy przyjeżdżali tam głównie górnicy.\n\nKlub Studio od zawsze tętnił życiem i pozytywną energią. Browar Górniczo-Hutniczy nie mógł znaleźć lepszego adresu: w samym sercu Miasteczka Studenckiego AGH, w środku dużej metropolii, jaką jest Kraków. Jestem przekonany, że nasz browar w szczycie sezonu turystycznego stanie się również sporą atrakcją dla osób przyjeżdzających do Krakowa i szukających ciekawych miejsc, innych niż te, które znamy z popularnych przewodników.\n\nW AGH piwo było obecne na różnych wydarzeniach związanych ze świętami uczelni: Dniem Górnika, Dniem Hutnika, rajdami studenckimi, zjazdami absolwentów itp. Teraz robimy je pod własną marką. Wytwarzane w AGH piwo już znalazło swoich miłośników. Zdecydowanie się do nich zaliczam. Natomiast preferowane przeze mnie piwa zmieniały się w czasie. Zaczynałem od klasycznego lagera, potem miewałem okresy fascynacji dunkelem czy pilsem. Ostatnio gustuję w ciemnych piwach górnej fermentacji typu stout. Ale najbardziej smakują piwa z Browaru Górniczo-Hutniczego. Są pyszne!\n<div class=\"signature\">\n\nFotoreportaż na III str. okładki\n\n</div>','Piwo łączy pokolenia ','','publish','closed','closed','','piwo-laczy-pokolenia%e2%80%a9','','','2020-03-17 13:38:55','2020-03-17 12:38:55','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/piwo-laczy-pokolenia%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2243,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','[caption id=\"attachment_2204\" align=\"alignnone\" width=\"791\"]<img class=\"size-full wp-image-2204\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/wzmozenie-legislacyjno-antywirusowe-fa-03-2020-791x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"791\" height=\"1024\" /> Fot. Stefan Ciechan[/caption]\n<h2>Czy oświadczenia woli rektora wyrażone w okresie „zawieszenia funkcjonowania” uczelni będą skuteczne? Czy „zawieszenie funkcjonowania” uniemożliwia udostępnianie lokalu uczelni do realizacji prowadzonej w niej działalności gospodarczej?</h2>\nW związku z zagrożeniem tzw. koronawirusem w wielu uczelniach rektorzy wydali specjalne zarządzenia i komunikaty. Presja czasu i emocji, jakiej poddano władze uczelni, wydaje się zrozumiała, przebija też z treści tych aktów. Uczelnie jedna po drugiej kopiowały pewne rozwiązania, bo sąsiednia już „się zamknęła”. Gdy ukaże się ta publikacja, przygotowana 12 marca br., emocje opadną, można będzie z dystansem ocenić owoce viral-legislation.\n\nTekst ten jest ironiczny, nie jestem „po stronie wirusa”. Nie krytykuję autorów projektów zarządzeń, a tym bardziej rektorów czy większości parlamentarnej popierającej dane rozwiązanie. Pewnie postąpiono jak powiedział Pan Premier, że lepiej stosować działania na wyrost, niż potem narzekać, że wirus rozlał się po kraju(https://wyborcza.pl/7,75398,25777509,konferencja-prasowa-po-posiedzeniu-rzadowego-zespolu-zarzadzania.html). Ale w trosce o jakość uczelnianej legislacji warto poniższe pytania postawić.\n<h3>Kto zamyka uczelnię?</h3>\nW niektórych uczelniach z zaskoczeniem skonstatowano, że rektor (chyba) już nie może „zamknąć” uczelni. Stara ustawa zawierała art. 229, a w nim: „1. Rektor, w razie powstania okoliczności uniemożliwiających normalne funkcjonowanie uczelni, może czasowo zawiesić zajęcia w uczelni lub w jej jednostkach organizacyjnych albo zarządzić czasowe zamknięcie uczelni lub jej jednostki organizacyjnej. 2. Decyzję podjętą na podstawie ust. 1 rektor niezwłocznie przedstawia senatowi uczelni do zatwierdzenia. W przypadku odmowy zatwierdzenia tej decyzji przez senat, rektor zarządza wznowienie zajęć lub otwarcie uczelni lub jej jednostki organizacyjnej albo przedstawia sprawę do rozstrzygnięcia ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego, który podejmuje decyzję w ciągu siedmiu dni”.\n\nW nowej ustawie PSWiN takiej regulacji nie znajdziemy. Mamy tylko rozporządzenie MNiSW do art. 51 ust. 2 PSWiN, a w nim: „par. 1 ust. 1. Rektor w ramach zapewniania w uczelni bezpiecznych i higienicznych warunków pracy i kształcenia: 1) analizuje i identyfikuje zagrożenia dla zdrowia i życia oraz ocenia i dokumentuje ryzyko związane z pracą i kształceniem w uczelni, wynikające z realizowania zadań uczelni, oraz podejmuje działania profilaktyczne zmniejszające to ryzyko. 2. Rektor zapewnia uwzględnianie wyników analiz, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3, w procesie organizacji pracy i kształcenia w uczelni”. Nie ma tu opcji „zamykania” uczelni. Czy w ramach „działań profilaktycznych” możliwe byłoby zmieszczenie takiego zamknięcia? Np. dla „zapewnienia uwzględnienia wyników analiz”, z których wynikło, że trzeba zamknąć? W par. 5 ust. 5 przewidziano obligatoryjne czasowe zawieszenie zajęć w pomieszczeniach uczelni, ale tylko jeżeli „warunki, o których mowa w ust. 1 pkt 4, stwarzają zagrożenie dla zdrowia lub życia. Ale te warunki to warunki w zakresie oświetlenia, wentylacji, ogrzewania i powierzchni użytkowej określone w przepisach wydanych na podstawie art. 23715 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917, 1000, 1076, 1608 i 1629)”. Jest jeszcze par. 5 ust. 2: „W przypadku stwierdzenia zagrożenia dla zdrowia lub życia podczas korzystania z pomieszczeń uczelni lub wyposażenia technicznego rektor wprowadza zakaz korzystania z nich oraz nakazuje usunięcie stwierdzonego zagrożenia”. Można domniemać, że przepis powstał, by chronić przed zagrożeniami wynikającymi z samych pomieszczeń lub wyposażenia technicznego, ewentualne wprowadzenie zakazu korzystania z pomieszczeń uczelni z powodu ryzyka przenoszenia się w nich koronawirusa, nadal nie oznacza jej zamknięcia ani zawieszenia funkcjonowania.\n<h3>Specustawa - specpytania</h3>\nPrawodawca „na czas” rozwiązał powyższy problem. Mocą ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374), zwaną dalej specustawą, do PSWiN po art. 51 dodano art. 51a w brzmieniu: „W przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami zagrażającymi życiu lub zdrowiu członków wspólnoty uczelni minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, w drodze rozporządzenia, może czasowo ograniczyć lub czasowo zawiesić funkcjonowanie uczelni na obszarze kraju lub jego części, uwzględniając stopień zagrożenia na danym obszarze”. Analogiczną regulację przewidziano dla szkół doktorskich i uczelni „resortowych”.\n\nNadal nie ma więc „zamykania” uczelni, a ograniczenie lub zawieszenie ich funkcjonowania. Zestawiając te dwa pojęcia może pojawić się interpretacja, że „ograniczenie” jest częściowe, a „zawieszenie” całościowe. W konsekwencji wydaje się, iż formuła „zawieszenia funkcjonowania” implikuje pytania dotyczące zdarzeń prawnych zachodzących na skutek samego upływu czasu, stażów, składników wynagrodzeń, terminów, np. do rozliczenia projektów czy raportów do PKA. Wręcz może być trudna do oceny jej skutków w momencie jej zastosowania. Bo czy oświadczenia woli rektora wyrażone w okresie „zawieszenia funkcjonowania” uczelni będą skuteczne? Czy „zawieszenie funkcjonowania” uniemożliwia udostępnianie lokalu uczelni do realizacji prowadzonej w niej działalności gospodarczej? Jeśli tak, kto poniesie koszty niewykonania przez uczelnię umów zawartych w ramach takiej działalności? Takich pytań nie byłoby, gdyby minister zakreślił obszar „ograniczeń funkcjonowania”, pozostawiając całą niezbędną resztę „pod parą”. Powstaną także pytania o koszt utrzymania infrastruktury uczelni niepublicznej w okresie, w jakim nie będzie ona przynosić przychodu z prowadzonych w niej usług, w tym edukacyjnych innych niż kształcenie nie podlegające ograniczeniu. Póki jednak minister z tego narzędzia nie korzystał, w wielu uczelniach pojawiły się komunikaty i zarządzenia rektorów dostosowujące uczelnianą codzienność w związku z wirusowym zagrożeniem. Przyjrzyjmy się wybranym.\n<h3>Rektor kontra koronawirus</h3>\nPojawiające się w decyzjach rektorów odwołanie konferencji i wyjazdów czy „wszelkich imprez” oraz „wydarzeń organizowanych przez uczelnię”, bez wskazania okresu, o jaki chodzi, rodzą pytanie o skutek i zakres takiego odwołania (imprez planowanych w dacie przyszłej wobec zarządzenia, czy także juwenaliów?). Ważne by odróżnić imprezy, których uczelnia nie jest organizatorem, a jedynie udostępnia lokal, w którym może być przecież prowadzona działalność, za którą strony umów zapłaciły z góry. Powstać może także problem odpowiedzialności za zobowiązania zawarte przez uczelnię dla realizacji takich „imprez oraz wydarzeń”. O ile odwołanie imprez przez wojewodę może być argumentem ekskulpującym wobec kontrahentów, którzy ponieśli już koszty w ramach umów z uczelnią, o tyle w braku np. decyzji zakazującej imprezy masowej (art. 34 – 34a ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych) czy o zawieszeniu imprezy artystycznej lub rozrywkowej (art. 37 ust. 2 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej) bądź polecenia wojewody (art. 11 specustawy), czy siły wyższej, mogą być formułowane roszczenia wobec uczelni. Być może ich część załatwi przygotowywana ustawa o ochronie biznesu przed skutkami koronawirusa, jednak przedwczesne „odwoływanie” może utrudnić powołanie się na jej ewentualne dobrodziejstwa. Stwierdzenie „zawiesza się zagraniczne wyjazdy służbowe” może oznaczać, że ci, którzy nie wyjechali, na razie nie wyjadą, ale czy oznacza niezwłoczny powrót z delegacji już realizowanych? W szczególności z Chin czy z północnych Włoch? Pytam o te względności, bo dla porównania przyjazdy gości zagranicznych, w niektórych uczelniach zawiesza się bezwzględnie. O ile uznamy, że warunki zakwaterowania w domu studenckim, w tym wysokość opłaty, to jednak relacja cywilnoprawna, to wprowadzenie zakazu odwiedzin przez gości zewnętrznych w domach studenckich wymagałoby może notyfikowania jednostronnej zmiany warunków takiej umowy, z opcją jej wypowiedzenia. Ale może to wszystko uda się zmieścić w ramy działań profilaktycznych, o których mowa w par. 1 ust. 1 rozporządzenia do art. 51 PSWiN czy „siły wyższej”?\n<h3>Co autor miał na myśli?</h3>\nZakładam, że w zamyśle projektodawców ramy zmieszczą zarządzoną przez rektora 14-dniową kwarantannę „obowiązującą wszystkich, którzy znaleźli się w grupie ryzyka” albo otwartość autodelegacji: „W indywidualnych przypadkach decyzje podejmuje rektor”? A nawet paraeksmisyjnego zalecenie, iż: „Wszystkie osoby, które mają taką możliwość, powinny opuścić domy studenckie na czas obowiązywania niniejszego zarządzenia”? Także wewnętrzne relacje różnych regulacji budziły ciekawość. Np. „wprowadza się obowiązek maksymalnego ograniczenia bezpośrednich kontaktów pracowników” (czy to oznacza zakaz styczności fizycznej, czy także przebywania w jednym pomieszczeniu, czy w danej odległości od siebie?) w zestawieniu z zawartym w tym samym akcie: „niniejsze zarządzenie nie wpływa na pracę administracji (…)”; co pozostawia nas z zagadką, czy administracji nie obowiązuje to ograniczenie, czy też nie obowiązuje jedynie jego „wymaksowanie”, czy też obowiązuje, ale na jej pracę i tak nie rzutuje…\n\nNiektóre zarządzenia zawierały treści „nienormatywne”: zalecenia (by śledzić strony GIS), rekomendacje (prozdrowotne), informacje (o możliwości z art. 3 specustawy), deklaracje władz (o dokładaniu starań, by zminimalizować niekorzystne efekty zaistniałej sytuacji), które – co do zasady – mogłyby się znaleźć poza aktami prawa wewnętrznego. Także w zakresie limitowania mocy obowiązywania analizowanych zarządzeń pojawiały się ciekawe koncepcje, np. „obowiązuje do odwołania, w zależności od rozwoju sytuacji epidemiologicznej i decyzji Rządu RP”. Czy dodatek o rozwoju sytuacji jest wyjątkiem wyprzedzającym od zasady obowiązywania do odwołania, czy może autodyrektywą rektora kiedy owo odwołanie może wyłącznie nastąpić?\n<h3>Minister zamyka, zawiesza czy „ogranicza”?</h3>\nTakże formułowane w przestrzeni publicznej pojęcia „zamknięcia” uczelni, jak się wydaje, padały z użyciem języka potocznego, a nie prawnego. Około południa 11 marca br. na stronie www MNiSW widniał już komunikat, iż „Minister zawiesza na obszarze całego kraju działalność dydaktyczną prowadzoną przez uczelnie nadzorowane przez MNiSW. Dotyczy to kształcenia na studiach I stopnia, II stopnia, jednolitych magisterskich, doktoranckich, a także szkół doktorskich oraz zajęć na kursach i szkoleniach organizowanych w ramach uczelni, studiach podyplomowych lub w innych formach”. Wybrano więc formę „ograniczenia funkcjonowania” uczelni we wskazanym zakresie, nazywając je „zawieszeniem” działalności dydaktycznej, którego to zawieszenia nie należy mylić z występującym w art. 51a dodanym specustawą „zawieszeniem funkcjonowania” uczelni. Dalej czytamy, że „ograniczenie działalności dydaktycznej w uczelniach i innych podmiotach nie jest równoznaczne z ich zamknięciem”. Trafnie, bo pojęcie zamknięcia nie występuje obecnie w prawie sektora.\n\nPodczas konferencji prasowej wicepremier J. Gowin wskazał, że „władze uczelni zobowiązane są do tego, że by w możliwie jak najszerszym zakresie umożliwić studentom odbywanie zajęć on-line”. Powyższe zobowiązanie nie zostało zwerbalizowane w Rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 11 marca 2020 r. (Dz. U. z 11 marca 2020 r. poz. 405) w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania niektórych podmiotów systemu szkolnictwa wyższego i nauki w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, zwanym dalej specrozporzadzeniem. W jego treści ograniczenie funkcjonowania uczelni zakreślono jako „zawieszenie kształcenia” w formach tam wskazanych, z dopuszczeniem realizowania „zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, niezależnie od tego, czy zostało to przewidziane w programie tego kształcenia”. Wszystko, co jest kształceniem w zakresie zakreślonym w rozporządzeniu, zostało zawieszone od 12 do 25 marca br. Nic, co nie jest takim kształceniem („wydarzenia”, „imprezy”, inne niż zakazane prawem powszechnym, wyjazdy służbowe, przyjazdy gości w ramach innych niż kształcenie aktywności uczelni, zalecane wykwaterowanie czy kwarantanny „w domu”), nie znalazło podstawy „ograniczenia” czy „zawieszenia” w specrozporządzeniu, więc zgodność z prawem w tym zakresie należy oceniać np. w odniesieniu do rozporządzenia wydanego na podstawie art. 51 PSWiN analizowanego na wstępie. Jednocześnie specrozporządzenie uczyniło wyjątek od wprowadzonego ograniczenia kształcenia – wyłącznie do zajęć realizowanych z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, znosząc ograniczenia limitu punktów ECTS w ramach takiego kształcenia.\n\nW okresie innym niż wskazany w specrozporządzeniu kwestie przenoszenia zajęć, ich odrabiania czy indywidualnej organizacji kształcenia należy regulować także z uwzględnieniem możliwości regulaminu studiów, a nie tylko zarządzenia rektora o organizacji roku akademickiego. Chyba że uznamy, iż rozporządzenie do art. 51 PSWiN pozwala na więcej, bez względu na regulamin studiów, bo w ramach „podjęcia działań profilaktycznych”. Wreszcie warto uwzględniać, że może studenci „uwolnieni od zajęć” znajdą czas na załatwianie spraw administracyjnych i licznie pojawią się w… dziekanatach. A funkcjonowania administracji uczelni nie ograniczono.\n<div class=\"signature\">\n\nMarcin Chałupka, radca prawny, specjalizuje się w prawie  i instytucjach szkolnictwa wyższego i awansu naukowego. Więcej na www.chalupka.pl Decyzje w danych stanach faktycznych powinny być konsultowane  z radcami prawnymi uczelni.\n\n</div>','Wzmożenie legislacyjno-antywirusowe','','publish','closed','closed','','wzmozenie-legislacyjno-antywirusowe','','','2020-03-17 13:39:04','2020-03-17 12:39:04','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/wzmozenie-legislacyjno-antywirusowe/',0,'rrp_magazine','',0),(2244,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','<img class=\"alignnone wp-image-2141\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/czytelnia-czasopism-ementor-fa-03-2020-704x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"230\" height=\"335\" />\n<h3>Bez uprzedzeń</h3>\nPoddawanie ocenie osiągnięć naukowych jest z pewnością zadaniem niełatwym. Wymaga bowiem od osób pochylających się nad czyimś dorobkiem po pierwsze odrzucenia jakichkolwiek możliwych uprzedzeń, po drugie działania na zasadach obiektywności i bezstronności. Bez tych ostatnich składowych nie powstanie żadne rzetelne opracowanie, którego istotą jest przecież formalne i merytoryczne weryfikowanie zawartości, a nie np. osądzanie twórcy.\n\nSprawie recenzowania dorobku naukowego poświęcony został tekst opublikowany w czasopiśmie wydawanym przez Szkołę Główną Handlową w Warszawie, „E-mentor” (nr 1/2019). Skupiono się w nim przede wszystkim na zagadnieniach związanych z wymaganiami, jakie stawia Ustawa 2.0 zarówno wobec różnego typu opiniowanych prac w postępowaniach awansowych, jak i wobec recenzentów, co do których oczekuje się, że będą posiadali określone kompetencje, niezbędne do prawidłowej realizacji powierzonych im zadań. Zdaniem autora artykułu, jak w tytułowej sentencji Tacyta „Sine ira et studio”, recenzja „winna bez gniewu i upodobania (..) wykazywać”, że istota rzeczy jest istotą rzeczy. Inaczej mówiąc chodzi o to, by z przygotowanej w profesjonalny sposób opinii jasno z wynikało, że to, co nazywa się doktoratem, habilitacją czy profesurą, jest właśnie tym, czym być powinno, czyli kolejno: oryginalnym podejściem do rozwiązania problemu, istotnym wkładem w rozwój określonej dyscypliny naukowej, czy posiadaniem wybitnego dorobku naukowego.\n\n<img class=\"alignnone wp-image-2142\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/czytelnia-czasopism-gazeta-gumed-fa-03-2020-949x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"230\" height=\"248\" />\n<h3>W dziesiątce wspaniałych</h3>\nW październiku ub. ogłoszeni zostali laureaci zorganizowanego po raz pierwszy przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego konkursu „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza”. Zgodnie z założeniami nowego programu spośród 20 uprawnionych do udziału w nim uczelni w Polsce wyłonionych zostało dziesięć spełniających założone kryteria jednostek, które w latach 2020-2026 otrzymywać będą zwiększoną o 10% subwencję Te dodatkowe środki pozwolą zwycięskim uczelniom skutecznie rozwijać posiadany potencjał badawczy, a w rezultacie umożliwią im realne konkurowanie z najlepszymi europejskimi ośrodkami akademickimi. W gronie uczelni mogących poszczycić się statusem uczelni badawczej znalazł się m.in. Gdański Uniwersytet Medyczny, o czym informuje „Gazeta GUMed” (nr 12/2019).\n\nZ opublikowanego tekstu dowiedzieć się można, jaką drogę przeszła gdańska uczelnia, by dołączyć do grona najlepszych, a także, jakie zamierza podjąć działania, by dalej rozwijać się w równie optymalnym tempie. W najbliższej przyszłości GUMed skupi się na działalności obejmującej trzy, wyznaczone jako priorytetowe, obszary badawcze, wśród których znalazła się onkologia, kardiologia i medycyna sercowo-naczyniowa oraz biochemia, genetyka i biologia molekularna. Nieprzypadkowy wybór dyscyplin poprzedziły prace wielospecjalistycznego zespołu, który dbając o zagwarantowanie możliwości „zwiększenia wpływu prowadzonej działalności naukowej na rozwój światowej nauki”, odpowiedział równocześnie na realne zapotrzebowanie pacjentów potrzebujących fachowego leczenia. Podaje się bowiem, że problemy sercowo-naczyniowe oraz onkologiczne stanowią najczęstsze powody zgonów w Unii Europejskiej.\n\nGdański Uniwersytet Medyczny stając się uczelnią badawczą, dostał do ręki oręż, który może skutecznie wykorzystać w celu realizowania strategicznych celów, służących dalszemu rozwojowi nie tylko samej uczelni, ale także polskiej nauki.\n\n<img class=\"alignnone wp-image-2143\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/czytelnia-czasopism-wiadomosci-ksn-fa-03-2020-724x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"230\" height=\"325\" />\n<h3>Sporo nadziei i trochę lęku</h3>\nUstawa 2.0, jak zazwyczaj wszystkie nowe rozwiązania w każdej możliwej dziedzinie, budzi różnorakie odczucia, w tym przypadku wśród społeczności akademickiej. Dla jednych ma więcej dobrych, dla innych więcej słabych stron, a jeszcze inni ze spokojem przyjmują nieuchronnie następujące zmiany.\n\n„Wiadomości KSN” (nr 11-12/2019), biuletyn Krajowej Sekcji Nauki NSZZ „Solidarność”, postanowił przyjrzeć się rozwiązaniom, jakie proponuje Konstytucja dla Nauki w zakresie habilitacji. Zniesienie obowiązkowości tej ścieżki awansowej rozpatrywane jest w kontekście przełomu dokonującego się za przyczyną niedawno wprowadzonego w życie aktu prawnego. Historia habilitacji zdaje się bowiem potwierdzać tezę o niedoskonałości tego typu rozwiązania, narażonego, jak pokazuje nasza historia, na różnorakie wpływy, w tym także polityczne. Nie kryjącemu zadowolenia z przyjętego rozwiązania środowisku związkowemu pozostały jednak obawy związane z sytuacją, w której uczelniana praktyka poparta nadanymi uprawnieniami do samodzielnego stanowienia ładu, mogłaby zostać zastąpiona innymi rozwiązaniami otwierającymi drogę do ewentualnych zwolnień z pracy pracowników akademickich.\n\nPostulowana już w latach dziewięćdziesiątych przez KSN potrzeba zmiany systemu awansu akademickiego, przynajmniej w części dotyczącej habilitacji znalazła, jak widać, swój oczekiwany finał. Pozostał jednak niepokój i lęk dotyczący przyszłości. Związkowcy nie rezygnują jednak z nadziei, że tym razem uda się zorganizować struktury polskiej nauki w sposób gwarantujący bezpieczeństwo i stabilizację wszystkim wybitnym jednostkom.\n<div class=\"signature\">\n\nAneta Zawadzka\n\n</div>','Czytelnia czasopism ','','publish','closed','closed','','czytelnia-czasopism%e2%80%a9','','','2020-03-18 09:50:52','2020-03-18 08:50:52','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/czytelnia-czasopism%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2262,1,'2020-03-17 15:24:56','2020-03-17 14:24:56','','w1','Wykres 1. Porównanie median zarobków osób z różnym wykształceniem zatrudnionych w firmach z różnym kapitałem (brutto w PLN)\nŹródło: Ogólnopolskie Badanie Wynagrodzeń przeprowadzone przez Sedlak & Sedlak w 2019 roku','inherit','open','closed','','w1-2','','','2020-03-17 15:25:13','2020-03-17 14:25:13','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/w1-1.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2263,1,'2020-03-17 15:24:58','2020-03-17 14:24:58','','w2','Wykres 2. Mediana miesięcznych zarobków osób z różnym wykształceniem i stażem (brutto w PLN)\nŹródło: Ogólnopolskie Badanie Wynagrodzeń przeprowadzone przez Sedlak & Sedlak w 2019 roku','inherit','open','closed','','w2-2','','','2020-03-17 15:25:25','2020-03-17 14:25:25','',0,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/w2-1.jpg',0,'attachment','image/jpeg',0),(2245,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','[caption id=\"attachment_2149\" align=\"alignnone\" width=\"930\"]<img class=\"size-full wp-image-2149\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/gdy-poziom-starannosci-spada-fa-03-2020.jpg\" alt=\"\" width=\"930\" height=\"788\" /> Fot. Stefan Ciechan[/caption]\n<h2>Błędy w tłumaczeniu słów kluczowych mogą skutkować niższymi wskaźnikami cytowalności, gdyż artykuł nie będzie prawidłowo wyszukiwany w bazach publikacji. Warto pamiętać, że autorzy przygotowujący prace poglądowe często przeszukują takie bazy, posługując się angielskimi słowami kluczowymi.</h2>\nWspominałem już na tych łamach, że poziom językowy anglojęzycznych artykułów publikowanych w polskich czasopismach naukowych jest przeciętnie naprawdę dobry. Autorzy albo biegle znają ten język, albo współpracują z fachowcami, którzy dbają o oszlifowanie szaty językowej manuskryptu przed wysłaniem go do publikacji. Widać to szczególnie w czasopismach medycznych – tu autorzy mają na co dzień do czynienia z anglojęzycznymi źródłami, uczestniczą też często w życiu międzynarodowej wspólnoty naukowej: biorą udział w zagranicznych konferencjach, sympozjach, ale też dłuższych stażach lub nierzadko po prostu pracują za granicą. Być może dla wielu z nich publikowanie po angielsku jest bardziej naturalne niż po polsku, zatem i przygotowanie artykułu w tym języku nie jest znaczącym wyzwaniem z językowego punktu widzenia (z merytorycznego jak najbardziej).\n\nProblem pojawia się czasem – i zupełnie nieoczekiwanie – gdy anglojęzyczny jest nie cały artykuł, a tylko jego elementy szczególnie ważne z uwagi na archiwizowanie publikacji w internetowych bazach (tytuł, abstrakt i słowa kluczowe), a cały manuskrypt publikowany jest w polsko– lub dwujęzycznym czasopiśmie. Niektóre redakcje (choć tu nie ma pełnej konsekwencji) oczekują przetłumaczenia na angielski także tytułów tabel i rycin, zdarza się też wymóg przygotowania anglojęzycznego spisu cytowanego piśmiennictwa.\n\nJeśli anglojęzyczny jest cały artykuł, autorzy dokładają starań, aby była to staranna angielszczyzna; jeśli tylko abstrakt i drobniejsze elementy – poziom staranności bywa odczuwalnie niższy. Co jakiś czas (choć nie jest to w żadnym razie norma) zdarzają się sytuacje naprawdę poważne. Należą do nich m.in. błędy przekładowe w tytułach artykułów i słowach kluczowych, abstrakty przetłumaczone tak niestarannie, że redakcja musi je tłumaczyć od nowa, tytuły tabel lub rycin przełożone w taki sposób, że anglojęzyczny tytuł nie daje pojęcia o treści danego elementu lub nie pozwala odróżnić go od innych tabel i rycin, tytuły nieanglojęzycznych pozycji na liście piśmiennictwa przełożone na własną rękę na angielski.\n<h3>Zrozumieć nie znaczy usprawiedliwić</h3>\nPodejrzewam, że autorzy – zmęczeni prowadzeniem badań i pracą nad tekstem artykułu po polsku – anglojęzyczne elementy przygotowują na samym końcu, tuż przed wysłaniem materiału do publikacji, i po prostu nie mają już czasu ani siły, żeby je dopracować. Ale jak pisała Hannah Arendt, zrozumieć nie znaczy usprawiedliwić. Tego rodzaju usterki manuskryptów wydłużają bowiem pracę nad nimi. Jeśli dane wydawnictwo lub redakcja przygotowuje kilka czasopism, i niektóre z nich są polsko-, a inne anglojęzyczne (taka sytuacja zdarza się np. w niektórych wydawnictwach uczelnianych), redaktor polskojęzycznego tytułu przekazuje elementy do sprawdzenia koleżance lub koledze angliście. Jeśli ten ostatni musi tłumaczyć abstrakt i inne elementy manuskryptu od nowa, przekazanie tekstu do składu jest niemożliwe, dopóki tego nie zrobi (podmienianie niektórych elementów w składzie jest ryzykowne, gdyż zwiększa ryzyko błędu przez niedopatrzenie).\n\nNajbardziej problematyczne są błędy w tytułach. Pojawiają się tu problemy nie tylko językowe, ale także merytoryczne, a nawet prawne. Te ostatnie wynikają z faktu, że w momencie, gdy tekst trafia w ręce redaktora, mogą być już podpisane umowy wydawnicze (ang. license agreements), w których tytuł jest elementem identyfikującym przedmiot umowy. Jeśli dokument zawiera tylko polski tytuł, nie ma problemu; jeśli także angielski, znacząca modyfikacja tytułu wymaga także zmiany umowy. Jeśli chodzi o zamianę np. pisowni jakiegoś wyrażenia z łącznej na rozdzielną lub jednego znaku interpunkcyjnego na inny, nie jest to zmiana istotna. Jeśli jednak jeden termin użyty w tytule wymieniamy na inny – już tak. Częstsze są wątpliwości merytoryczne. Jeśli autor używa w anglojęzycznym tytule błędnie przetłumaczonego terminu lub pojęcia (problem ten rozciąga się także na szereg wyrażeń nieterminologicznych), to jest duże prawdopodobieństwo, że błąd ten został powielony w abstrakcie. Zdarza się nierzadko, że redaktor – nie będąc specjalistą w danej dziedzinie – nie jest w stanie sam wybrać spośród kilku możliwości i konieczna jest albo uważna lektura polskojęzycznego tekstu manuskryptu, albo konsultacja z autorami dla ustalenia, co mieli na myśli. Chodzi o to, by osoba czytająca anglojęzyczny abstrakt poprawnie zrozumiała, czego konkretnie w obrębie danego (nierzadko dość wąskiego) zagadnienia dotyczyły dane badania.\n\nMogłoby się wydawać, że to sztuka dla sztuki, bo przecież żaden zagraniczny badacz nie będzie zlecał tłumaczenia całego artykułu z polskiego. Tymczasem ja sam zetknąłem się z przypadkami, gdy naukowcy np. japońscy odkrywali po lekturze anglojęzycznego abstraktu, że ustalenia polskich kolegów są z ich punktu widzenia kluczowe i chcą szczegółowo zapoznać się z danym materiałem. W naszym kraju wychodzi szereg renomowanych polskojęzycznych czasopism naukowych (m.in. medycznych) i może się zdarzyć, że ważne z punktu widzenia zagranicznych badaczy odkrycie zostanie opisane najpierw po polsku (znane są takie sytuacje w odniesieniu do tytułów publikowanych m.in. w języku niemieckim, rosyjskim, francuskim, hiszpańskim, a także japońskim i arabskim). Warto zatem, by abstrakty były przetłumaczone naprawdę starannie i nie dochodziło do nieporozumień pojęciowych.\n<h3>Błędy w tłumaczeniu mają skutki</h3>\nZdarzają się też sytuacje, gdy tytuł przetłumaczony został prawidłowo, ale abstrakt już nie. W tytule używane są poprawne pojęcia, w abstrakcie inne, mniej poprawne (a bywa, że wymiennie stosowane są różne określenia o nietożsamych znaczeniach). Nie mogę się oprzeć wrażeniu, że niektórzy autorzy traktują anglojęzyczny abstrakt wyłącznie jako wymóg do spełnienia, nie przywiązując do niego większej wagi. Ten element manuskryptu powinien być jakby osobną całością, zrozumiałą bez odwoływania się do tekstu artykułu, gdyż w wielu internetowych bazach publikacji czytelnik ma dostęp jedynie do abstraktów (a przynajmniej tylko do nich za darmo). Tymczasem częstym błędem jest niewyjaśnianie w anglojęzycznych abstraktach nieoczywistych (tzn. nieprzyjętych powszechnie w literaturze na dany temat) skrótów albo posługiwanie się polskimi skrótami, najczęściej w przypadku nazw instytucji. Tymczasem w takiej sytuacji należy oprócz polskiego akronimu (który faktycznie może pomóc czytelnikowi) podać pełną anglojęzyczną nazwę. Można stworzyć z kolei od niej akronim, ale posługiwać się nim można dopiero w dalszej części abstraktu, jeśli dana nazwa pada więcej niż raz. Przykładem może być akronim ŚUM (Śląski Uniwersytet Medyczny). Za pierwszym razem podajemy i pełną polską nazwę, i polski skrót, i pełną nazwę anglojęzyczną (Medical University of Silesia), i – opcjonalnie – utworzony od niej akronim (MUS lub MUoS). Chodzi o to, że takie anglojęzyczne skróty sporadycznie funkcjonują w internecie i użycie tylko ich byłoby jeszcze bardziej samobójcze dla zrozumiałości abstraktu. Kluczowe jest sprawdzenie, jaką oficjalną angielską nazwę ma dana instytucja – czasem nie jest to dosłowne tłumaczenie, gdyż albo nie byłoby ono poprawne stylistycznie, albo nazwa powinna przypominać nazwy analogicznych instytucji w innych krajach. Stąd Medical University of Silesia zamiast Silesian Medical University czy Statistics Poland (Główny Urząd Statystyczny) zamiast Main Statistical Office.\n\nBłędy w tłumaczeniu słów kluczowych mogą skutkować niższymi wskaźnikami cytowalności, gdyż artykuł nie będzie prawidłowo wyszukiwany w bazach publikacji. Warto pamiętać, że autorzy przygotowujący prace poglądowe często przeszukują takie bazy posługując się angielskimi słowami kluczowymi. Jeśli jednak są to autorzy polscy, mogą chcieć uwzględnić również prace opublikowane po polsku, gdyż podjęli decyzję o przejrzeniu publikacji we wszystkich językach, które zna przynajmniej jeden z nich, a nie tylko po angielsku. Wówczas także artykuł w języku polskim może zostać omówiony w wysoko cytowanej pracy poglądowej w języku angielskim.\n<h3>Wyrobić sobie pojęcie</h3>\nPrzekładanie na angielski tytułów pozycji z listy piśmiennictwa może się wydawać całkowicie akademicką kwestią. Jednak tak nie jest. Anglojęzyczna lista piśmiennictwa nie musi obejmować pozycji z tytułami w języku angielskim. Jeśli dany tytuł nie został przez autorów przywoływanej publikacji podany także w języku angielskim i ten przetłumaczony tytuł nie jest ujęty w bazach publikacji, to samodzielne tłumaczenie tytułu artykułu lub publikacji zwartej nie ma najmniejszego sensu. Dlaczego? Bo jeśli anglojęzyczny tytuł nie znajduje się ani w bazach, ani na stronie internetowej czasopisma, odnalezienie danego tekstu czy choćby jego abstraktu będzie niemożliwe. Lepiej podać tytuł oryginalny – wtedy czytelnik będzie mógł odnaleźć w internecie obcojęzyczny tekst lub choćby jego abstrakt i jeśli podejrzewa, że mogą mu być potrzebne – zlecić ich tłumaczenie lub posługując się elektronicznymi narzędziami translatorskimi, wyrobić sobie jakieś pojęcie o treści cytowanej pozycji. Angielski tytuł można podać obok polskiego dla orientacji (np. w nawiasach kwadratowych, aby było widoczne, że nie jest to element oryginalnego tytułu). Anglojęzyczna lista piśmiennictwa oznacza, że angielskie są elementy opisu bibliograficznego (oznaczenia, skróty) i sama konwencja zapisu (np. zgodna z wytycznymi American Medical Association w przypadku publikacji medycznych).\n\nTłumaczenie od nowa całego abstraktu jest zajęciem żmudnym i niełatwym – redaktor czy tłumacz może, unikając błędów odautorskich, popełnić własne. Ponadto nigdy nie jest przyjemne pisanie autorom, że część lub całość anglojęzycznych elementów pracy musieliśmy przetłumaczyć na nowo. Jak by tego nie ująć, wychodzi na to, że wytykamy komuś niekompetencję, a to nigdy nie jest przyjemne. Każda publikacja naukowa jest dla nas, redaktorów, ważna. Moment satysfakcji nadchodzi, gdy w skrzynce e-mailowej pojawia się list np. z Tokio czy Kairu zaczynający się od słów: „Nie znam niestety języka polskiego, a po lekturze abstraktu artykułu autorstwa dr XYZ doszedłem do wniosku, że jego treść rzuca zupełnie nowe światło na badane przez nas zagadnienie. Czy dysponują Państwo może anglojęzyczną wersją tego tekstu?”.','Gdy poziom staranności spada ','','publish','closed','closed','','gdy-poziom-starannosci-spada%e2%80%a9','','','2020-03-17 13:39:27','2020-03-17 12:39:27','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/gdy-poziom-starannosci-spada%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2246,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','Monika GWÓŹDŹ, Przymierze. Fundamentalne założenia prawodawstwa małżeńskiego Kościoła rzymskokatolickiego i Kościołów ewangelickich, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nPiotr MACHURA, Wokół koncepcji dobra we współczesnym neoarystotelizmie anglosaskim. Normatywność, działanie, praktyki, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nGrzegorz NANCKA, Prawo rzymskie w pracach Marcelego Chlamtacza, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nAgata Aleksandra KLUCZEK, Primordia Romana. Mityczna przeszłość Rzymu i pamięć o niej w rzymskich numizmatach zaklęta, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nMarcin S. PRZYBYŁA, Przeszłość, pamięć i dziwne ruiny. Archeologiczne odkrycia na Górze Zyndrama w Maszkowicach, Księgarnia Akademicka, Kraków 2018.\n\nJan WOLSKI, Szwajcaria w piśmiennictwie polskim. Od XIX wieku do czasów najnowszych. Rekonesans badawczy, Wyd. URz, Rzeszów 2019, seria: Biblioteka „Frazy”.\n\nApetyt na literaturę, red. Dorota KOZICKA, Łukasz TISCHNER, Maciej URBANOWSKI, Wyd. UJ, Kraków 2019.\n\nWanda ŚWIĄTKOWSKA, Hamlet.pl. Myślenie „Hamletem” w powojennej kulturze polskiej, Wyd. UJ, Kraków 2019, seria: Nowe Perspektywy. Performatyka.\n\nSpołeczność w języku – język w społeczności, red. Karolina LISCZYK, Marcin MACIOŁEK, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nMagdalena ŚLAWSKA, Sztuka mediów. O świadomości gatunkowej dziennikarzy prasowych, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nAleksander WILKOŃ, O języku i stylu „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza. Studia nad tekstem, wyd. 2 popr., Wyd. UŚ, Katowice 2019.\n\nPolska Ludowa w edukacji historycznej, pod red. Macieja FICA, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nRobert RAJCZYK, Oblicza współczesnej propagandy. Przypadek chińsko-tajwańskiej wojny informacyjnej, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nJacek LYSZCZYNA, Wykłady z romantyzmu, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nUrszula SZUŚCIK, Bazgrota w twórczości plastycznej dziecka, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nKatarzyna FURKACZ, Polski reportaż książkowy. Przemiany i adaptacje, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nMarek PIECHOTA, (Nie)zapomniany czar arcydzieł. Anonim, Barańczak, Camus…, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nPrzemysław KALISZUK, Wyczerpywanie i odnowa. „Nowa” polska proza lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych wobec późnej nowoczesności, Wyd. UMCS, Lublin 2019.\n\nMirosława WIELOPOLSKA-SZYMURA, Rozgłośnie BBC World Service, Radio France Internationale i Voice of America w komunikowaniu międzynarodowym. Od propagandy do dyplomacji publicznej, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nArtur JAZDON, Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu 1919-2018. Zasoby. Działania. Ludzie, Biblioteka Uniwersytecka, Poznań 2019.\n\nMagdalena BAJER, Rody uczone. Kreski do szkicu 2, Wyd. Nauk. UMK, Toruń 2019.\n\nPeter MARSHALL, Reformacja, tłum. Jarosław Płuciennik i Maciej Potz, Wyd. UŁ, Łódź 2019, seria: Krótkie Wprowadzenie.\n\nJanusz MAŁŁEK, Opera selecta. Vol. V. Polska w Europie nowożytnej. Studia i szkice, Wyd. Nauk. UMK, Toruń 2019.\n\nGajusz Pliniusz SEKUNDUS, Historia naturalna. Tom II: Antropologia i Zoologia. Księgi VII–XI, tekst, wstęp i komentarz Ireneusz Mikołajczyk, Wyd. Nauk. UMK, Toruń 2019.\n\nO tym nie wolno mówić… Zagłada Żydów w opowieściach wspomnieniowych ze zbiorów Dionizjusza Czubali, wyb. i oprac. Piotr GROCHOWSKI, Wyd. Nauk. UMK, Toruń 2019, seria: Paralele: Folklor – Literatura - Kultura.\n\nBarbara Skarga. Doktor honoris causa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Wyd. Nauk. UMK, Toruń 2019.\n\nMarginalia w książce dawnej i współczesnej, pod red. Bożeny MAZURKOWEJ, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nPaweł DUDA, Krzyż i karabela. Polityka zagraniczna Rzeczypospolitej Obojga Narodów w ocenie dyplomacji papieskiej w latach 1623-1635, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nA contrastive perspective on figurative language, edited by Paulina BIAŁY, Marcin KUCZOK, Marcin ZABAWA, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nJeszcze o artyście (i sztuce): w literaturze, kulturze i nieopodal, pod red. Niny NOWARY-MATUSIK, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nMagdalena BĄK, Comōes i smak sardynek. Dziewiętnastowieczne polskie relacje z podróży do Portugalii, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nLiteratura i przyjemności. Szkice o literaturze XX i XXI wieku, red. Barbara GUTKOWSKA, Agnieszka NĘCKA, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nAnna KUCZ, Edyta GRYKSA, Nemezjan w kręgu antycznej tradycji łowieckiej, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nBartłomiej MALISZEWSKI, Metafory o Rosji. Wizerunek rosyjskiej polityki w przenośniach publicystycznych w prasie polskiej (2000-2012), Wyd. UMCS, Lublin 2019.\n\nMikołaj KRASNODĘBSKI, Spór o rodzinę. Filozoficzno-cywilizacyjne fundamenty myślenia o rodzinie, Wyd. Wyższej Szkoły Przymierza Rodzin, Warszawa 2019.\n\nAndrzej SZMYT, Przypadek czy fenomen miejsca? Publiczne szkoły średnie w Krzemieńcu w latach 1773–1939, Wyd. UWM w Olsztynie, Olsztyn 2018.\n\nKreatywność w systemie edukacji, red. nauk. Jan FAZLAGIĆ, Wyd. FRSE, Warszawa 2019, seria: Seria Naukowa.\n\nEdukacja włączająca w przedszkolu i szkole, red. nauk. Iwona CHRZANOWSKA, Grzegorz SZUMSKI, Wyd. FRSE, Warszawa 2019, seria: Seria Naukowa.\n\nAdrian GLEŃ, Andrzej Stasiuk. Istnienie, Wyd. UŁ, Łódź 2019, seria: Projekt: Egzystencja i literatura.\n\nSamuel SCHEFFLER, Śmierć i życie po śmierci. Kiedy umrę, ludzkość będzie trwać, tłum. Dawid Misztal, Wyd. UŁ, Łódź 2019, seria: Kim jest człowiek?\n\nJohn HICK, Nowe pogranicze religii i nauki. Doświadczenie religijne, neuronauki i Transcendentne, tłum. Jan Andrzej Lipski, red. Tomasz Sieczkowski, Wyd. UŁ, Łódź 2019, seria: W poszukiwaniu idei XXI wieku.\n\nEleonora JEDLIŃSKA, Kształty pamięci. Wybrane zagadnienia sztuki współczesnej, Wyd. UŁ, Łódź 2019, seria: Oblicza sztuki.\n\nScience in Poland in 34 Snapshots, PRACA ZBIOROWA, Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej, Warszawa 2019.\n\nJeremy BROWN, Grypa. Sto lat walki, tłum. Joanna Gilewicz, Wyd. UJ, Kraków 2019, seria: Mundus. Fenomeny.\n\nErnst VAN ALPHEN, Krytyka jako interwencja. Sztuka, pamięć, afekt, pod red. Katarzyny Bojarskiej, Wyd. UJ, Kraków 2019, seria: Hermeneia.\n\nMonika GRZELKA, Dyskurs intelektualny. Ponad i pomiędzy, Wyd. Nauk. UAM, Poznań 2019.\n\nŁukasz MUSIAŁ, Zaufanie i utopia. Eseje o literaturze, Wyd. Nauk. UAM, Poznań 2019.\n\nMarta TOMCZOK, Czy Polacy i Żydzi nienawidzą się nawzajem? Literatura jako mediacja, Wyd. UŁ, Łódź 2019.\n\nMarcin PIĄTKOWSKI, Europejski lider wzrostu. Polska droga od ekonomicznych peryferii do gospodarki sukcesu, tłum. Michał Lipa, Wyd. Poltext, Warszawa 2019.\n\nAdam BEDNARCZYK, W świecie opowieści i snów. Wokół „pamiętnika z Sarashiny” córki Sugawary Takasuego, Wyd. Nauk. UMK, Toruń 2019.\n\nGajusz Pliniusz SEKUNDUS, Historia naturalna. Tom II: Antropologia i Zoologia. Księgi VII-XI, tekst, wstęp, tłum. i komentarz Ireneusz MIKOŁAJCZYK, Wyd. Nauk. UMK, Toruń 2019.\n\nAnna BARAN i in., Rola mediów w promocji zdrowia psychicznego i w zapobieganiu samobójstwom. Poradnik dla pracowników mediów, Ministerstwo Zdrowia, Warszawa 2018.\n\n(Dy)fuzje. Związki literatury i sztuki w Polsce po 1945 roku, pod red. Magdaleny LACHMAN i Pawła POLITA, Wyd. UŁ, Muzeum Sztuki, Łódź 2019.\n\nMagdalena WASĄG, W cieniu ojca. Awangarda prozatorska lat 30. XX wieku. Rudnicki. Napierski. Schulz. Tarn, Wyd. UŁ, Łódź 2019, seria: Interpretacje Literackie.\n\nKrzysztof ŁĘCKI, Według Tukidydesa. Rozważanie socjologa literatury nad „Wojną peloponeską”, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nWielkie tematy literatury amerykańskiej. Tom 8: Przemoc, pod red. Soni CAPUTY i Agnieszki WOŹNIAKOWSKIEJ, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nMilczę, więc jestem. Formy milczenia w literaturze XX i XXI wieku, pod red. Agnieszki NĘCKIEJ, Emilii WILK-KRZYŻOWSKIEJ, Natalii ŻÓRAWSKIEJ-JANIK, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nLittératures de l’imaginaire, sous la rédaction de Katarzyna GADOMSKA, Agnieszka LOSKA, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.\n\nAleksandra WÓJTOWICZ, Przestrzeń „Oziminy” Wacława Berenta, IBL, Warszawa 2019.\n\nPiotr CZERWIŃSKI, Aneta BANASZEK-SZAPOWAŁOWA, Maciej WALCZAK, Kim ty jesteś? Ja kontra adwersarz w polskiej debacie przedwyborczej. Język a rzeczywistość w kategoriach ekspresji, polityki, ideologii, Wyd. UŚ, Katowice 2019.\n\nKultura emocjonalna szkoły – czasoprzestrzenie doświadczania emocji, red. nauk. Irena PRZYBYLSKA, Wyd. UŚ, Katowice 2019, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.','Książki nadesłane ','','publish','closed','closed','','ksiazki-nadeslane%e2%80%a9','','','2020-03-17 18:40:22','2020-03-17 17:40:22','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/ksiazki-nadeslane%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2247,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','<img class=\"wp-image-2147\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/ekscey-i-mrzonki-fa-03-2020.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"436\" />\n\nW debacie publicznej istnieją pojęcia-zaklęcia. Wystarczy oznaczyć (formułując modnie: otagować) nimi poglądy adwersarza i przynajmniej dla pewnej części społeczeństwa wszystko, co on dalej powie, będzie skażone. Jednym z takich pojęć jest eugenika, kojarząca się z praktykami nazistów czy nagannymi moralnie regulacjami prawnymi, które jeszcze do lat 70. obowiązywały w krajach skandynawskich i w USA. Sama próba mówienia o pozytywnie rozumianej eugenice jest dla wielu niedopuszczalna, sprzeczna z podstawowymi wartościami. Zdzisława Piątek pokazuje, że pojęcie to można różnie rozumieć i że pewne sposoby postępowania, postrzegane jako właściwe cywilizowanemu społeczeństwu, również mają charakter eugeniczny.\n\nNajistotniejsze wydaje się rozróżnienie na eugenikę zapobiegawczą i eugenikę pozytywną. Autorka omawia wynaturzenia działań eugenicznych z podziałem na te dwa obszary, gdyż mają one inny charakter. Tu uwidacznia się też druga zaleta pracy: Piątek wskazuje, że słusznie należące do przeszłości praktyki eugeniczne były nie tylko niemoralne, ale przede wszystkim bazowały na niepełnej wiedzy o mechanizmach dziedziczenia i ekstrapolowaniu znanych już prawideł na obszary, gdzie nie mają one zastosowania. Jest to też w jakimś sensie historia pychy nauki: najważniejsze ekscesy eugeniki miały miejsce na przełomie XIX i XX wieku oraz w okresie międzywojennym, gdy wielu ludzi nauki najwyraźniej doszło do przekonania, że wszystko, co ważne, zostało już odkryte (podczas gdy DNA po raz pierwszy opisano dopiero w 1953 roku). Piątek mówi o eugenice pozytywnej – potocznie rozumianej jako „hodowla geniuszy” – jako mrzonce nie z uwagi na wartości moralne, ale dlatego, że taka manipulacja ludzkim genomem jeszcze długo będzie niemożliwa.\n\nFrapująca jest polemika autorki z chrześcijańską koncepcją „świętości życia” przy jednoczesnym trzymaniu się z dala od koncepcji stereotypowo uważanych za lewicowe. Choć w wielu punktach nie mogę się zgodzić z jej argumentacją, kluczowe pytanie wybrzmiewa mocno: Skoro niepełnosprawne dziecko jest tak ważnym darem i zadaniem, to dlaczego nie spotyka się osób, które chciałyby mieć niepełnosprawne potomstwo? Piątek podkreśla, że eugenika nie oznacza pozbywania się niechcianego potomstwa, ale dbanie o to, by już w łonie matki można było takie dzieci leczyć, a rodzice mogli się przygotować.\n\nRozważania autorki na temat znaczenia pozytywnie rozumianej eugeniki dla ograniczenia wciąż rosnących kosztów funkcjonowania służby zdrowia zasługują na rozwinięcie – rzadko w polskiej debacie publicznej można usłyszeć głos poza binarną opozycją „pro-life” i „aborcji na życzenie”. Również sposób, w jaki Piątek dotyka zagadnienia eutanazji, zasługiwałby na szersze omówienie. Autorka chce, byśmy znów nie bali się mówić o eugenice. Stawia tę tezę śmiało, ale nie prowokacyjnie.\n\nW starannie wydanej książce tym bardziej dziwią potknięcia merytoryczne. W trakcie wywodu autorka odwołuje się do Frankensteina Mary Shelley. Po pierwsze określa ten utwór mianem opowiadania, podczas gdy jest to pełnowymiarowa powieść. Po drugie utrzymuje, że monstrum jest uosobieniem ślepej, niszczycielskiej siły. Dlatego nie ma imienia, a twórca chce je zniszczyć. Każdy, kto czytał powieść, wie, że to nieprawda. Monstrum jest wrażliwą istotą, prostota jego pojęć moralnych pozwala mu dostrzegać i nazywać zło w świecie. Nie ma imienia, gdyż Frankenstein, niezdolny do wzięcia odpowiedzialności za „ojcostwo”, nigdy mu go nie nadał. Twórca chce zniszczyć dzieło dlatego, że monstrum – odrzucone przez społeczeństwo, któremu usiłowało pomagać – domaga się od „ojca” powołania do życia monstrum-kobiety. Jednak Frankenstein, przerażony, odmawia. Dopiero wtedy monstrum, odrzucone nawet przez „ojca”, zapowiada mu: „Będziesz cierpiał!”.\n<div class=\"signature\">\n\nMarek Misiak\n\n</div>\nZdzisława PIĄTEK, Eugenika. Zagrożenie czy nadzieja ludzkości?, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2019, seria: Miniatury etyczne.','Ekscesy i mrzonki ','','publish','closed','closed','','ekscesy-i-mrzonki%e2%80%a9','','','2020-03-18 09:53:13','2020-03-18 08:53:13','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/ekscesy-i-mrzonki%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),(2248,1,'2020-03-17 13:07:42','2020-03-17 12:07:42','<img class=\"alignnone wp-image-2187\" src=\"https://miesiecznik.forumakademickie.pl/wp-content/uploads/2020/03/stasiuk-wedlug-glenia-fa-03-2020-629x1024.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"489\" />\n\nSłowa „legendarny” i „kultowy” chyba trochę nam spowszedniały. Zbyt często używane, zatraciły wyjątkowość swojego pierwotnego znaczenia, a bez wątpienia takich określeń użyłoby wobec pisarza kilka pokoleń czytelników czy wręcz wyznawców wychowanych na jego prozie, do których zalicza się także Adrian Gleń.\n\nIstnienie nie jest klasyczną monografią, omawia wybrane wątki tematyczne i porusza zagadnienia, wokół których, zdaniem badacza, wciąż krąży proza Stasiuka. Autor Murów Hebronu wielokrotnie wywoływany był do tablicy jako ten, który realizuje postulat życiopisania. Wszak zdawać by się mogło, że nie budował nigdy wyraźnej granicy między bohaterem a autorem, a pierwszoosobowa narracja bądź forma dziennika tym bardziej skłaniały naiwnych czytelników do stawiania znaku równości pomiędzy życiem a literacką fikcją. Ustalenia Glenia są jasne: na podstawie analizy tekstów stawia tezę albo raczej dogmat, że nie ma najmniejszych podstaw, by sądzić, iż Stasiuk jest reprezentantem metody życiopisania. Marek Hłasko wymyślił ciekawą definicję „prawdziwego zmyślenia”, a Stasiuk po prostu mówi, że „pisarz to taki kłamca, który gra o prawdę”.\n\nKolejne próby zaszufladkowania bohatera monografii pojawiły się po Mojej Europie, napisanej wspólnie z Jurijem Andruchowyczem. Stał się nagle Stasiuk (wg innych rzecz jasna) pisarzem typowo środkowoeuropejskim, specjalistą od spraw społecznych, historycznych i geopolitycznych, o czym wspominał w wielu wywiadach. Nie pomogło mu bez wątpienia zainteresowanie Wschodem jako kierunkiem nieustannych peregrynacji, które stawały się później kanwami jego felietonów, artykułów i książek. Nieuleczalna reisefieber od kilkunastu lat daje asumpt do powstawania kolejnych powieści drogi, podróżnych dzienników autora Jadąc do Babadag.\n\nKażdy jednak wie, że Stasiuka nie interesuje zachodnia cywilizacja, jej zdobycze, strzeliste wieżowce, miasta ze szkła i aluminium. Prawdziwego życia szuka on gdzie indziej, często w miejscach zapomnianych przez Boga i ludzi, w skarlałych i rachitycznych urbanistycznych krajobrazach, pejzażach zapadłych wsi i zaniedbanych miasteczek odnajduje swoje genius loci. Zachwyca się naturalistycznym i turpistycznym pięknem, odnajduje wartość w stagnacji, bezruchu, w powtarzalnych sylwetkach bohaterów, którzy na pozór, a może i w rzeczywistości, robią wielkie NIC. Zatopieni w marazmie, uchwyceni i zatrzymani przez pisarza w momencie wiecznym, w tej chwili nieustającej jak owady w grudce bursztynu. Stasiukowy bezruch opisywanej rzeczywistości jest chyba jednak wyłącznie pozorny, to jedynie przeciwieństwo zachodniego pędu po wszystko i do wszystkiego. Bezruch, który nie oznacza braku życia, po prostu owo życie biegnie inaczej, jakby obok, chociaż jest częścią wielkiego świata.\n\nOczywiście każda podróż, a podróż literacka w szczególności, jest przede wszystkim wędrowaniem w głąb siebie. Gleń konstatuje, że analizowane fragmenty prozy wykazują wyraźną „metafizyczną tęsknotę”, jednak w żadnym wypadku nie posuwa się do stwierdzeń o religijności autora Fado. Podróż możemy też rozpatrywać nie tylko w kategoriach poznawania nowego, odkrywania nieznanych (dla nas samych) krain, ale również jako ucieczkę, chęć odosobnienia, postawienia siebie samego w obcym otoczeniu.\n\nJakiego Stasiuka daje nam Adrian Gleń? Przede wszystkim swojego, przesączonego przez filtr indywidualnej wrażliwości nie tylko zwykłego czytelnika, ale i krytyka. Od początku książki wiemy, że Stasiuk „wielkim pisarzem jest” i dalej następuje tylko rozwinięcie tego stwierdzenia. Istnienie stanowi kolejny element w krytycznoliterackiej konstrukcji wokół zjawiska zwanego Andrzej Stasiuk, który być może właśnie wsiada do samochodu…\n<div class=\"signature\">\n\nJacek Hnidiuk\n\n</div>\nAdrian GLEŃ, Andrzej Stasiuk. Istnienie, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2019, seria: Projekt: Egzystencja i literatura.','Stasiuk według Glenia ','','publish','closed','closed','','stasiuk-wedlug-glenia%e2%80%a9','','','2020-03-18 09:53:27','2020-03-18 08:53:27','',2209,'https://miesiecznik.forumakademickie.pl/czasopisma/stasiuk-wedlug-glenia%e2%80%a9/',0,'rrp_magazine','',0),